Sanskrit & Trika Shaivism (Español-Home)

¡Javascript está deshabilitado! ¡Revisa este enlace!


 Vijnānabhairava (Vijnana Bhairava) - Non-dual Shaivism of Kashmir

el Ser Supremo como la propia naturaleza esencial


 Introducción

Hola, Gabriel Pradīpaka de nuevo. ¿Qué es el Vijñānabhairava? Es, simplemente planteado, uno de los cinco Tantra-s principales considerados como venerables por la filosofía Trika. Hay 11 Tantra-s que son especialmente reverenciados en el Trika. Entre ellos, cinco son los principales: Mālinīvijaya (también llamado Mālinīvijayottara), Vijñānabhairava, Svacchanda, Rudrayāmala (algunos dicen que el Vijñānabhairava no es un Tantra separado sino una porción de este Rudrayāmala) y Netra (también conocido como Mṛtyuñjit). Abhinavagupta, el más grande Maestro del Trika, llama al Vijñānabhairava: "Śivavijñānopaniṣad" (La doctrina esotérica para el conocimiento directo de Śiva). Śiva es obviamente el propio Ser.

Los Tantra-s son 92 libros en total, pero en Trika sólo se siguen a los 64 Bhairavatantra-s (no se siguen a los otros 28 entonces). Ellos han sido directamente escritos por el Ser Supremo Mismo (Śiva). Por consiguiente, ningún autor humano los compuso. Generalmente las enseñanzas se exhiben ahí en la forma de un diálogo entre Śiva (el Ser) y Śakti (el Poder del Ser). El Vijñānabhairava trata sobre 112 técnicas para alcanzar Autorrealización, o sea, Liberación Final. Aparentemente, luce como un útil manual lleno de métodos para alcanzar la Meta Suprema, pero es mucho más que eso, como el lector pronto descubrirá.

Esta escritura es muy difícil de traducir y comprender también. Es muy críptica, por no decir más. Ya he "parcialmente" traducido esta escritura en papel hace muchos años, pero nunca terminé la traducción. Ya hay estrofas del Vijñānabhairava esparcidas por todo el sitio web, porque otras escrituras que traduje frecuentemente citan porciones de él. Así, mi tarea será incluso más fácil ya que ya tengo varias estrofas traducidas.

Muchas cosas que añado a mi traducción no son invención mía. NO, provienen del célebre comentario escrito por Kṣemarāja y Śivopādhyāya. A veces también, utilizo el famoso comentario de Ānandabhaṭṭa llamado Vijñānakaumudī. ¡Pongámonos a trabajar ahora!

al inicio


 Estrofas 1 a 10

श्रीदेव्युवाच।

श्रुतं देव मया सर्वं रुद्रयामलसम्भवम्।
त्रिकभेदमशेषेण सारात्सारविभागशः॥१॥
अद्यापि न निवृत्तो मे संशयः परमेश्वर।
किं रूपं तत्त्वतो देव शब्दराशिकलामयम्॥२॥
किं वा नवात्मभेदेन भैरवे भैरवाकृतौ।
त्रिशिरोभेदभिन्नं वा किं वा शक्तित्रयात्मकम्॥३॥
नादबिन्दुमयं वापि किं चन्द्रार्धनिरोधिकाः।
चक्रारूढमनच्कं वा किं वा शक्तिस्वरूपकम्॥४॥

Śrīdevyuvāca|

Śrutaṁ deva mayā sarvaṁ rudrayāmalasambhavam|
Trikabhedamaśeṣeṇa sārātsāravibhāgaśaḥ||1||
Adyāpi na nivṛtto me saṁśayaḥ parameśvara|
Kiṁ rūpaṁ tattvato deva śabdarāśikalāmayam||2||
Kiṁ vā navātmabhedena bhairave bhairavākṛtau|
Triśirobhedabhinnaṁ vā kiṁ vā śaktitrayātmakam||3||
Nādabindumayaṁ vāpi kiṁ candrārdhanirodhikāḥ|
Cakrārūḍhamanackaṁ vā kiṁ vā śaktisvarūpakam||4||

La venerable Diosa (śrī-devī) dijo (uvāca):

¡Oh Dios! (deva), he oído (śrutam... mayā) todo (sarvam) lo que ha surgido del par de Rudra-s --de Śiva y Śakti-- (rudra-yāmala-sambhavam). (También he oído) las divisiones del Trika (trika-bhedam) completamente (aśeṣeṇa) según (su) esencia (sāra-vibhāgaśaḥ) a partir de la quintaesencia (sārāt) --la quintaesencia es la escrituras del Trika--. (Pero) inclusive (api) ahora (adya), oh Señor Supremo (parama-īśvara), mi (me) duda (saṁśayaḥ) no ha cesado (na nivṛttaḥ).

¡Oh Dios! (deva), ¿cuál (kim) (es) realmente (tattvatas) la naturaleza esencial (rūpam)? ¿Consiste en los poderes de la multitud de sonidos (kim... śabda-rāśi-kalā-mayam)? ¿O (vā) contiene nueve (realidades) (kim... nava-ātma-bhedena) con referencia a la forma de Bhairava (bhairava-ākṛtau) según los (sesenta y cuatro) Bhairavāgama-s (bhairave)? ¿O (vā) está partida en las divisiones (establecidas) por el Triśirobhairavatantra (triśiras-bheda-bhinnam... kim)? ¿O (vā) consiste en tres śakti-s o poderes (kim... śakti-traya-ātmakam)? ¿Está constituida por Nāda y Bindu (nāda-bindu-mayam... kim), o (vā) incluso (api) consiste en ardhacandra y nirodhikā (kim... candrārdha-nirodhikāḥ)? ¿Está establecida en los cakra-s (cakra-ārūḍham... kim)? ¿O (vā) está desprovista de vocales (anackam... kim)? ¿O (vā) tiene la naturaleza de Śakti (kim... śakti-svarūpakam)||1-4||

परापरायाः सकलमपरायाश्च वा पुनः।
पराया यदि तद्वत्स्यात्परत्वं तद्विरुध्यते॥५॥
न हि वर्णविभेदेन देहभेदेन वा भवेत्।
परत्वं निष्कलत्वेन सकलत्वे न तद्भवेत्॥६॥

Parāparāyāḥ sakalamaparāyāśca vā punaḥ|
Parāyā yadi tadvatsyātparatvaṁ tadvirudhyate||5||
Na hi varṇavibhedena dehabhedena vā bhavet|
Paratvaṁ niṣkalatvena sakalatve na tadbhavet||6||

(¿Hay) sakalatva o una condición con partes (sakalam) en el caso de Parāparā (parā-aparāyāḥ) y (ca) Aparā (aprāyāḥ), o (vā punar) Parā (parāyāḥ)? Si (yadi) es (syāt) así (tadvat), eso (tad) es contradictorio con (virudhyate) la condición de Para --es decir, Supremacía-- (paratvam). Paratva o Supremacía (paratvam) no está en absoluto (na hi... bhavet) dotada de división de letras (varṇa-vibhedena) o (vā) de división de cuerpos (deha-bhedena). (Paratva o Supremacía) está dotada de una condición sin partes (niṣkalatvena). Ello --Paratva o Supremacía-- (tad) no existe (na... bhavet) con relación a sakalatva o una condición con partes (sakalatve)||5-6||


प्रसादं कुरु मे नाथ निःशेषं छिन्द्धि संशयम्।

भैरव उवाच।

साधु साधु त्वया पृष्टं तन्त्रसारमिदं प्रिये॥७॥
गूहनीयतमं भद्रे तथापि कथयामि ते।
यत्किञ्चित्सकलं रूपं भैरवस्य प्रकीर्तितम्॥८॥
तदसारतया देवि विज्ञेयं शक्रजालवत्।
मायास्वप्नोपमं चैव गन्धर्वनगरभ्रमम्॥९॥
ध्यानार्थं भ्रान्तबुद्धीनां क्रियाडम्बरवर्तिनाम्।
केवलं वर्णितं पुंसां विकल्पनिहतात्मनाम्॥१०॥

Prasādaṁ kuru me nātha niḥśeṣaṁ chinddhi saṁśayam|

Bhairava uvāca|

Sādhu sādhu tvayā pṛṣṭaṁ tantrasāramidaṁ priye||7||
Gūhanīyatamaṁ bhadre tathāpi kathayāmi te|
Yatkiñcitsakalaṁ rūpaṁ bhairavasya prakīrtitam||8||
Tadasāratayā devi vijñeyaṁ śakrajālavat|
Māyāsvapnopamaṁ caiva gandharvanagarabhramam||9||
Dhyānārthaṁ bhrāntabuddhīnāṁ kriyāḍambaravartinām|
Kevalaṁ varṇitaṁ puṁsāṁ vikalpanihatātmanām||10||

¡Oh Señor (nātha), favoréceme --dame Gracia-- (prasādam kuru me), (y) quita (chinddhi) totalmente (niḥśeṣam) (mi) duda (saṁśayam)!

Bhairava (bhairavaḥ) dijo (uvāca):

¡Bueno (sādhu), bien hecho (sādhu)! ¡Oh Amada (priye), Tú has preguntado (tvayā pṛṣṭam) acerca de esta (idam) esencia de los Tantra-s (tantra-sāram)! Oh Bendita (bhadre), (aunque este tema) es el más secreto y oculto (gūhanīyatamam), aún así (tathā api) te (te) (lo) explicaré --lit. explico-- (kathayāmi).

Cualquier cosa (yad kiñcid) se haya dicho que es (prakīrtitam) la forma/naturaleza (rūpam) Sakala --lit. con partes-- (sakalam) de Bhairava (bhairavasya), eso (tad) ha de ser conocido (vijñeyam) como sin valor/insustancial (asāratayā), como la red de Śakra --de Indra-- (śakra-jāla-vat), como el sueño de Māyā (māyā-svapna-upamam) y (ca eva) el engaño de una ciudad de gandharva-s --de músicos celestiales-- (gandharva-nagara-bhramam). (La forma Sakala de Bhairava) ha sido descripta únicamente (kevalam varṇitam) para la meditación (dhyāna-artham) de los que tienen intelectos engañados (bhrānta-buddhīnām), (y) que realizan rituales bombásticamente (kriyā-āḍambara-vartinām), (y también para la meditación) de la gente (puṁsām) que está apegada a vikalpa-s o modificaciones mentales --a pensamientos-- (vikalpa-nihata-ātmanām)||7-10||

al inicio


 Estrofas 11 a 20

तत्त्वतो न नवात्मासौ शब्दराशिर्न भैरवः।
न चासौ त्रिशिरा देवो न च शक्तित्रयात्मकः॥११॥
नादबिन्दुमयो वापि न चन्द्रार्धनिरोधिकाः।
न चक्रक्रमसम्भिन्नो न च शक्तिस्वरूपकः॥१२॥

Tattvato na navātmāsau śabdarāśirna bhairavaḥ|
Na cāsau triśirā devo na ca śaktitrayātmakaḥ||11||
Nādabindumayo vāpi na candrārdhanirodhikāḥ|
Na cakrakramasambhinno na ca śaktisvarūpakaḥ||12||

En realidad (tattvatas), Bhairava (asau... bhairavaḥ) no es ni (na) nueve (realidades) (nava-ātmā) ni (na) una multitud de sonidos (śabda-rāśiḥ), ni es Él (na ca asau) un Dios de tres cabezas (tri-śirāḥ devaḥ) ni consiste en tres śakti-s o poderes (na ca śakti-traya-ātmakaḥ), ni siquiera (vā api) en Nāda y Bindu (nāda-bindu-mayaḥ), ni (na) en ardhacandra y nirodhikā (candrārdha-nirodhikāḥ), ni está perforado por una sucesión de cakra-s (cakra-krama-sambhinnaḥ), ni tiene la naturaleza de Śakti (na ca śakti-svarūpakaḥ)||11-12||


अप्रबुद्धमतीनां ह्येता बलविभीषिकाः।
मातृमोदकवत्सर्वं प्रवृत्त्यर्थमुदाहृतम्॥१३॥

Aprabuddhamatīnāṁ hyetā balavibhīṣikāḥ|
Mātṛmodakavatsarvaṁ pravṛttyarthamudāhṛtam||13||

Estos (etāḥ) medios para asustar a niños (bala-vibhīṣikāḥ) son indudablemente para aquéllos cuyos intelectos no estás despiertos (aprabuddha-matīnām). Todo lo que (sarvam) se ha dicho (sobre Bhairava) (udāhṛtam) es para (desarrollar) una inclinación (hacia la rectitud) (pravṛtti-artham), como el dulce de la madre (mātṛ-modaka-vat)||13||


दिक्कालकलनोन्मुक्ता देशोद्देशाविशेषिनी।
व्यपदेष्टुमशक्यासावकथ्या परमार्थतः॥१४॥
अन्तःस्वानुभवानन्दा विकल्पोन्मुक्तगोचरा।
यावस्था भरिताकारा भैरवी भैरवात्मनः॥१५॥
तद्वपुस्तत्त्वतो ज्ञेयं विमलं विश्वपूरणम्।
एवंविधे परे तत्त्वे कः पूज्यः कश्च तृप्यति॥१६॥

Dikkālakalanonmuktā deśoddeśāviśeṣinī|
Vyapadeṣṭumaśakyāsāvakathyā paramārthataḥ||14||
Antaḥsvānubhavānandā vikalponmuktagocarā|
Yāvasthā bharitākārā bhairavī bhairavātmanaḥ||15||
Tadvapustattvato jñeyaṁ vimalaṁ viśvapūraṇam|
Evaṁvidhe pare tattve kaḥ pūjyaḥ kaśca tṛpyati||16||

El Estado (asau... avasthā) de Bhairava --lit. del Ser de Bhairava-- (bhairava-ātmanaḥ) que (yā) tiene una forma plena (bharita-ākārā) (es) Bhairavī --la Śakti-- (bhairavī), está desprovisto de las nociones de espacio y tiempo (dik-kāla-kalana-unmuktā), no puede ser diferenciado a través de lugar y especificación (deśa-uddeśa-aviśeṣinī), es realmente indescriptible/inefable (akathyā paramārthatas) (e) imposible (aśakyā) de indicar (vyapadeṣṭum). Es la propia Bienaventuranza dentro como una experiencia (antar sva-anubhava-ānandā), (y) su esfera de actividad es libre de vikalpa-s o pensamientos (vikalpa-unmukta-gocarā). Eso (tad) ha de conocerse (jñeyam) verdaderamente (tattvatas) como la inmaculada naturaleza (de Bhairava) (vapus... vimalam) que lo llena todo --o "que llena al universo"-- (viśva-pūraṇam).

Cuando el Principio Supremo es tal (evaṁvidhe pare tattve), ¿a quién (kaḥ) se ha de adorar --o sea, ¿quién es el objeto de adoración?-- (pūjyaḥ), y (ca) quién (kaḥ) se complace (con esa adoración) (tṛpyati)?||14-16||


एवंविधा भैरवस्य यावस्था परिगीयते।
सा परा पररूपेण परा देवी प्रकीर्तिता॥१७॥

Evaṁvidhā bhairavasya yāvasthā parigīyate|
Sā parā pararūpeṇa parādevī prakīrtitā||17||

Tal (evaṁvidhā) (es) el Estado (avasthā) de Bhairava (bhairavasya) que (yā) se celebra (parigīyate). Ese (Estado) Supremo (sā parā) se dice que es (prakīrtitā) la Diosa Más Elevada (parā-devī) en (Su) forma suprema (para-rūpeṇa)||17||


शक्तिशक्तिमतोर्यद्वदभेदः सर्वदा स्थितः।
अतस्तद्धर्मधर्मित्वात्परा शक्तिः परात्मनः॥१८॥

Śaktiśaktimatoryadvadabhedaḥ sarvadā sthitaḥ|
Atastaddharmadharmitvātparā śaktiḥ parātmanaḥ||18||

Como (yadvat) la unidad (abhedaḥ) de Śakti y Poseedor de Śakti (śakti-śaktimatoḥ) siempre (sarvadā) permanece (sthitaḥ), por lo tanto (atas) la Śakti (śaktiḥ) del Ser Supremo --de Bhairava-- (para-ātmanaḥ) (es) Parā o Suprema (parā) porque está dotada de Sus --de Bhairava-- cualidades (tad-dharma-dharmitvāt)||18||


न वह्नेर्दाहिका शक्तिर्व्यतिरिक्ता विभाव्यते।
केवलं ज्ञानसत्तायां प्रारम्भोऽयं प्रवेशने॥१९॥

Na vahnerdāhikā śaktirvyatiriktā vibhāvyate|
Kevalaṁ jñānasattāyāṁ prārambho'yaṁ praveśane||19||

Al quemante (dāhikā) poder (śaktiḥ) del fuego (vahneḥ) no se lo considera (na... vibhāvyate) como separado/diferente (vyatiriktā) del fuego (vahneḥ). Esto (ayam) (es) únicamente (kevalam) el comienzo (prārambhaḥ) con referencia a un ingreso (praveśane) en la realidad del conocimiento (acerca del fuego) (jñāna-sattāyām)||19||


शक्त्यवस्थाप्रविष्टस्य निर्विभागेन भावना।
तदासौ शिवरूपी स्याच्छैवी मुखमिहोच्यते॥२०॥

Śaktyavasthāpraviṣṭasya nirvibhāgena bhāvanā|
Tadāsau śivarūpī syācchaivī mukhamihocyate||20||

Para aquél que ha ingresado en el estado de Śakti (śakti-avasthā-praviṣṭasya), (hay) contemplación (bhāvanā) desprovista de división o separación (entre Śiva y Śakti) (nirvibhāgena). Entonces (tadā) él (asau) se vuelve (syāt) alguien cuya naturaleza es Śiva (śiva-rūpī), (porque) aquí --en las escrituras reveladas-- (iha), Ella --Śakti-- se dice que es (ucyate) el rostro (mukham) de Śiva (śaivī)||20||

al inicio


 Estrofas 21 a 30

यथालोकेन दीपस्य किरणैर्भास्करस्य च।
ज्ञायते दिग्विभागादि तद्वच्छक्त्या शिवः प्रिये॥२१॥

Yathālokena dīpasya kiraṇairbhāskarasya ca|
Jñāyate digvibhāgādi tadvacchaktyā śivaḥ priye||21||

Al igual que (yathā) a través de la luz (ālokena) de una lámpara (dīpasya) y (ca) los rayos (kiraṇaiḥ) del sol (bhāskarasya), una porción, etc. del espacio (dik-vibhāga-ādi) se conoce (jñāyate), similarmente (tadvat), oh Amada (priye), Śiva (śivaḥ) (se conoce) a través de Śakti (śaktyā)||21||


श्रीदेव्युवाच।

देवदेव त्रिशूलाङ्क कपालकृतभूषण।
दिग्देशकालशून्या च व्यपदेशविवर्जिता॥२२॥
यावस्था भरिताकारा भैरवस्योपलभ्यते।
कैरुपायैर्मुखं तस्य परा देवी कथं भवेत्।
यथा सम्यगहं वेद्मि तथा मे ब्रूहि भैरव॥२३॥

Śrīdevyuvāca|

Devadeva triśūlāṅka kapālakṛtabhūṣaṇa|
Digdeśakālaśūnyā ca vyapadeśavivarjitā||22||
Yāvasthā bharitākārā bhairavasyopalabhyate|
Kairupāyairmukhaṁ tasya parā devī kathaṁ bhavet|
Yathā samyagahaṁ vedmi tathā me brūhi bhairava||23||

La venerable Diosa (śrī-devī) dijo (uvāca):

¡Oh Dios de dioses (deva-deva) que tienes la marca del tridente (triśūla-aṅka) (y) un ornamento hecho de una calavera (kapāla-kṛta-bhūṣaṇa)! (¿Cómo) es el Estado (avasthā) de Bhairava (bhairavasya) —el cual (yā) está desprovisto de dirección, espacio, tiempo y designación (dik-deśa-kāla-śūnyā ca vyapadeśa-vivarjitā), y cuya forma es plena (bharita-ākārā)— percibido --¿cómo se da uno cuenta de él?-- (upalabhyate)? (¿Y) por qué medios (kaiḥ upāyaiḥ)? ¿Cómo (katham) es esto (bhavet) (que) la Diosa (devī) Suprema (parā) (es) Su --de Bhairava-- (tasya) rostro (mukham)? Dime (me brūhi), oh Bhairava (bhairava), de modo que (yathā... tathā) yo (aham) (lo) comprenda (vedmi) totalmente (samyak)||22-23||


भैरव उवाच।

ऊर्ध्वे प्राणो ह्यधो जीवो विसर्गात्मा परोच्चरेत्।
उत्पत्तिद्वितयस्थाने भरणाद्भरिता स्थितिः॥२४॥

Bhairava uvāca|

Ūrdhve prāṇo hyadho jīvo visargātmā paroccaret|
Utpattidvitayasthāne bharaṇādbharitā sthitiḥ||24||

Bhairava (bhairavaḥ) dijo (uvāca):

Parā --el Poder Más Elevado-- (parā), cuya natrualeza es Visarga o Emisión (visarga-ātmā), se mueve --lit. asciende, sube, etc.-- (uccaret) hacia arriba (ūrdhve) como prāṇa --energía vital contenida en la exhalación-- (prāṇaḥ hi), (y) hacia abajo (adhas) como vida --o sea, como apāna o energía vital contenida en la inhalación, que es responsable por la vida en el cuerpo-- (jīvaḥ). Mediante concentración (bharaṇāt) en los lugares de ambos orígenes --es decir, en el corazón y en el bāhyadvādaśānta o dvādaśānta externo (punto ubicado a 12 dedos desde la punta de la nariz)-- (utpatti-dvitaya-sthāne), (se produce) una condición de Plenitud --lit. "una condición plena"-- (bharitā sthitiḥ)||24||


मरुतोऽन्तर्बहिर्वापि वियद्युग्मानिवर्तनात्।
भैरव्या भैरवस्येत्थं भैरवि व्यज्यते वपुः॥२५॥

Maruto'ntarbahirvāpi viyadyugmānivartanāt|
Bhairavyā bhairavasyetthaṁ bhairavi vyajyate vapuḥ||25||

A partir del no retorno —en (ese) par de puntos --lit. de éteres--— (viyat-yugma-anivartanāt) del aliento (marutaḥ), dentro (antar) o también (vā api) fuera (bahis), oh Bhairavī (bhairavi), la Forma (vapus) de Bhairava (bhairavasya) es manifestada de esta manera (ittham... vyajyate) por Bhairavī (bhairavyā)||25||


न व्रजेन्न विशेच्छक्तिर्मरुद्रूपा विकासिते।
निर्विकल्पतया मध्ये तया भैरवरूपता॥२६॥

Na vrajenna viśecchaktirmarudrūpā vikāsite|
Nirvikalpatayā madhye tayā bhairavarūpatā||26||

Cuando el (estado) medio se despliega (vikāsite... madhye) por medio de la condición de Nirvikalpa --de un estado totalmente desprovisto de pensamientos-- (nirvikalpatayā), el poder (śaktiḥ) cuya forma es aliento (marut-rūpā) ni (na) se mueve (hacia afuera) (vrajet) ni (na) ingresa (viśet). (Entonces,) a través de Ella --a través de Bhairavī-- (tayā), la naturaleza de Bhairava (simplemente surge) (bhairava-rūpatā)||26||


कुम्भिता रेचिता वापि पूरिता वा यदा भवेत्।
तदन्ते शान्तनामासौ शक्त्या शान्तः प्रकाशते॥२७॥

Kumbhitā recitā vāpi pūritā vā yadā bhavet|
Tadante śāntanāmāsau śaktyā śāntaḥ prakāśate||27||

Cuando (yadā) (la śakti o poder) exhalado (recitā) o (vā api... vā) inhalado (pūritā) se retiene (kumbhitā... bhavet), al final de eso (tad-ante), ella --la śakti-- (asau) se llama śāntā o pacífica (śānta-nāmā). A través de śakti (śaktyā), la pacífica (y suprema naturaleza esencial de Bhairava) (śāntaḥ) se hace manifiesta (prakāśate)||27||


आमूलात्किरणाभासां सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरात्मिकम्।
चिन्तयेत्तां द्विषट्कान्ते श्याम्यन्तीं भैरवोदयः॥२८॥

Āmūlātkiraṇābhāsāṁ sūkṣmātsūkṣmatarātmikam|
Cintayettāṁ dviṣaṭkānte śyāmyantīṁ bhairavodayaḥ||28||

Desde Mūlādhāra (ā-mūlāt), él debería meditar (cintayet) en ella --en śakti-- (tām) como teniendo la semblanza de rayos (kiraṇa-ābhāsām) (y) volviéndose más sutil (sūkṣmatara-ātmikām) que lo (más) sutil (sūkṣmāt) (hasta) que descanse (śāmyantīm) en dvādaśānta (dvi-ṣaṭka-ante). (Como resultado, se produce) el surgimiento de Bhairava (bhairava-udayaḥ)||28||


उद्गच्छन्तीं तडित्रूपां प्रतिचक्रं क्रमात्क्रमम्।
ऊर्ध्वं मुष्टित्रयं यावत्तावदन्ते महोदयः॥२९॥

Udgacchantīṁ taḍitrūpāṁ praticakraṁ kramātkramam|
Ūrdhvaṁ muṣṭitrayaṁ yāvattāvadante mahodayaḥ||29||

(Él debería meditar en śakti --en Kuṇḍalinī--) como teniendo la forma de un relámpago (taḍit-rūpām) (y) ascendiendo (udgacchantīm) sucesivamente (kramāt kramam) a través de cada cakra (prati-cakram) tanto como (yāvat tāvat) tres puños (muṣṭi-trayam) hacia arriba (ūrdhvam). Al final (ante), (se genera) el gran surgimiento (mahā-udayaḥ)||29||


क्रमद्वादशकं सम्यग्द्वादशाक्षरभेदितम्।
स्थूलसूक्ष्मपरस्थित्या मुक्त्वा मुक्त्वान्ततः शिवः॥३०॥

Kramadvādaśakaṁ samyagdvādaśākṣarabheditam|
Sthūlasūkṣmaparasthityā muktvā muktvāntataḥ śivaḥ||30||

(Él debería meditar) apropiadamente en doce (cakra-s) sucesivos (krama-dvādaśakam samyak) vinculados con --lit. divididos en-- doce letras (dvādaśa-akṣara-bheditam). Después de dejar y dejar (muktvā muktvā) las etapas burda, sutil y suprema (sthūla-sūkṣma-para-sthityā), finalmente (antatas) (él alcanza) a Śiva (śivaḥ)||30||

al inicio


 Estrofas 31 a 40

तयापूर्याशु मूर्धान्तं भङ्क्त्वा भ्रूक्षेपसेतुना।
निर्विकल्पं मनः कृत्वा सर्वोर्ध्वे सर्वगोद्गमः॥३१॥

Tayāpūryāśu mūrdhāntaṁ bhaṅktvā bhrūkṣepasetunā|
Nirvikalpaṁ manaḥ kṛtvā sarvordhve sarvagodgamaḥ||31||

Después de llenar (āpūrya) el mūrdhānta --Brahmarandhra en la coronilla-- (mūrdhāntam) con ella --con la śakti o prāṇa, la energía vital-- (tayā) rápidamente (āśu), (y) después de irrumpir (en ella) --o sea, él debería ir más allá de la energía vital-- (bhaṅktvā) a través del puente de bhrūkṣepa --ésta es la técnica de "contraer las cejas"-- (bhrū-kṣepa-setunā), él debería hacer --lit. "después de hacer"-- (kṛtvā) (a su) mente (manas) nirvikalpa o libre de pensamientos (nirvikalpam). (Como resultado, él ingresará en el Éter Supremo que está) por encima de todo --que está incluso por encima del dvādaśānta en Brahmarandhra-- (sarva-ūrdhve), (y habrá) omnipresencia (sarvaga-udgamaḥ)||31||


शिखिपक्षैश्चित्ररूपैर्मण्डलैः शून्यपञ्चकम्।
ध्यायतोऽनुत्तरे शून्ये प्रवेशो हृदये भवेत्॥३२॥

Śikhipakṣaiścitrarūpairmaṇḍalaiḥ śūnyapañcakam|
Dhyāyato'nuttare śūnye praveśo hṛdaye bhavet||32||

Para el que medita (dhyāyataḥ) en el grupo de cinco vacíos (śūnya-pañcakam) a través de los círculos multicolores en las plumas de un pavo real (śikhi-pakṣaiḥ citra-rūpaiḥ maṇḍalaiḥ), ocurre (bhavet) una penetración (praveśaḥ) en el Vacío (conocido como) Anuttara (anuttare śūnye) en el Corazón (hṛdaye)||32||


ईदृशेन क्रमेणैव यत्र कुत्रापि चिन्तना।
शून्ये कुड्ये परे पात्रे स्वयं लीना वरप्रदा॥३३॥

Īdṛśena krameṇaiva yatra kutrāpi cintanā|
Śūnye kuḍye pare pātre svayaṁ līnā varapradā||33||

A través de tal sucesión (īdṛśena krameṇa eva), dondequiera (yatra kutrāpi) cintanā o remembranza --lit. pensar-- (cintanā) se disuelve ella misma (svayam līnā) en un vacío (śūnye), en un muro (kuḍye) (o) en una persona con una mente inmaculada (pare pātre), (ella --es decir, esta remembranza-- se vuelve) una dadora de dádivas (vara-pradā)||33||


कपालान्तर्मनो न्यस्य तिष्ठन्मीलितलोचनः।
क्रमेण मनसो दार्ढ्याल्लक्षयेल्लक्ष्यमुत्तमम्॥३४॥

Kapālāntarmano nyasya tiṣṭhanmīlitalocanaḥ|
Krameṇa manaso dārḍhyāllakṣayellakṣyamuttamam||34||

Después de colocar (nyasya) a la mente (manas) dentro del cráneo (kapāla-antar), mientras permanece (tiṣṭhan) con los ojos cerrados (mīlita-locanaḥ), él debería, gradualmente, a través de la firmeza mental, percibir --a saber, él debería darse cuenta-- (krameṇa manasaḥ dārḍhyāt lakṣayet) la Meta (lakṣyam) más elevada (uttamam)||34||


मध्यनाडी मध्यसंस्था बिससूत्राभरूपया।
ध्यातान्तर्व्योमया देव्या तया देवः प्रकाशते॥३५॥

Madhyanāḍī madhyasaṁsthā bisasūtrābharūpayā|
Dhyātāntarvyomayā devyā tayā devaḥ prakāśate||35||

El canal sutil intermedio (madhya-nāḍī) está ubicado en el medio (madhya-saṁsthā) (y) tiene una forma similar a una fibra de loto --"ābha" debe ser interpretado como "nibha"-- (bisa-sūtra-ābha-rūpayā). (Cuando) se medita en él (dhyātā) a través del éter interior --o sea, el yogī medita en el éter interior presente en el canal sutil medio-- (antar-vyomayā), (entonces) el Dios (devaḥ) aparece (prakāśate) por medio de la Diosa (devyā tayā)||35||


कररुद्धदृगस्त्रेण भ्रूभेदाद्द्वाररोधनात्।
दृष्टे बिन्दौ क्रमाल्लीने तन्मध्ये परमा स्थितिः॥३६॥

Kararuddhadṛgastreṇa bhrūbhedāddvārarodhanāt|
Dṛṣṭe bindau kramāllīne tanmadhye paramā sthitiḥ||36||

A través de una contracción de las cejas (bhrū-bhedāt) (y) una restricción de los portales (de los sentidos) (dvāra-rodhanāt) con el arma (llamada) manos de modo que los ojos permanezcan cerrados (kara-ruddha-dṛk-astreṇa), cuando se lo ve al Bindu gradualmente disolviéndose en el centro de Eso --es decir, en el centro del Éter de la Conciencia-- (dṛṣṭe bindau kramāt līne tad-madhye), (entonces) el Estado (sthitiḥ) Supremo (paramā) (del yogī emerge --ésta es la manifestación de Bhairava--)||36||


धामान्तःक्षोभसम्भूतसूक्ष्माग्नितिलकाकृतिम्।
बिन्दुं शिखान्ते हृदये लयान्ते ध्यायतो लयः॥३७॥

Dhāmāntaḥkṣobhasambhūtasūkṣmāgnitilakākṛtim|
Binduṁ śikhānte hṛdaye layānte dhyāyato layaḥ||37||

Para el que medita (dhyāyataḥ), al final de la śikhā --lit. "al final de la llama" en la coronilla, es decir, en Brahmarandhra-- (śikhānte) (y) en el corazón (hṛdaye), en el Bindu --en el punto de Luz-- (Bindu) cuya forma es como un tilaka --una marca en la frente hecha con sándalo, etc.-- o un fuego sutil producido por presión --"kṣobha" literalmente significa "agitación"-- dentro del dhāma --"dhāma" aquí significa la luz en los ojos-- (dhāma-antar-kṣobha-sambhūta-sūkṣma-agni-tilaka-ākṛtim), (hay una gradual disolución de vikalpa-s o pensamientos). Al final de (esa) disolución (laya-ante), la disolución (en el Bhairava Supremo ocurre) (layaḥ)||37||


अनाहते पात्रकर्णेऽभग्नशब्दे सरिद्द्रुते।
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति॥३८॥

Anāhate pātrakarṇe'bhagnaśabde sariddrute|
Śabdabrahmaṇi niṣṇātaḥ paraṁ brahmādhigacchati||38||

El que está profundamente versado --o sea, el que ha realizado dhāraṇā, dhyāna y samādhi, a saber, concentración, meditación y absorción-- (niṣṇātaḥ) en Śabdabrahma --en Brahma o el Absoluto como sonido-- (śabda-brahmaṇi) —el cual --Śabdabrahma-- es un ininterrumpido sonido no producido por golpe (anāhate... abhagna-śabde), que es escuchado por el oído de una persona competente --es decir, por el oído de un yogī-- (pātra-karṇe), (y) que es rápido como un río (sarit-drute)— alcanza (adhigacchati) el Brahma Supremo (param brahma)||38||


प्रणवादिसमुच्चारात्प्लुतान्ते शून्यभावानात्।
शून्यया परया शक्त्या शून्यतामेति भैरवि॥३९॥

Praṇavādisamuccārātplutānte śūnyabhāvānāt|
Śūnyayā parayā śaktyā śūnyatāmeti bhairavi||39||

A través de la pronunciación de Praṇava, etc. --existen tres clases de Praṇava: Aum̐, Hūm̐ y Hrīm̐-- (praṇava-ādi-samuccārāt), a través de la contemplación en el vacío (śūnya-bhāvānāt) al final de la etapa pluta o alargada --las vocales son generalmente hrasva (cortas) o dīrgha (largas), pero en los Veda-s te topas con las versiones pluta (alargadas) también; del mismo modo, Praṇava tiene esas tres formas asimismo-- (pluta-ante). Oh Bhairavī (bhairavi), por medio de la Śakti Suprema de (ese) vacío (śūnyayā parayā śaktyā), él alcanza (eti) Vacuidad --es decir, la verdadera naturaleza de Bhairava-- (śūnyatām)||39||


यस्य कस्यापि वर्णस्य पूर्वान्तावनुभावयेत्।
शून्यया शून्यभूतोऽसौ शून्याकारः पुमान्भवेत्॥४०॥

Yasya kasyāpi varṇasya pūrvāntāvanubhāvayet|
Śūnyayā śūnyabhūto'sau śūnyākāraḥ pumānbhavet||40||

Él debería contemplar (anubhāvayet) en el estado previo y posterior --es decir, en el deseo de pronunciar y (su) cesación-- (pūrva-antau) de cualquier letra (yasya kasyāpi varṇasya) como si fuese vacío (śūnyayā). (Luego,) él (asau), habiéndose vuelto vacío (śūnya-bhūtaḥ), se vuelve (bhavet) pumān --en este contexto es "alguien en quien la errónea noción de ser un conocedor del cuerpo, etc. ha cesado"-- (pumān) cuya forma es un vacío (śūnya-ākāraḥ)||40||

al inicio


 Estrofas 41 a 50

तन्त्र्यादिवाद्यशब्देषु दीर्घेषु क्रमसंस्थितेः।
अनन्यचेताः प्रत्यन्ते परव्योमवपुर्भवेत्॥४१॥

Tantryādivādyaśabdeṣu dīrgheṣu kramasaṁsthiteḥ|
Ananyacetāḥ pratyante paravyomavapurbhavet||41||

El que da pensamiento no dividido (ananya-cetāḥ) a los sonidos de instrumentos musicales (tales como) los de cuerda, etc. (tantrī-ādi-vādya.śabdeṣu) —los cuales --es decir, los sonidos-- son largos (dīrgheṣu) debido a la continuidad de la sucesión (krama-saṁsthiteḥ)— se vuelve (bhavet) al final --o sea, cuando tales sonidos han cesado y no emerge ningún otro soporte-- (pratyante) la forma del Éter Supremo (para-vyoma-vapus)||41||


पिण्डमन्त्रस्य सर्वस्य स्थूलवर्णक्रमेण तु।
अर्धेन्दुबिन्दुनादान्तः शून्योच्चाराद्भवेच्छिवः॥४२॥

Piṇḍamantrasya sarvasya sthūlavarṇakrameṇa tu|
Ardhendubindunādāntaḥ śūnyoccārādbhavecchivaḥ||42||

A través del movimiento ascendente hacia el Vacío --es decir, hacia Unmanā; a saber, esta elevación tiene por naturaleza al vacío-- (śūnya-uccārāt) de todos los piṇḍamantra-s --p. ej. hsrkṣa, etc.-- (piṇḍa-mantrasya sarvasya) siguiendo la sucesión de letras burdas (sthūla-varṇa-krameṇa tu) (y ascendiendo a través de las etapas de) Bindu, Ardhacandra, Nādānta, (etc.) (ardhendu-bindu-nādāntaḥ), él se vuelve (bhavet) Śiva (śivaḥ)||42||


निजदेहे सर्वदिक्कं युगपद्भावयेद्वियत्।
निर्विकल्पमनास्तस्य वियत्सर्वम् प्रवर्तते॥४३॥

Nijadehe sarvadikkaṁ yugapadbhāvayedviyat|
Nirvikalpamanāstasya viyatsarvam pravartate||43||

Cuando alguien cuya mente está desprovista de vikalpa-s o pensamientos (nirvikalpa-manāḥ) contempla (bhāvayet), en su propio cuerpo (nija-dehe), al éter (viyat) en todas direcciones (sarva-dikkam) simultáneamente (yugapad), (entonces) todo (sarvam) el éter (viyat) tiene lugar (pravartate) para él --o sea, él tiene una experiencia de todo el éter-- (tasya)||43||


पृष्ठशून्यं मूलशून्यं युगपद्भावयेच्च यः।
शरीरनिरपेक्षिण्या शक्त्या शून्यमना भवेत्॥४४॥

Pṛṣṭhaśūnyaṁ mūlaśūnyaṁ yugapadbhāvayecca yaḥ|
Śarīranirapekṣiṇyā śaktyā śūnyamanā bhavet||44||

El que (yaḥ) contempla (bhāvayet) simultáneamente (yugapad) el vacío arriba (pṛṣṭha-śūnyam) y (ca) el vacío en la raíz (mūla-śūnyam) a través de la śakti o poder que es independiente del cuerpo (śarīra-nirapekṣiṇyā śaktyā) se vuelve (bhavet) alguien cuya mente es vacía (śūnya-manāḥ)||44||


पृष्ठशून्यं मूलशून्यं हृच्छून्यं भावयेत्स्थिरम्।
युगपन्निर्विकल्पत्वान्निर्विकल्पोदयस्ततः॥४५॥

Pṛṣṭhaśūnyaṁ mūlaśūnyaṁ hṛcchūnyaṁ bhāvayetsthiram|
Yugapannirvikalpatvānnirvikalpodayastataḥ||45||

Él debería firmemente contemplar (bhāvayet sthiram) el vacío arriba (pṛṣṭha-śūnyam), el vacío en la raíz (mūla-śūnyam), (y) el vacío en el corazón (hṛd-śūnyam). Debido a la condición libre de vikalpa-s o pensamientos (nirvikalpatvāt), (se produce) por lo tanto (tatas) simultáneamente (yugapad) un surgimiento de nirvikalpa --es decir, ocurre una manifestación del Estado de la Conciencia; sí, traducir "nirvikalpa" otra vez habría sido redundante-- (nirvikalpa-udayaḥ)||45||


तनूदेशे शून्यतैव क्षणमात्रं विभावयेत्।
निर्विकल्पं निर्विकल्पो निर्विकल्पस्वरूपभाक्॥४६॥

Tanūdeśe śūnyataiva kṣaṇamātraṁ vibhāvayet|
Nirvikalpaṁ nirvikalpo nirvikalpasvarūpabhāk||46||

La vacuidad (śūnyatā eva) en un punto o porción del cuerpo --un cuerpo al cual se lo considera como el conocedor o perceptor limitado-- (tanū-deśe) hace que nirvikalpa, (incluso) por un instante, surja (kṣaṇa-mātram vibhāvayet... nirvikalpam). (El resultado es que esa persona se vuelve) libre de vikalpa-s (nirvikalpaḥ). (Si esta tendencia a permanecer libre de vikalpa-s continúa, entonces él se convierte en alguien) cuya naturaleza esencial es nirvikalpa --o sea, se vuelve Bhairava; esta estrofa es muy difícil de traducir-- (nirvikalpa-svarūpa-bhāk)||46||


सर्वं देहगतं द्रव्यं वियद्व्याप्तं मृगेक्षणे।
विभावयेत्ततस्तस्य भावना सा स्थिरा भवेत्॥४७॥

Sarvaṁ dehagataṁ dravyaṁ viyadvyāptaṁ mṛgekṣaṇe|
Vibhāvayettatastasya bhāvanā sā sthirā bhavet||47||

Oh Mujer con ojos de gazela (mṛga-īkṣaṇe), (si la antedicha contemplación en el vacío no permanece instantáneamente en su corazón, entonces) él debería contemplar (vibhāvayet) todas (sarvam) las sustancias (dravyam) presentes en (su) cuerpo (deha-gatam) como si estuviesen penetradas por el éter --es decir, por el vacío-- (viyat-vyāptam). Después de eso (tatas), su (tasya) contemplación (bhāvanā sā) se volverá --lit. se vuelve-- (bhavet) firme (sthirā)||47||


देहान्तरे त्वग्विभागं भित्तिभूतं विचिन्तयेत्।
न किञ्चिदन्तरे तस्य ध्यायन्नध्येयभाग्भवेत्॥४८॥

Dehāntare tvagvibhāgaṁ bhittibhūtaṁ vicintayet|
Na kiñcidantare tasya dhyāyannadhyeyabhāgbhavet||48||

Él debería meditar (vicintayet) en la porción en su propio cuerpo (llamada) la piel (deha-antare tvak-vibhāgam) como si fuese una pared (bhitti-bhūtam). (No hay) nada (na kiñcid) dentro de ella (antare tasya). El que medita (así) (dhyāyan) se vuelve (bhavet) alguien que ha trascendido todo lo que es meditable --a saber, él es alguien cuya naturaleza es una Gran Penetración-- (adhyeya-bhāk)||48||


हृद्याकाशे निलीनाक्षः पद्मसम्पुटमध्यगः।
अनन्यचेताः सुभगे परं सौभाग्यमाप्नुयात्॥४९॥

Hṛdyākāśe nilīnākṣaḥ padmasampuṭamadhyagaḥ|
Ananyacetāḥ subhage paraṁ saubhāgyamāpnuyāt||49||

Oh Bella (subhage), aquél cuyos órganos de los sentidos están fundidos (nilīna-akṣaḥ) en el éter (ākāśe) en el corazón (hṛdi), que reside en el medio de los hemisferios de (ese) loto --o sea, reside en Pramātā o Conocedor, mientras que en el hemisferio superior está Pramāṇa (medios de conocimiento), y en el hemisferio inferior está Prameya (objeto conocible)-- (padma-sampuṭa-madhyagaḥ), (y) que está totalmente unidirigido --su mente no está concentrada en nada que sea distinto de la Conciencia o Bhairava-- (ananya-cetāḥ), obtiene (āpnuyāt) la Suprema/el Supremo (param) Fortuna/Bienestar --es decir, él obtiene señorío sobre el universo, Bienaventuranza Suprema y encanto-- (saubhāgyam)||49||


सर्वतः स्वशरीरस्य द्वादशान्ते मनोलयात्।
दृढबुद्धेर्दृढीभूतं तत्त्वलक्ष्यं प्रवर्तते॥५०॥

Sarvataḥ svaśarīrasya dvādaśānte manolayāt|
Dṛḍhabuddherdṛḍhībhūtaṁ tattvalakṣyaṁ pravartate||50||

Para aquél cuyo intelecto es firme --es decir, para el yogī-- (dṛḍha-buddheḥ) (y) cuyo cuerpo (sva-śarīrasya) (está) totalmente --incluso en los poros de la piel-- (sarvatas) (penetrado por el Dios llamado Conciencia,) Eso que es denotado como el Principio (Supremo) --la Luz de la Verdad Suprema-- (tattva-lakṣyam) surge (pravartate) a través de la disolución de una mente (manas-layāt) que se ha vuelto firme (a través de la concentración) (dṛḍhī-bhūtam) en dvādaśānta (en ese cuerpo) (dvādaśānte)||50||

al inicio


 Estrofas 51 a 60

यथा तथा यत्र तत्र द्वादशान्ते मनः क्षिपेत्।
प्रतिक्षणं क्षीणवृत्तेर्वैलक्षण्यं दिनैर्भवेत्॥५१॥

Yathā tathā yatra tatra dvādaśānte manaḥ kṣipet|
Pratikṣaṇaṁ kṣīṇavṛttervailakṣaṇyaṁ dinairbhavet||51||

Comoquiera (yathā tathā) (y) dondequiera (yatra tatra), él debería arrojar (kṣipet) (su) mente (manas) al dvādaśānta (dvādaśānte) en cada momento (pratikṣaṇam). Para aquél cuya fluctuación mental ha disminuido (de ese manera) (kṣīṇa-vṛtteḥ), se produce (bhavet) (la manifestación de) la extraordinaria naturaleza de Parabhairava --lit. indescriptibilidad-- (vailakṣaṇyam) en unos pocos días (dinaiḥ)||51||


कालाग्निना कालपदादुत्थितेन स्वकं पुरम्।
प्लुष्टम् विचिन्तयेदन्ते शान्ताभासस्तदा भवेत्॥५२॥

Kālāgninā kālapadādutthitena svakaṁ puram|
Pluṣṭam vicintayedante śāntābhāsastadā bhavet||52||

(Mientras repite "Oṁ ra-kṣa-ra-ya-ūṁ tanuṁ dāhayāmi namaḥ",) él debería imaginar (vicintayet) que su propio (svakam) cuerpo (puram) ha sido quemado (pluṣṭam) por Kālāgni --lit. por el Fuego del (final del) Tiempo-- (kāla-agninā) que brota (utthitena) desde el dedo gordo del pie derecho (kālapadāt). Entonces (tadā), finalmente habrá --lit. finalmente hay-- (ante... bhavet) un destello pacífico --es decir, la naturaleza de Bhairava aparecerá brillantemente-- (śānta-ābhāsaḥ)||52||


एवमेव जगत्सर्वं दग्धं ध्यात्वा विकल्पतः।
अनन्यचेतसः पुंसः पुम्भावः परमो भवेत्॥५३॥

Evameva jagatsarvaṁ dagdhaṁ dhyātvā vikalpataḥ|
Ananyacetasaḥ puṁsaḥ pumbhāvaḥ paramo bhavet||53||

De este modo (evam eva), tras meditar (dhyātvā), a través de vikalpa o imaginación (vikalpatas), en que todo el mundo (jagat sarvam) ha sido quemado (por Kālāgni) (dagdham), el Supremo (paramaḥ) Estado del hombre (pum-bhāvaḥ) tendrá lugar --lit. tiene lugar-- (bhavet) para esa persona cuya mente está unidirigida (ananya-cetasaḥ puṁsaḥ)||53||


स्वदेहे जगतो वापि सूक्ष्मसूक्ष्मतराणि च।
तत्त्वानि यानि निलयं ध्यात्वान्ते व्यज्यते परा॥५४॥

Svadehe jagato vāpi sūkṣmasūkṣmatarāṇi ca|
Tattvāni yāni nilayaṁ dhyātvānte vyajyate parā||54||

Después de meditar (dhyātvā) en los tattva-s o principios (tattvāni) en su propio cuerpo (sva-dehe) o incluso (vā api) del universo (jagataḥ) —los cuales --o sea, tales tattva-s o principios-- (yāni) son sutiles y más sutiles (sūkṣma-sūkṣmatarāṇi ca)— como si estuviesen disolviéndose --a saber, como si se estuvieran absorbiendo en sus propias causas-- (nilayam), (la Diosa) Parā (parā) finalmente se hará manifiesta --lit. finalmente se manifiesta-- (ante vyajyate)||54||


पीनां च दुर्बलां शक्तिं ध्यात्वा द्वादशगोचरे।
प्रविश्य हृदये ध्यायन्मुक्तः स्वातन्त्र्यमाप्नुयात्॥५५॥

Pīnāṁ ca durbalāṁ śaktiṁ dhyātvā dvādaśagocare|
Praviśya hṛdaye dhyāyanmuktaḥ svātantryamāpnuyāt||55||

Y (ca) tras contemplar (dhyātvā) a la gorda --es decir, densa-- (pīnām) prāṇaśakti (śaktim) como delgada --o sea, como sutil-- (durbalām), habiendo penetrado (praviśya) en la esfera de dvādaśānta (dvādaśa-gocare), el que medita (en esa prāṇaśakti) (dhyāyan) en el corazón (hṛdaye) se libera (muktaḥ) (y) obtiene (āpnuyāt) Libertad Absoluta (svātantryam)||55||


भुवनाध्वादिरूपेण चिन्तयेत्क्रमशोऽखिलम्।
स्थूलसूक्ष्मपरस्थित्या यावदन्ते मनोलयः॥५६॥

Bhuvanādhvādirūpeṇa cintayetkramaśo'khilam|
Sthūlasūkṣmaparasthityā yāvadante manolayaḥ||56||

Él debería gradualmente meditar (cintayet kramaśas) en el (universo) entero (akhilam) en la forma del sendero de bhuvana, etc. --es decir, del sendero de los mundos-- (bhuvana-adhva-ādi-rūpeṇa), (yendo) a través de las condiciones de burdo, sutil y supremo (sthūla-sūkṣma-para-sthityā), hasta que (yāvat) (haya) finalmente (ante) disolución de la mente (manas-layaḥ)||56||


अस्य सर्वस्य विश्वस्य पर्यन्तेषु समन्ततः।
अध्वप्रक्रियया तत्त्वं शैवं ध्यत्वा महोदयः॥५७॥

Asya sarvasya viśvasya paryanteṣu samantataḥ|
Adhvaprakriyayā tattvaṁ śaivaṁ dhyatvā mahodayaḥ||57||

Después de meditar (dhyatvā) en el śaivatattva --o sea, en el svarūpa o naturaleza esencial del Gran Señor que es tanto Prakāśa como Vimarśa-- (tattvam śaivam) de todo este universo (asya sarvasya viśvasya) por todos los lados (samantatas) (y) hasta sus extremos --a saber, hasta los extremos de todos los adhvā-s o senderos-- (paryanteṣu) a través del procedimiento de los (seis) senderos (adhva-prakriyayā), (se produce) el gran surgimiento (mahā-udayaḥ)||57||


विश्वमेतन्महादेवि शून्यभूतं विचिन्तयेत्।
तत्रैव च मनो लीनं ततस्तल्लयभाजनम्॥५८॥

Viśvametanmahādevi śūnyabhūtaṁ vicintayet|
Tatraiva ca mano līnaṁ tatastallayabhājanam||58||

Oh gran Diosa (mahā-devi), él debería meditar (vicintayet) en este universo (viśvam etad) como siendo un vacío (śūnya-bhūtam). (Su) mente (manas) se disuelve (entonces) (līnam) ahí mismo --en ese vacío-- (tatra eva ca). Como consecuencia de ello (tatas), (él se vuelve) un receptáculo para la disolución en Eso --o sea, se vuelve idéntico a Eso, al Señor Supremo-- (tad-laya-bhājanam)||58||


घटादिभाजने दृष्टिं भित्तीस्त्यक्त्वा विनिक्षिपेत्।
तल्लयं तत्क्षणाद्गत्वा तल्लयात्तन्मयो भवेत्॥५९॥

Ghaṭādibhājane dṛṣṭiṁ bhittīstyaktvā vinikṣipet|
Tallayaṁ tatkṣaṇādgatvā tallayāttanmayo bhavet||59||

Después de dejar a un lado (tyaktvā) las paredes (bhittīḥ), él debería arrojar (vinikṣipet) su mirada (dṛṣṭim) dentro de un recipiente tal como una vasija, etc. (ghata-ādi-bhājane). Tras haberse disuelto immediatamente en Eso --en Parabrahma-- (tad-layam tatkṣaṇāt gatvā), él se vuelve idéntico a Eso (tad-mayaḥ bhavet) a través de esa disolución (tad-layāt)||59||


निर्वृक्षगिरिभित्त्यादिदेशे दृष्टिं विनिक्षिपेत्।
विलीने मानसे भावे वृत्तिक्षीणः प्रजायते॥६०॥

Nirvṛkṣagiribhittyādideśe dṛṣṭiṁ vinikṣipet|
Vilīne mānase bhāve vṛttikṣīṇaḥ prajāyate||60||

Él debería arrojar (vinikṣipet) (su) mirada (dṛṣṭim) hacia una región sin árboles, hacia una montaña, un muro, etc. (nis-vṛkṣa-giri-bhitti-ādi-deśe). Cuando el estado mental se disuelve completamente (vilīne mānase bhāve), él se vuelve alguien cuyas fluctuaciones mentales han sido eliminadas (vṛtti-kṣīṇaḥ prajāyate)||60||

al inicio


 Estrofas 61 a 70

उभयोर्भावयोर्ज्ञाने ध्यात्वा मध्यं समाश्रयेत्।
युगपच्च द्वयं त्यक्त्वा मध्ये तत्त्वं प्रकाशते॥६१॥

Ubhayorbhāvayorjñāne dhyātvā madhyaṁ samāśrayet|
Yugapacca dvayaṁ tyaktvā madhye tattvaṁ prakāśate||61||

Después de meditar (dhyātvā) en la percepción (jñāne) de ambos objetos (ubhayoḥ bhāvayoḥ), él debería tomar refugio (samāśrayet) en el espacio intermedio --en el vacío que es la causa de la distinción y separación entre esos dos objetos-- (madhyam). Y (ca) tras abandonar (tyaktvā) simultáneamente (yugapad) a los dos (dvayam), el Tattva o Principio (Supremo) --el Estado Más Alto-- (tattvam) se (le) manifiesta o revela (al yogī) (tattvam) (allí,) en el espacio intermedio (madhye)||61||


भावे त्यक्ते निरुद्धा चिन्नैव भावान्तरं व्रजेत्।
तदा तन्मध्यभावेन विकसत्यति भावना॥६२॥

Bhāve tyakte niruddhā cinnaiva bhāvāntaraṁ vrajet|
Tadā tanmadhyabhāvena vikasatyati bhāvanā||62||

Cuando un objeto ha sido abandonado (bhāve tyakte), la conciencia --en la práctica, "la mente"-- (cit), totalmente restringida (por la intensidad de la práctica) (niruddhā), no se dirige (na eva... vrajet) hacia otro objeto (bhāva-antaram). Entonces (tadā), por medio del estado que está en medio de eso --o sea, en medio del objeto manifiesto y del objeto inmanifiesto-- (tad-madhya-bhāvena), la bhāvanā --lit. "contemplación", pero Kṣemarāja la definió como "la impresión de un reposo en el estado medio"-- (bhāvanā) se despliega --es decir, aparece-- (vikasati) eminentemente (ati)||62||


सर्वं देहं चिन्मयं हि जगद्वा परिभावयेत्।
युगपन्निर्विकल्पेन मनसा परमोदयः॥६३॥

Sarvaṁ dehaṁ cinmayaṁ hi jagadvā paribhāvayet|
Yugapannirvikalpena manasā paramodayaḥ||63||

Él debería contemplar (paribhāvayet) simultáneamente (yugapad), con una mente desprovista de vikalpa-s o fluctuaciones (nirvikalpena manasā), que el cuerpo entero (sarvam deham), o (vā) que el universo (entero) (jagat), consiste en Conciencia (cit-mayam hi). (Como resultado, se producirá) el surgimiento supremo (parama-udayaḥ)||63||


वायुद्वयस्य सङ्घट्टादन्तर्वा बहिरन्ततः।
योगी समत्वविज्ञानसमुद्गमनभाजनम्॥६४॥

Vāyudvayasya saṅghaṭṭādantarvā bahirantataḥ|
Yogī samatvavijñānasamudgamanabhājanam||64||

A través de la conjunción o unión (saṅghaṭṭāt) de los dos aires vitales (vāyu-dvayasya), (hay) finalmente (antatas) (cesación de ambos,) ya sea dentro --en el corazón-- (antar) o (vā) fuera --en dvādaśānta-- (bahis). (Después de meditar en esa conjunción o unión de prāṇa y apāna, la cual es similar a un vacío, carece de entrada y salida, y está desprovista de diferenciación,) el yogī (yogī) (se convierte en) un receptáculo para el surgimiento de la conciencia ecuánime (samatva-vijñāna-samudgamana-bhājanam) --sigo el comentario de Kṣemarāja aquí--||64||


सर्वं जगत्स्वदेहं वा स्वानन्दभरितं स्मरेत्।
युगपत्स्वामृतेनैव परानन्दमयो भवेत्॥६५॥

Sarvaṁ jagatsvadehaṁ vā svānandabharitaṁ smaret|
Yugapatsvāmṛtenaiva parānandamayo bhavet||65||

Él debería recordar o estar consciente de que (smaret) todo (sarvam) el universo (jagat), o (vā) su propio cuerpo (sva-deham), simultáneamente (yugapad), está lleno de su propia Bienaventuranza (sva-ānanda-bharitam). (Entonces,) a través de su propio Néctar (sva-amṛtena eva), él se llenará de Bienaventuranza Suprema --o, alternativamente, "se volverá idéntico a la Bienaventuranza Suprema"-- (para-ānanda-mayaḥ bhavet)||65||


कुहनेन प्रयोगेण सद्य एव मृगेक्षणे।
समुदेति महानन्दो येन तत्त्वं प्रकाशते॥६६॥

Kuhanena prayogeṇa sadya eva mṛgekṣaṇe|
Samudeti mahānando yena tattvaṁ prakāśate||66||

Oh Tú, la de ojos de gacela (mṛga-īkṣaṇe), por medio de la magia extraordinaria --según Svāmī Lakṣmaṇa Joo, esta expresión también significaría "haciendo cosquillas en el axila"-- (kuhanena prayogeṇa), una gran dicha (mahā-ānandaḥ) emerge (samudeti) enseguida (sadyas eva), a través de la cual (yena), el Principio (Supremo) (tattvam) se revela o manifiesta (prakāśate)||66||


सर्वस्रोतोनिबन्धेन प्राणशक्त्योर्ध्वया शनैः।
पिपीलस्पर्शवेलायां प्रथते परमं सुखम्॥६७॥

Sarvasrotonibandhena prāṇaśaktyordhvayā śanaiḥ|
Pipīlasparśavelāyāṁ prathate paramaṁ sukham||67||

Restringiendo todas las aberturas (de los sentidos) (sarva-srotas-nibandhena), cuando se da la ocasión (en que se siente) el toque de una hormiga (pipīla-sparśa-velāyām) debido al gradual movimiento ascendente de la prāṇaśakti --de Kuṇḍalinī; y "śanaiḥ" significa literalmente "de manera gradual"-- (prāṇa-śaktyā ūrdhvayā śanaiḥ), un deleite (sukham) supremo (paramam) surge --o "se propaga"-- (prathate)||67||


वह्नेर्विषस्य मध्ये तु चित्तं सुखमयं क्षिपेत्।
केवलं वायुपूर्णं वा स्मरानन्देन युज्यते॥६८॥

Vahnerviṣasya madhye tu cittaṁ sukhamayaṁ kṣipet|
Kevalaṁ vāyupūrṇaṁ vā smarānandena yujyate||68||

Él debería arrojar (kṣipet) (su) mente (cittam) llena de deleite (sukha-mayam) hacia el centro (madhye tu) de vahni --es decir saṅkoca o contracción-- y viṣa --también llamado vikāsa o expansión-- (vahneḥ viṣasya), (ya sea) sola --o sea, su mente sola-- (kevalam) o (vā) llena de aire vital (vāyu-pūrṇam). (Como consecuencia,) él queda dotado (yujyate) de dicha sexual (smara-ānandena)||68||


शक्तिसङ्गमसङ्क्षुब्धशक्त्यावेशावसानिकम्।
यत् सुखं ब्रह्मतत्त्वस्य तत्सुखं स्वाक्यमुच्यते॥६९॥

Śaktisaṅgamasaṅkṣubdhaśaktyāveśāvasānikam|
Yat sukhaṁ brahmatattvasya tatsukhaṁ svākyamucyate||69||

Ese (tad) deleite (sukham) que (yad) está al final de la absorción en el Poder (de Bienaventuranza) agitado por el coito con una mujer (śakti-saṅgama-saṅkṣubdha-śakti-āveśa-avasānikam) se dice que es (ucyate) el Deleite (sukham) del Principio de Brahma --es decir, "es la Bienaventuranza del Más Alto Brahma"-- (brahma-tattvasya). (En otras palabras, tal deleite es el) propio (Deleite) --el Deleite que proviene del propio Ser-- (svākyam)||69||


लेहनामन्थनाकोटैः स्त्रीसुखस्य भरात्स्मृतेः।
शक्त्यभावेऽपि देवेशि भवेदानन्दसम्प्लवः॥७०॥

Lehanāmanthanākoṭaiḥ strīsukhasya bharātsmṛteḥ|
Śaktyabhāve'pi deveśi bhavedānandasamplavaḥ||70||

Oh Señora de los dioses (deva-īśi), incluso (api) en ausencia de una mujer (śakti-abhāve), hay (bhavet) una inundación de Bienaveturanza (ānanda-samplavaḥ) debido a la memoria (smṛteḥ) en plena medida (bharāt) de la conexión sexual (strī-sukhasya) en la forma de besar apasionadamente, abrazar, y presionar/frotar (lehana-āmanthana-ākoṭaiḥ)||70||

al inicio


 Estrofas 71 a 80

आनन्दे महति प्राप्ते दृष्टे वा बान्धवे चिरात्।
आनन्दमुद्गतं ध्यात्वा तल्लयस्तन्मना भवेत्॥७१॥

Ānande mahati prāpte dṛṣṭe vā bāndhave cirāt|
Ānandamudgataṁ dhyātvā tallayastanmanā bhavet||71||

Cuando se obtiene un gran deleite o se ve a un pariente/amigo (ānande mahati prāpte dṛṣṭe vā bāndhave) después de mucho tiempo (cirāt), tras haber meditado (dhyātvā) en el deleite (ānandam) que ha surgido (udgatam), (se produce) una disolución en él (tad-layaḥ), (y su) mente se absorbe en ese (deleite) (tad-manāḥ bhavet)||71||


जग्धिपानकृतोल्लासरसानन्दविजृम्भणात्।
भावयेद्भरितावस्थां महानन्दस्ततो भवेत्॥७२॥

Jagdhipānakṛtollāsarasānandavijṛmbhaṇāt|
Bhāvayedbharitāvasthāṁ mahānandastato bhavet||72||

A partir de la expansión del deleite del sabor que aparece desde los actos de comer y beber (jagdhi-pāna-kṛta-ullāsa-rasa-ānanda-vijṛmbhaṇāt), el debería contemplar (bhāvayet) el estado pleno (bharita-avasthā). Después de eso (tatas), tiene lugar (bhavet) un gran deleite (mahā-ānandaḥ)||72||


गीतादिविषयास्वादासमसौख्यैकतात्मनः।
योगिनस्तन्मयत्वेन मनोरूढेस्तदात्मता॥७३॥

Gītādiviṣayāsvādāsamasaukhyaikatātmanaḥ|
Yoginastanmayatvena manorūḍhestadātmatā||73||

Cuando el yogī se hace uno con la inigualable dicha a causa del disfrute en las esferas de las canciones, etc. (gīta-ādi-viṣaya-āsvāda-asama-saukhya-ekatā-ātmanaḥ... yoginaḥ), debido a la identificación con ella --es decir, "con la inigualable dicha"-- (tad-mayatvena), (se produce) identificación con ese (Supremo Brahma) (tad-ātmatā) a través del desarrollo o expansión de la mente (manas-rūḍheḥ)||73||


यत्र यत्र मनस्तुष्टिर्मनस्तत्रैव धारयेत्।
तत्र तत्र परानन्दस्वरूपं सम्प्रवर्तते॥७४॥

Yatra yatra manastuṣṭirmanastatraiva dhārayet|
Tatra tatra parānandasvarūpaṁ sampravartate||74||

Dondequiera (yatra yatra) (haya) satisfacción mental (manas-tuṣṭiḥ), la mente (manas) debería afirmarse (dhārayet) ahí mismo (tatra eva). Bajo esas circunstancias (tatra tatra), la naturaleza esencial de la Más Alta Bienaventuranza (para-ānanda-svarūpam) surge (sampravartate)||74||


अनागतायां निद्रायां प्रणष्टे बाह्यगोचरे।
सावस्था मनसा गम्या परा देवी प्रकाशते॥७५॥

Anāgatāyāṁ nidrāyāṁ praṇaṣṭe bāhyagocare|
Sāvasthā manasā gamyā parā devī prakāśate||75||

Cuando el sueño no ha llegado (anāgatāyāṁ nidrāyā) (y) los objetos externos han desaparecido (praṇaṣṭe bāhya-gocare), ese estado (medio) (sā avasthā) debe ser accedido (gamyā) por la mente (manasā). (De este modo,) la Más Alta (parā) Diosa (devī) se vuelve evidente (prakāśate)||75||


तेजसा सूर्यदीपादेराकाशे शबलीकृते।
दृष्टिर्निवेश्या तत्रैव स्वात्मरूपं प्रकाशते॥७६॥

Tejasā sūryadīpāderākāśe śabalīkṛte|
Dṛṣṭirniveśyā tatraiva svātmarūpaṁ prakāśate||76||

La mirada (dṛṣṭiḥ) debería ser lanzada (niveśyā) hacia un espacio que está matizado (ākāśe śabalī-kṛte) por la luz (tejasā) del sol, una lámpara, etc. (sūrya-dīpa-ādeḥ). Allí mismo (tatra eva), la naturaleza del propio Ser (sva-ātma-rūpam) brilla (prakāśate)||76||


करङ्किण्या क्रोधनया भैरव्या लेलिहानया।
खेचर्या दृष्टिकाले च परावाप्तिः प्रकाशते॥७७॥

Karaṅkiṇyā krodhanayā bhairavyā lelihānayā|
Khecaryā dṛṣṭikāle ca parāvāptiḥ prakāśate||77||

En el momento de la percepción (dṛṣṭikāle ca), se manifiesta (prakāśate) el Logro Supremo (para-avāptiḥ) por medio de (las siguientes Mudrā-s llamadas) Karaṅkiṇī, Krodhanā, Bhairavī, Lelihānā y Khecarī (karaṅkiṇyā krodhanayā bhairavyā lelihānayā... khecaryā)||77||


मृद्वासने स्फिजैकेन हस्तपादौ निराश्रयम्।
निधाय तत्प्रसङ्गेन परा पूर्णा मतिर्भवेत्॥७८॥

Mṛdvāsane sphijaikena hastapādau nirāśrayam|
Nidhāya tatprasaṅgena parā pūrṇā matirbhavet||78||

Con un glúteo --aunque la palabra "sphij" es de género femenino, aqui Śiva la escribió como de género masculino; entonces, yo habría esperado "sphijā ekayā"-- (sphijā ekena) en un asiento blando (mṛdu-āsane), (y) habiendo dejado (nidhāya) manos y pies (hasta-pādau) sin soporte (nirāśrayam), cuando él permanece así --lit. "mediante la adherencia a eso" o "mediante su adherencia"-- (tad-prasaṅgena), la inteligencia (matiḥ) se vuelve (bhavet) supremamente plena (parā pūrṇā)||78||


उपविश्यासने सम्यग्बाहू कृत्वार्धकुञ्चितौ।
कक्षव्योम्नि मनः कुर्वञ्छममायाति तल्लयात्॥७९॥

Upaviśyāsane samyagbāhū kṛtvārdhakuñcitau|
Kakṣavyomni manaḥ kurvañchamamāyāti tallayāt||79||

Después de sentarse (upaviśya) apropiadamente (samyak) en un asiento (āsane), (y) tras colocar (kṛtvā) ambos brazos (bāhū) en la forma de un semicírculo (por encima de la cabeza) (ardha-kuñcitau), él, dirigiendo (kurvan) (su) mente (manas) hacia el espacio de las axilas (kakṣa-vyomni), alcanza Paz (śamam āyāti) a través de la disolución en eso --es decir, en el espacio de las axilas-- (tad-layāt)||79||


स्थूलरूपस्य भावस्य स्तब्धां दृष्टिं निपात्य च।
अचिरेण निराधारं मनः कृत्वा शिवं व्रजेत्॥८०॥

Sthūlarūpasya bhāvasya stabdhāṁ dṛṣṭiṁ nipātya ca|
Acireṇa nirādhāraṁ manaḥ kṛtvā śivaṁ vrajet||80||

Después de dirigir (nipātya) (su) vista (dṛṣṭim) firme (stabdhām) hacia un objeto cuya forma/naturaleza es burda --esperaba el locativo "sthūlarūpe bhāve"; aunque otros traductores afirman que la palabra "upari" está tácitamente incluida ahí, lo cual explicaría el caso genitivo-- (sthūla-rūpasya bhāvasya), y (ca) tras hacer (kṛtvā) que (su) mente (manas) quede libre de soportes (nirādhāram), él alcanza a Śiva (śivam vrajet) pronto (acireṇa)||80||

al inicio


 Estrofas 81 a 90

मध्यजिह्वे स्फारितास्ये मध्ये निक्षिप्य चेतनाम्।
होच्चारं मनसा कुर्वंस्ततः शान्ते प्रलीयते॥८१॥

Madhyajihve sphāritāsye madhye nikṣipya cetanām|
Hoccāraṁ manasā kurvaṁstataḥ śānte pralīyate||81||

Después de depositar (nikṣipya) la buddhi --es decir, el intelecto-- (cetanām) en el medio (madhye) de la boca abierta con la lengua en el centro (madhya-jihve sphārita-āsye madhye), él, pronunciando "ha" (ha-uccāram... kurvan) con (su) mente (manasā), se disuelve (pralīyate) entonces (tatas) en (un estado) pacífico (śānte) --Kṣemarāja y Śivopādhyāya escribieron en el comentario que él debería hacer también esto mientras pronuncia "ha" mentalmente: "Habiendo fijado su mirada en el entrecejo"--||81||


आसने शयने स्थित्वा निराधारं विभावयन्।
स्वदेहं मनसि क्षिणे क्षणात्क्षीणाशयो भवेत्॥८२॥

Āsane śayane sthitvā nirādhāraṁ vibhāvayan|
Svadehaṁ manasi kṣiṇe kṣaṇātkṣīṇāśayo bhavet||82||

Permaneciendo (sthitvā) sobre un asiento (āsane) (o) sobre una cama (śayane), mientras él contempla (vibhāvayan) que su propio cuerpo (sva-deham) no tiene soporte alguno (nirādhāram), cuando (su) mente se destruye --cuando sus pensamientos se desvanecen-- (manasi kṣiṇe), se vuelve (bhavet) enseguida (kṣaṇāt) alguien cuya disposición mental ha sido eliminada --es decir, pierde toda vāsanā o tendencia acumulada-- (kṣīṇa-āśayaḥ)||82||


चलासने स्थितस्याथ शनैर्वा देहचालनात्।
प्रशान्ते मानसे भावे देवि दिव्यौघमाप्नुयात्॥८३॥

Calāsane sthitasyātha śanairvā dehacālanāt|
Praśānte mānase bhāve devi divyaughamāpnuyāt||83||

Ahora (atha), debido al movimiento del cuerpo (deha-cālanāt) de alguien que permanece (sthitasya) sobre un asiento en algo que se mueve --por ejemplo, en un elefante-- (cala-āsane), o (vā) (debido al movimiento del cuerpo de alguien que lo mueve) gradualmente (por sí mismo) (śanaiḥ), cuando (su) estado mental se calma (praśānte mānase bhāve), oh Diosa (devi), él obtiene (āpnuyāt) divyaugha --lit. "inundación/corriente divina", es decir, "conocimiento transmitido por los dioses"-- (divya-augham)||83||


आकाशं विमलं पश्यन्कृत्वा दृष्टिं निरन्तराम्।
स्तब्धात्मा तत्क्षणाद्देवि भैरवं वपुराप्नुयात्॥८४॥

Ākāśaṁ vimalaṁ paśyankṛtvā dṛṣṭiṁ nirantarām|
Stabdhātmā tatkṣaṇāddevi bhairavaṁ vapurāpnuyāt||84||

Tras quedarse rígido (kṛtvā... stabdha-ātmā), el que ve (paśyan) al espacio (ākāśam) inmaculado (vimalam) con (su) mirada (dṛṣṭim) fija --lit. ininterrumpida-- (nirantarām), en ese mismo momento (tatkṣaṇāt) obtiene (āpnuyāt), oh Diosa (devi), la naturaleza (vapus) de Bhairava (bhairavam)||84||


लीनं मूर्ध्नि वियत्सर्वं भैरवत्वेन भावयेत्।
तत्सर्वं भैरवाकारतेजस्तत्त्वं समाविशेत्॥८५॥

Līnaṁ mūrdhni viyatsarvaṁ bhairavatvena bhāvayet|
Tatsarvaṁ bhairavākāratejastattvaṁ samāviśet||85||

Él debería contemplar (bhāvayet) que todo (sarvam) el espacio --"viyat" podría también significar "oscuridad", según Kṣemarāja y Śivopādhyāya-- (viyat) es Bhairava (bhairavatvena) (y) se ha disuelto (līnam) en (su) cabeza (mūrdhni). (Entonces, posteriormente,) todo (sarvam) eso (tad) se absorbe en el principio de la Luz cuya forma es Bhairava (bhairava-ākāra-tejas-tattvam samāviśet)||85||


किञ्चिज्ज्ञातं द्वैतदायि बाह्यालोकस्तमः पुनः।
विश्वादि भैरवं रूपं ज्ञात्वानन्तप्रकाशभृत्॥८६॥

Kiñcijjñātaṁ dvaitadāyi bāhyālokastamaḥ punaḥ|
Viśvādi bhairavaṁ rūpaṁ jñātvānantaprakāśabhṛt||86||

Tras conocer (jñātvā) que vigilia, etc. --es decir, vigilia (viśva), sueño (taijasa) y sueño profundo (prājña)-- (viśva-ādi)(cuyas esferas de acción son) conocimiento limitado (kiñcid-jñātam) que produce el surgimiento de la dualidad (dvaita-udāyi), luz o revelación de las categorías externas (bāhya-ālokaḥ), así como también --lit. además, por otra parte, etc.-- (punar) tamas u oscuridad --o sea, la experiencia de la ignorancia-- (tamas)— tienen la naturaleza (rūpam) de Bhairava (bhairavam), él porta --en otras palabras, "él es el poseedor"-- la Luz infinita --o también "la Luz de la infinita (Conciencia)"-- (ananta-prakāśa-bhṛt)||86||


एवमेव दुर्निशायां कृष्णपक्षागमे चिरम्।
तैमिरं भावयन्रूपं भैरवं रूपमेष्यति॥८७॥

Evameva durniśāyāṁ kṛṣṇapakṣāgame ciram|
Taimiraṁ bhāvayanrūpaṁ bhairavaṁ rūpameṣyati||87||

De este mismo modo --es decir, como la oscuridad antedicha-- (evam eva), en una noche oscura --donde la luna está oscurecida por las nubes-- (durniśāyām) durante el curso de la quincena oscura (kṛṣṇapakṣa-āgame), el que contemple (bhāvayan) por mucho tiempo (ciram) la forma (rūpam) de (dicha) oscuridad (taimiram) obtendrá (eṣyati) la naturaleza (rūpam) de Bhairava (bhairavam)||87||


एवमेव निमील्यादौ नेत्रे कृष्णाभमग्रतः।
प्रसार्य भैरवं रूपं भावयंस्तन्मयो भवेत्॥८८॥

Evameva nimīlyādau netre kṛṣṇābhamagrataḥ|
Prasārya bhairavaṁ rūpaṁ bhāvayaṁstanmayo bhavet||88||

De esta manera también --es decir, incluso en ausencia de una noche oscura durante el curso de la quincena oscura-- (evam eva), el que contempla (bhāvayan), primeramente (ādau) cerrando (nimīlya) los ojos (netre), (que Bhairava es) la oscuridad (kṛṣṇābham) frente a él (agratas); (y que luego,) tras abrir (los ojos) (prasārya), (contempla) la (oscura) naturaleza (rūpam) de Bhairava (bhairavam); (a través de ese proceso,) se vuelve idéntico a Él --o sea, a la Luz-- (tad-mayaḥ bhavet)||88||


यस्य कस्येन्द्रियस्यापि व्याघाताच्च निरोधतः।
प्रविष्टस्याद्वये शून्ये तत्रैवात्मा प्रकाशते॥८९॥

Yasya kasyendriyasyāpi vyāghātācca nirodhataḥ|
Praviṣṭasyādvaye śūnye tatraivātmā prakāśate||89||

Ahí mismo (tatra eva) el Ser (ātmā) se revela (prakāśate) para el que está absorbido (praviṣṭasya) en el vacío no dual (advaye śūnye) debido a un impedimento (vyāghātāt) y (ca) una restricción (nirodhatas) en cualquiera de (sus) indriya-s u órganos de los sentidos (yasya kasya indriyasya api)||89||


अबिन्दुमविसर्गं चाकारं जपतो महान्।
उदेति देवि सहसा ज्ञानौघः परमेश्वरः॥९०॥

Abindumavisargaṁ cākāraṁ japato mahān|
Udeti devi sahasā jñānaughaḥ parameśvaraḥ||90||

Oh Diosa (devi), la Gran (mahān) Corriente de Conocimiento (jñāna-oghaḥ) (llamada) el Señor Supremo (parama-īśvaraḥ) surge (udeti) repentinamente (sahasā) para el que murmura (japataḥ) la letra "a" (a-kāram) sin Anusvāra --es decir, sin "ṁ"-- (a-bindum) y (ca) sin Visarga --sin "ḥ"-- (a-visargam)||90||

al inicio


 Estrofas 91 a 100

वर्णस्य सविसर्गस्य विसर्गान्तं चितिं कुरु।
निराधारेण चित्तेन स्पृशेद्ब्रह्म सनातनम्॥९१॥

Varṇasya savisargasya visargāntaṁ citiṁ kuru|
Nirādhāreṇa cittena spṛśedbrahma sanātanam||91||

Con una mente libre de soporte/sostén (nirādhāreṇa cittena), dirige (kuru) (tu) intelecto (citim) hacia el final del Visarga --de "ḥ"-- (visarga-antam) en una letra que contenga Visarga (varṇasya sa-visargasya). (Después de eso, cuando ya no hay soporte para el conocimiento/percepción,) el Eterno (sanātanam) Brahma (Brahma) (te) tocará --lit. "toca/tocaría"-- (spṛśet) --es decir, "se produce el eterno toque del Brahma Supremo--||91||


व्योमाकारं स्वमात्मानं ध्यायेद्दिग्भिरनावृतम्।
निराश्रया चितिः शक्तिः स्वरूपं दर्शयेत्तदा॥९२॥

Vyomākāraṁ svamātmānaṁ dhyāyeddigbhiranāvṛtam|
Nirāśrayā citiḥ śaktiḥ svarūpaṁ darśayettadā||92||

Él debería meditar (dhyāyet) en que su propio Ser (svam ātmānam) tiene la forma de un Firmamento (vyoma-ākāram) no limitado (anāvṛtam) por direcciones --o sea, este Firmamento lo penetra todo-- (digbhiḥ). Entonces (tadā), el Poder carente de soporte de la Conciencia (nirāśrayā citiḥ śaktiḥ) exhibirá --lit. "exhibe"-- (darśayet) (Su propia) naturaleza esencial (svarūpam)||92||


किञ्चिदङ्गं विभिद्यादौ तीक्ष्णसूच्यादिना ततः।
तत्रैव चेतनां युक्त्वा भैरवे निर्मला गतिः॥९३॥

Kiñcidaṅgaṁ vibhidyādau tīkṣṇasūcyādinā tataḥ|
Tatraiva cetanāṁ yuktvā bhairave nirmalā gatiḥ||93||

Tras agujerear (vibhidya) al principio (ādau) cualquier miembro/extremidad --"dedos, pulgar, etc." según Kṣemarāja y Śivopādhyāya-- (kiñcid aṅgam) con una puntiaguda aguja, etc. (tīkṣṇa-sūci-ādinā), (y,) después de eso (tatas), tras dirigir o fijar (yuktvā) la conciencia (cetanām) allí mismo (tatra eva), (tiene lugar) un arribo (gatiḥ) limpio (nirmalā) a Bhairava (bhairave) --Kṣemarāja y Śivopādhyāya escribieron "bhairavaviṣayaṁ nirmalaṁ jñānaṁ bhavatyeva" o "el Conocimiento puro relativo a Bhairava tiene lugar"--||93||


चित्ताद्यन्तःकृतिर्नास्ति ममान्तर्भावयेदिति।
विकल्पानामभावेन विकल्पैरुज्झितो भवेत्॥९४॥

Cittādyantaḥkṛtirnāsti mamāntarbhāvayediti|
Vikalpānāmabhāvena vikalpairujjhito bhavet||94||

Él debería contemplar (bhāvayet) de este modo (iti): "Dentro de mí (mama antar) el órgano (psíquico) interno (que contiene) a la mente, etc. (citta-ādi-antaḥkṛtiḥ) no existe (na asti)". Debido a la ausencia (abhāvena) de vikalpa-s --pensamientos-- (vikalpānām), él se convierte (bhavet) en alguien que está desprovisto (ujjhitaḥ) de vikalpa-s (vikalpaiḥ)||94||


माया विमोहिनी नाम कलायाः कलनं स्थितम्।
इत्यादिधर्मं तत्त्वानां कलयन्न पृथग्भवेत्॥९५॥

Māyā vimohinī nāma kalāyāḥ kalanaṁ sthitam|
Ityādidharmaṁ tattvānāṁ kalayanna pṛthagbhavet||95||

"Māyā (māyā) (es) ciertamente --o también "se llama"-- (nāma) vimohinī o engañosa (vimohinī), (el rasgo distintivo) de Kalā (kalāyāḥ) es el hacer limitado --kiñcitkaraṇam-- (kalanam sthitam), etc. (ityādi)". El que es consciente (kalayan) de la característica (dharmam) de los tattva-s or categorías (tattvānām) no permanece (ya más) separado (na pṛthak bhavet)||95||


झगितीच्छां समुत्पन्नामवलोक्य शमं नयेत्।
यत एव समुद्भूता ततस्तत्रैव लीयते॥९६॥

Jhagitīcchāṁ samutpannāmavalokya śamaṁ nayet|
Yata eva samudbhūtā tatastatraiva līyate||96||

Después de notar (avalokya) que un deseo (icchām) ha surgido (samutpannām), él debería calmarlo (śamam nayet) enseguida (jhagiti). Tras (hacer) eso (tatas), él se disuelve (līyate) ahí mismo (tatra eva) desde donde (yatas eva) (tal deseo) ha emergido (samudbhūtā)||96||


यदा ममेच्छा नोत्पन्ना ज्ञानं वा कस्तदास्मि वै।
तत्त्वतोऽहं तथाभूतस्तल्लीनस्तन्मना भवेत्॥९७॥

Yadā mamecchā notpannā jñānaṁ vā kastadāsmi vai|
Tattvato'haṁ tathābhūtastallīnastanmanā bhavet||97||

Cuando (yadā) la voluntad (icchā) o (vā) el conocimiento (jñānam) no han surgido --esperaría "utpanne" en cambio; y también hubiese esperado un locativo absoluto-- (utpannā), por lo tanto (tad), ¿quién (kaḥ) soy (asmi vai)? Verdaderamente (tattvatas), yo (aham) (soy) "el que es así" o "el que tiene tales cualidades" --esa fue una traducción literal, pero Kṣemarāja y Śivopādhyāya lo interpretan como "Cidānandātmakaḥ", es decir, como "Conciencia y Bienaventuranza"-- (tathābhūtaḥ). (De esta forma,) él se disuelve en Eso --en Conciencia y Bienaventuranza-- (tad-līnaḥ) (y) se vuelve idéntico a Eso (tad-manāḥ bhavet)||97||


इच्छायामथवा ज्ञाने जाते चित्तं निवेशयेत्।
आत्मबुद्ध्यानन्यचेतास्ततस्तत्त्वार्थदर्शनम्॥९८॥

Icchāyāmathavā jñāne jāte cittaṁ niveśayet|
Ātmabuddhyānanyacetāstatastattvārthadarśanam||98||

Cuando un deseo o conocimiento se manifiesta (icchāyām athavā jñāne jāte), el que ha abandonado el deseo con relación a objetos de los sentidos ---lit. "el que da su pensamiento indivisible a", pero sigo la interpretación de Kṣemarāja y Śivopādhyāya-- (ananya-cetāḥ) debería fijar (niveśayet) (su) mente (cittam) (en eso mismo --es decir, en ese deseo o conocimiento--) con la creencia de que "(esto es) el Ser" (ātma-buddhyā). Como consecuencia de eso (tatas), (hay) percepción de la Más Alta Realidad --lit. "de la Verdad"-- (tattvārtha-darśanam)||98|


निर्निमित्तं भवेज्ज्ञानं निराधारं भ्रमात्मकम्।
तत्त्वतः कस्यचिन्नैतदेवम्भावी शिवः प्रिये॥९९॥

Nirnimittaṁ bhavejjñānaṁ nirādhāraṁ bhramātmakam|
Tattvataḥ kasyacinnaitadevambhāvī śivaḥ priye||99||

El conocimiento (jñānam) es (bhavet) sin causa (nirnimittam), sin soporte (nirādhāram) (y) surge bajo la influencia de Māyā (ya que consiste en vikalpa o pensamiento) --lit. "engañoso", pero sigo otra vez a la interpretación de Kṣemarāja y Śivopādhyāya: "Māyāvaśotthitaṁ vikalpātmakatvāt"-- (bhrama-ātmakam). Él --o sea, "el conocimiento"-- (etad) no es (na) de nadie (kasyacid) realmente (tattvatas). El que contempla de esta manera --es lo que dijeron los dos comentaristas: "evaṁbhāvanāparaḥ"-- (evam-bhāvī), oh Amada (priye), (se convierte en) Śiva (śivaḥ)||99||


चिद्धर्मा सर्वदेहेषु विशेषो नास्ति कुत्रचित्।
अतश्च तन्मयं सर्वं भावयन्भवजिज्जनः॥१००॥

Ciddharmā sarvadeheṣu viśeṣo nāsti kutracit|
Ataśca tanmayaṁ sarvaṁ bhāvayanbhavajijjanaḥ||100||

(El Ser) cuya característica es Conciencia (cit-dharmā) (está) en todos los cuerpos (sarva-deheṣu). No hay (na asti) diferencia (viśeṣaḥ) en ninguna parte (kutracid). Por esta razón (atas ca), la persona (janaḥ) que contempla (bhāvayan) que todo (sarvam) consiste en Eso --es decir, "en Conciencia"-- (tad-mayam) conquista al Saṁsāra --a la Transmigración llena de sufrimiento-- (bhava-jit)||100||

al inicio


 Estrofas 101 a 110

कामक्रोधलोभमोहमदमात्सर्यगोचरे।
बुद्धिं निस्तिमितां कृत्वा तत्तत्त्वमवशिष्यते॥१०१॥

Kāmakrodhalobhamohamadamātsaryagocare|
Buddhiṁ nistimitāṁ kṛtvā tattattvamavaśiṣyate||101||

Después de inmovilizar al intelecto (buddhim nistimitām kṛtvā) en la esfera de --es decir, cuando estos seis enemigos están operativos-- deseo, ira, codicia, engaño, arrogancia y envidia/celos (kāma-krodha-lobha-moha-mada-mātsarya-gocare), (entonces) el Principio (Supremo) (tad tattvam) permanece --o sea, subsiste como si fuese un residuo de toda esa actividad de los seis enemigos-- (avaśiṣyate)||101||


इन्द्रजालमयं विश्वं व्यस्तं वा चित्रकर्मवत्।
भ्रमद्वा ध्यायतः सर्वम् पश्यतश्च सुखोद्गमः॥१०२॥

Indrajālamayaṁ viśvaṁ vyastaṁ vā citrakarmavat|
Bhramadvā dhyāyataḥ sarvam paśyataśca sukhodgamaḥ||102||

Para el que medita (dhyāyataḥ) y (ca) ve (paśyataḥ) a todo (sarvam) el múltiple (vyastam) universo (viśvam) como lleno de magia (indra-jāla-mayam), o (vā) como una pintura (citrakarma-vat), o (vā) como algo que se mueve --Kṣemarāja y Śivopādhyāya definieron "bhramat" como "nāvārūḍhasya gacchattaruparvatavajjanmādi" o "creaciones, etc. tales como montañas y árboles que se mueven para alguien que está en un bote"-- (bhramat), (se produce) un surgimiento de deleite (sukha-udgamaḥ)||102||


न चित्तं निक्षिपेद्दुःखे न सुखे वा परिक्षिपेत्।
भैरवि ज्ञायतां मध्ये किं तत्त्वमवशिष्यते॥१०३॥

Na cittaṁ nikṣipedduḥkhe na sukhe vā parikṣipet|
Bhairavi jñāyatāṁ madhye kiṁ tattvamavaśiṣyate||103||

Él no debería arrojar (na... nikṣipet... na... parikṣipet) (su) mente (cittam) al dolor (duḥkhe) o (vā) al placer (sukhe), oh Bhairavī (bhairavi). ¿Qué (kim) Realidad (tattvam) permanece (avaśiṣyate) en medio (de placer y dolor) (madhye)? ¡Que se conozca esto --es decir, esta Realidad debería conocerse-- (jñāyatām)!||103||


विहाय निजदेहास्थां सर्वत्रास्मीति भावयन्।
दृढेन मनसा दृष्ट्या नान्येक्षिण्या सुखी भवेत्॥१०४॥

Vihāya nijadehāsthāṁ sarvatrāsmīti bhāvayan|
Dṛḍhena manasā dṛṣṭyā nānyekṣiṇyā sukhī bhavet||104||

Tras abandonar (vihāya) (toda) consideración por su propio cuerpo (nija-deha-āsthām), el que contempla (bhāvayan) "Estoy (asmi) en todas partes (sarvatra... iti)" con una mente firme (dṛḍhena manasā) (y) con una visión que no percibe nada más (dṛṣṭyā na anya-īkṣiṇyā), se vuelve (bhavet) feliz (sukhī)||104||


घटादौ यच्च विज्ञानमिच्छाद्यं वा ममान्तरे।
नैव सर्वगतं जातं भावयनिति सर्वगः॥१०५॥

Ghaṭādau yacca vijñānamicchādyaṁ vā mamāntare|
Naiva sarvagataṁ jātaṁ bhāvayaniti sarvagaḥ||105||

El que contempla (bhāvayan) de este modo (iti) (se vuelve) omnipresente (sarvagaḥ): "Cualquier (yad ca) conocimiento (vijñānam) o (vā) deseo, etc. (icchā-ādyam) no (na eva) aparece (jātam) (únicamente) dentro (antare) de mí (mama), sino dentro de todo (sarvagatam), (por ejemplo,) en una vasija, etc. (ghaṭa-ādau)"||105||


ग्राह्यग्राहकसंवित्तिः सामान्या सर्वदेहिनाम्।
योगिनां तु विशेषोऽस्ति सम्बन्धे सावधानता॥१०६॥

Grāhyagrāhakasaṁvittiḥ sāmānyā sarvadehinām|
Yogināṁ tu viśeṣo'sti sambandhe sāvadhānatā||106||

La conciencia de objeto y sujeto (grāhya-grāhaka-saṁvittiḥ) es común (sāmānyā) para todos los (seres) encarnados (sarva-dehinām). Pero (tu) en el caso de los yogī-s (yoginām) existe (asti) (esta) diferencia (viśeṣaḥ): (Hay) atención (sāvadhānatā) a la relación (entre sujeto y objeto) (sambandhe) --en suma, el yogī está consciente de que el sujeto es el origen del objeto--||106||


स्ववदन्यशरीरेऽपि संवित्तिमनुभावयेत्।
अपेक्षां स्वशरीरस्य त्यक्त्वा व्यापी दिनैर्भवेत्॥१०७॥

Svavadanyaśarīre'pi saṁvittimanubhāvayet|
Apekṣāṁ svaśarīrasya tyaktvā vyāpī dinairbhavet||107||

Después de abandonar (tyaktvā) la necesidad (apekṣām) de su cuerpo (sva-śarīrasya), él debería contemplar (anubhāvayet) que la Conciencia (saṁvittim) también (api) (está) en otro cuerpo (anya-śarīre) como en el suyo propio (sva-vat). (De este modo,) él se vuelve (bhavet) todopenetrante (vyāpī) en días (dinaiḥ)||107||


निराधारं मनः कृत्वा विकल्पान्न विकल्पयेत्।
तदात्मपरमात्मत्वे भैरवो मृगलोचने॥१०८॥

Nirādhāraṁ manaḥ kṛtvā vikalpānna vikalpayet|
Tadātmaparamātmatve bhairavo mṛgalocane||108||

Tras hacer a la mente sin soporte (nirādhāram manas kṛtvā), él no debería formar/crear (na vikalpayet) vikalpa-s --pensamientos-- (vikalpān). Entonces (tadā), oh Tú la de ojos de gacela (mṛga-locane), Bhairava (bhairavaḥ) (aparece) cuando el ser (individual) --es decir, el jīvātmā que existe en el estado con vikalpa-s-- se ha convertido en el Ser Supremo --el cual carece de vikalpa-s-- (ātma-parama-ātmatve)||108||


सर्वज्ञः सर्वकर्ता च व्यापकः परमेश्वरः।
स एवाहं शैवधर्मेति दार्ढ्याच्छिवो भवेत्॥१०९॥

Sarvajñaḥ sarvakartā ca vyāpakaḥ parameśvaraḥ|
Sa evāhaṁ śaivadharmeti dārḍhyācchivo bhavet||109||

El Señor Supremo (parama-īśvaraḥ) (es) omnisciente (sarvajñaḥ), omnipotente (sarvakartā) y (ca) todopenetrante (vyāpakaḥ). "Él (saḥ eva) (es) Yo (Mismo) (aham) (ya que) tengo las cualidades de Śiva (śaiva-dharmā iti)", a través de la firmeza (de esta convicción) (dārḍhyāt), él se vuelve (bhavet) Śiva (śivaḥ)||109||


जलस्येवोर्मयो वह्नेर्ज्वालाभङ्ग्यः प्रभा रवेः।
ममैव भैरवस्यैता विश्वभङ्ग्यो विभेदिताः॥११०॥

Jalasyevormayo vahnerjvālābhaṅgyaḥ prabhā raveḥ|
Mamaiva bhairavasyaitā viśvabhaṅgyo vibheditāḥ||110||

Las olas (ūrmayaḥ) (surgen) del agua --esperando "jalāt" aquí-- (jalasya eva), las llamas (jvālā-bhaṅgyaḥ) del fuego (vahne), (y) los rayos de luz (prabhāḥ) del sol (raveḥ). (De igual modo,) estas (etāḥ) diferenciadas (vibheditāḥ) olas del universo (viśva-bhaṅgyaḥ) (surgen) de Mí (mama eva), de Bhairava (bhairavasya)||110||

al inicio


 Estrofas 111 a 120

भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा शरीरेण त्वरितं भुवि पातनात्।
क्षोभशक्तिविरामेण परा सञ्जायते दशा॥१११॥

Bhrāntvā bhrāntvā śarīreṇa tvaritaṁ bhuvi pātanāt|
Kṣobhaśaktivirāmeṇa parā sañjāyate daśā||111||

Al caer (pātanāt) rápidamente (tvaritam) al suelo (bhuvi) después de girar y girar (bhrāntvā bhrāntvā) con el cuerpo (śarīreṇa), con el cese del poder de agitación (kṣobha-śakti-virāmeṇa), aparece (sañjāyate) el Más Alto (parā) Estado (daśā)||111||


आधारेष्वथवाऽशक्त्याऽज्ञानाच्चित्तलयेन वा।
जातशक्तिसमावेशक्षोभान्ते भैरवं वपुः॥११२॥

Ādhāreṣvathavā'śaktyā'jñānāccittalayena vā|
Jātaśaktisamāveśakṣobhānte bhairavaṁ vapuḥ||112||

O si (athavā) debido a la falta de poder o incapacidad (aśaktyāḥ) con relación a los objetos conocibles (ādhāreṣu), o (vā) debido a la ignorancia (ajñānāt), se produce la disolución de la mente (citta-layena), (entonces,) al cesar la agitación a causa de la absorción en la "śakti" que ha surgido --la absorción ha surgido y no la "śakti"; y según Kṣemarāja y Śivopādhyāya, la śakti es la anāśritaśakti o "poder independiente"-- (jāta-śakti-samāveśa-kṣobha-ante), (aparece) la forma de Bhairava (bhairavam vapus)||112||


सम्प्रदायमिमं देवि शृणु सम्यग्वदाम्यहम्।
कैवल्यं जायते सद्यो नेत्रयोः स्तब्धमात्रयोः॥११३॥
सङ्कोचं कर्णयोः कृत्वा ह्यधोद्वारे तथैव च।
अनच्कमहलं ध्यायन्विशेद्ब्रह्म सनातनम्॥११४॥

Sampradāyamimaṁ devi śṛṇu samyagvadāmyaham|
Kaivalyaṁ jāyate sadyo netrayoḥ stabdhamātrayoḥ||113||
Saṅkocaṁ karṇayoḥ kṛtvā hyadhodvāre tathaiva ca|
Anackamahalaṁ dhyāyanviśedbrahma sanātanam||114||

Oh Diosa (devi), escucha (śṛṇu) esta tradición oral (sampradāyam imam) (que) voy a decir(te) (vadāmi aham) completamente (samyak). Kaivalya o Aislamiento (kaivalyam) se produce (jāyate) enseguida (sadyas) para aquél cuyos ojos están paralizados --es decir, para aquél cuyos ojos no parpadean-- (netrayoḥ stabdha-mātrayoḥ). Después de contraer los oídos --o sea, se contraen las aperturas de los oídos-- (saṅkocam karṇayoḥ kṛtvā ca), y (ca) similarmente (tathā eva), (después de presionar con el talón) en la puerta inferior --según Kṣemarāja y Śivopādhyāya, la puerta inferior es el "pāyurandhra" o agujero del ano-- (adhas-dvāre), el que medita (dhyāyan) (en el sonido) desprovisto de vocales y consonantes --se refiere a Anusvāra y Visarga (ṁ and ḥ)-- (anackam ahalam), ingresa (viśet) en el Eterno Brahma --se refiere al Śabdabrahma o Sonido Primordial-- (brahma sanātanam)||113-114||


कूपादिके महागर्ते स्थित्वोपरि निरीक्षणात्।
अविकल्पमतेः सम्यक्सद्यस्चित्तलयः स्फुटम्॥११५॥

Kūpādike mahāgarte sthitvopari nirīkṣaṇāt|
Avikalpamateḥ samyaksadyascittalayaḥ sphuṭam||115||

Tras permanecer (sthitvā) por encima (upari) de un gran hoyo (mahā-garte), tal como un pozo, etc. (kūpa-ādike), mediante el acto de mirar (nirīkṣaṇāt) por parte del alguien cuya mente esté totalmente desprovista de vikalpa-s o pensamientos (avikalpa-mateḥ samyak), (se produce) enseguida (sadyas) (y) claramente (sphuṭam) la disolución de (su) mente (citta-layaḥ)||115||


यत्र यत्र मनो याति बाह्ये वाभ्यन्तरेऽपि वा।
तत्र तत्र शिवावास्था व्यापकत्वात्क्व यास्यति॥११६॥

Yatra yatra mano yāti bāhye vābhyantare'pi vā|
Tatra tatra śivāvāsthā vyāpakatvātkva yāsyati||116||

Dondequiera (yatra yatra) que la mente (manas) vaya (yāti), hacia afuera (bāhye) o incluso (vā... api vā) hacia adentro (abhyantare), ahí (tatra tatra) (está) el Estado de Śiva (śiva-avāsthā) puesto que es omnipresente (vyāpakatvāt). ¿A qué otro lado (kva) irá ella --es decir, "¿dónde más podría ir la mente?"-- (yāsyati)?||116||


यत्र यत्राक्षमार्गेण चैतन्यं व्यज्यते विभोः।
तस्य तन्मात्रधर्मित्वाच्चिल्लयाद्भरितात्मता॥११७॥

Yatra yatrākṣamārgeṇa caitanyaṁ vyajyate vibhoḥ|
Tasya tanmātradharmitvāccillayādbharitātmatā||117||

En cualquier cosa --p. ej. azul, placer, etc.-- (yatra yatra) en que el Caitanya --Conciencia-- (caitanyam) del Omnipresente --Parabhairava, el Más Alto Señor-- (vibhoḥ) esté manifiesto (vyajyate) mediante la vía de los órganos de los sentidos (akṣa-mārgeṇa), puesto que tal cosa --azul, placer, etc.-- está caracterizada sólo por Ello --por Caitanya o Conciencia del Omnipresente-- (tasya tad-mātra-dharmitvā), (así,) a través de la disolución en Cit --Conciencia que es omnipresente-- (cit-layāt), (él queda dotado) con la esencia de la plenitud (bharita-ātmatā) --en definitiva, él experimenta la plenitud de Parabhairava, el Más Alto Señor--||117||


क्षुताद्यन्ते भये शोके गह्वरे वा रणाद्द्रुते।
कुतूहले क्षुधाद्यन्ते ब्रह्मसत्तामयी दशा॥११८॥

Kṣutādyante bhaye śoke gahvare vā raṇāddrute|
Kutūhale kṣudhādyante brahmasattāmayī daśā||118||

Al comienzo y al final del estornudo (kṣut-ādi-ante), cuando hay miedo (bhaye), en el pesar (śoke), durante un profundo suspiro (gahvare), o (vā) al huir (drute) de la batalla (raṇāt), cuando hay curiosidad (kutūhale), (o) al inicio y al final del hambre (kṣudh-ādi-ante), (tiene lugar) el Estado (daśā) que está lleno de la sattā de Brahma --"sattā" significa literalmente "existencia, realidad, etc.", pero Kṣemarāja y Śivopādhyāya explicaron el término "brahmasattā" como "anavacchinnacidānandasphurattā" o "la radiancia de la ininterrumpida Conciencia y Bienaventuranza"-- (brahma-sattā-mayī)||118||


वस्तुषु स्मर्यमाणेषु दृष्टे देशे मनस्त्यजेत्।
स्वशरीरं निराधारं कृत्वा प्रसरति प्रभुः॥११९॥

Vastuṣu smaryamāṇeṣu dṛṣṭe deśe manastyajet|
Svaśarīraṁ nirādhāraṁ kṛtvā prasarati prabhuḥ||119||

Al mirar un lugar (dṛṣṭe deśe), cuando se están recordando objetos (vastuṣu smaryamāṇeṣu), él debería abandonar (tyajet) la mente (manas). (Entonces,) tras hacer (kṛtvā) que su propio cuerpo (sva-śarīram) carezca de soporte (nirādhāram), el Señor (prabhuḥ) se hace visible (prasarati)||119||


क्वचिद्वस्तुनि विन्यस्य शनैर्दृष्टिं निवर्तयेत्।
तज्ज्ञानं चित्तसहितं देवि शून्यालयो भवेत्॥१२०॥

Kvacidvastuni vinyasya śanairdṛṣṭiṁ nivartayet|
Tajjñānaṁ cittasahitaṁ devi śūnyālayo bhavet||120||

(Si) tras fijar (vinyasya) la mirada (dṛṣṭim) en (algún) objeto (vastuni) en alguna parte (kvacid), él (la) retira (y) gradualmente elimina (śanaiḥ... nivartayet) el conocimiento de ese (objeto) (tad-jñānam) junto con la mente (citta-sahitam), oh Diosa (devi), él se vuelve (bhavet) la Morada del Vacío (śūnya-ālayaḥ)||120||

al inicio


 Estrofas 121 a 130

भक्त्युद्रेकाद्विरक्तस्य यादृशी जायते मतिः।
सा शक्तिः शाङ्करी नित्यं भावयेत्तां ततः शिवः॥१२१॥

Bhaktyudrekādviraktasya yādṛśī jāyate matiḥ|
Sā śaktiḥ śāṅkarī nityaṁ bhāvayettāṁ tataḥ śivaḥ||121||

Tal (yādṛśī) percepción (matiḥ) en alguien desapegado (viraktasya) que tiene lugar (jāyate) debido al exceso de devoción (bhakti-udrekāt) (es) la Śakti (sā śaktiḥ) de Śaṅkara --es decir, de Śiva-- (śāṅkarī). Él debería contemplarla (bhāvayet tām) siempre (nityam). Entonces (tatas), (él se volverá) Śiva (śivaḥ)||121||


वस्त्वन्तरे वेद्यमाने सर्ववस्तुषु शून्यता।
तामेव मनसा ध्यात्वा विदितोऽपि प्रशाम्यति॥१२२॥

Vastvantare vedyamāne sarvavastuṣu śūnyatā|
Tāmeva manasā dhyātvā vidito'pi praśāmyati||122||

Cuando se percibe un objeto --lit. cuando se percibe el interior de un objeto-- (vastu-antare vedyamāne), (se produce) vacuidad (śūnyatā) con relación a todos (los otros) objetos (sarva-vastuṣu). Tras meditar (dhyātvā) en esa (vacuidad) misma (tām eva) con una mente (desprovista de vikalpa-s o pensamientos) (manasā), él se calma --es decir "adquiere la naturaleza del Brahma pacífico"-- (praśāmyati) aunque (api) (dicho objeto siga siendo) percibido (viditaḥ)||122||


किञ्चिज्ज्ञैर्या स्मृता शुद्धिः साशुद्धिः शम्भुदर्शने।
न शुचिर्ह्यशुचिस्तस्मान्निर्विकल्पः सुखी भवेत्॥१२३॥

Kiñcijjñairyā smṛtā śuddhiḥ sāśuddhiḥ śambhudarśane|
Na śucirhyaśucistasmānnirvikalpaḥ sukhī bhavet||123||

La pureza (śuddhiḥ sā) que (yā) es prescripta (smṛtā) por los que saben un poco (kiñcid-jñaiḥ) (es) impureza (aśuddhiḥ) en el punto de vista de Śambhu --o sea, en la filosofía de Śiva-- (śambhu-darśane). No es (na) pureza (śuciḥ) en absoluto (hi), (sino más bien) impureza (aśuciḥ). Por consiguiente (tasmāt), el que carece de vikalpa-s o fluctuaciones mentales (nirvikalpaḥ) se vuelve (bhavet) feliz (sukhī)||123||


सर्वत्र भैरवो भावः सामान्येष्वपि गोचरः।
न च तद्व्यतिरेकेण परोऽस्तीत्यद्वया गतिः॥१२४॥

Sarvatra bhairavo bhāvaḥ sāmānyeṣvapi gocaraḥ|
Na ca tadvyatirekeṇa paro'stītyadvayā gatiḥ||124||

El Estado --es decir, la verdadera naturaleza esencial-- (bhāvaḥ) de Bhairava (bhairavaḥ) (está) en todas partes (sarvatra), (y) es perceptible (gocaraḥ) incluso (api) con referencia a la gente común --a los que carecen de viveka o discernimiento-- (sāmānyeṣu). La condición (gatiḥ) no dual (advayā) --en suma, la unidad de la conciencia del Yo-- (es): "No hay (na... asti) otro (paraḥ) más que Él (tad-vyatirekeṇa... iti)"||124||


समः शत्रौ च मित्रे च समो मानावमानयोः।
ब्रह्मणः परिपूर्णत्वादिति ज्ञात्वा सुखी भवेत्॥१२५॥

Samaḥ śatrau ca mitre ca samo mānāvamānayoḥ|
Brahmaṇaḥ paripūrṇatvāditi jñātvā sukhī bhavet||125||

Después de darse cuenta (jñātvā) de que enemigo (śatrau) y (ca... ca) amigo (mitre), (al igual que) honor y deshonor (māna-avamānayoḥ), son la misma cosa (samaḥ... samaḥ) "puesto que Brahma es totalmente Pleno" --porque Brahma está en todo lugar-- (brahmaṇaḥ paripūrṇatvāt iti), él se vuelve (bhavet) feliz (sukhī)||125||


न द्वेषं भावयेत्क्वापि न रागं भावयेत्क्वचित्।
रागद्वेषविनिर्मुक्तौ मध्ये ब्रह्म प्रसर्पति॥१२६॥

Na dveṣaṁ bhāvayetkvāpi na rāgaṁ bhāvayetkvacit|
Rāgadveṣavinirmuktau madhye brahma prasarpati||126||

Él no debería contemplar (na... bhāvayet... na... bhāvayet) a la aversión (dveṣam) (ni) al apego (rāgam) en ninguna parte (kvāpi... kvacid). Brahma (brahma) se despliega (prasarpati) en el medio (madhye) cuando hay total liberación del apego y la aversión (rāga-dveṣa-vinirmuktau)||126||


यदवेद्यं यदग्राह्यं यच्छून्यं यदभावगम्।
तत्सर्वं भैरवं भाव्यं तदन्ते बोधसम्भवः॥१२७॥

Yadavedyaṁ yadagrāhyaṁ yacchūnyaṁ yadabhāvagam|
Tatsarvaṁ bhairavaṁ bhāvyaṁ tadante bodhasambhavaḥ||127||

Todo (sarvam) Eso (tad) que (yad) no puede conocerse (avedyam), que (yad) no puede percibirse (agrāhyam), que (yad) es un vacío --el vacío aquí no es absoluto, en el más alto sentido, sino sólo "sarvālambanadharmaiśca sarvatattairaśeṣataḥ sarvakleśāśayaiḥ śūnyam", como se menciona en el famoso comentario de Kṣemarāja y Śivopādhyāya, es decir, "(este vacío) está totalmente desprovisto de todas las cualidades y soportes, de todas las categorías, y de todas las trazas residuales de las (cinco) aflicciones"-- (śūnyam), que (yad) es "abhāva-ga" --lit. "que reside (incluso) en la inexistencia", es decir, como escribieron en su comentario los dos sabios antedichos: "Gaganakusumādiṣvapi sattāsphūrtipradatvena mahāsāmānyarūpam" o "la Gran Naturaleza que es común (a todo) puesto que da manifestación y existencia incluso (a lo que no existe, tal como) una flor en el cielo, etc."-- (abhāva-gam), debería contemplarse (bhāvyam) como Bhairava (bhairavam). Al final de ello --de dicha contemplación-- (tad-ante), habrá Iluminación (bodha-sambhavaḥ)||127||


नित्ये निराश्रये शून्ये व्यापके कलनोज्झिते।
बाह्याकाशे मनः कृत्वा निराकाशं समाविशेत्॥१२८॥

Nitye nirāśraye śūnye vyāpake kalanojjhite|
Bāhyākāśe manaḥ kṛtvā nirākāśaṁ samāviśet||128||

Después de dirigir (kṛtvā) a la mente (manas) hacia el espacio externo (bāhya-ākāśe) que es eterno (nitye), carente de soporte (nirāśraye), vacío (śūnye), todopenetrante (vyāpake) (e) inmaculado --lit. desprovisto de defectos o faltas-- (kalana-ujjhite), él debería ingresar (samāviśet) en (la Morada/Estado que no es un vacío y) que está más allá del espacio --"ākāśānniṣkrāntamaśūnyaṁ dhāma", según los dos comentaristas, Kṣemarāja y Śivopādhyāya-- (nirākāśam)||128||


यत्र यत्र मनो याति तत्तत्तेनैव तत्क्षणम्।
परित्यज्यानवस्थित्या निस्तरङ्गस्ततो भवेत्॥१२९॥

Yatra yatra mano yāti tattattenaiva tatkṣaṇam|
Parityajyānavasthityā nistaraṅgastato bhavet||129||

Dondequiera (yatra yatra) que la mente (manas) vaya (yāti), tras abandonar total (parityajya) (e) inmediatamente (tatkṣaṇam) esa misma cosa (donde la mente fue) (tad tad) mediante ella misma --es decir, mediante la misma mente-- (tena eva), sin permitirle que more (allí) (anavasthityā), él se vuelve (bhavet) por lo tanto (bhavet) libre de agitación --lit. "libre de olas", o sea, su mente se queda inmovil-- (nistaraṅgaḥ)||129||


भया सर्वं रवयति सर्वदो व्यापकोऽखिले।
इति भैरवशब्दस्य सन्ततोच्चारणाच्छिवः॥१३०॥

Bhayā sarvaṁ ravayati sarvado vyāpako'khile|
Iti bhairavaśabdasya santatoccāraṇācchivaḥ||130||

(Bhairava es la Realidad) que (iti) hacer sonar --esperaba "rāvayati"-- (ravayati) todo (sarvam) mediante (Su) Esplendor (bhayā), que lo da todo (sarva-daḥ), (y) que lo penetra (vyāpakaḥ) todo (akhile). (Por dicho motivo), a través de la ininterrumpida pronunciación (santata-uccāraṇāt) de la palabra Bhairava (bhairava-śabdasya), (él se convierte en) Śiva (śivaḥ)||130 ||

al inicio


 Estrofas 131 a 140

अहं ममेदमित्यादि प्रतिपत्तिप्रसङ्गतः।
निराधारे मनो याति तद्ध्यानप्रेरणाच्छमी॥१३१॥

Ahaṁ mamedamityādi pratipattiprasaṅgataḥ|
Nirādhāre mano yāti taddhyānapreraṇācchamī||131||

En la ocasión de la declaración (pratipatti-prasaṅgatas) "Yo (aham), esto (idam) (es) mío (mama), etc. (iti-ādi)", la mente (manas) va (yāti) hacia Lo Que Carece de Soporte (nirādhāre). A través del impulso de la meditación en Eso (tad-dhyāna-preraṇāt), (él se vuelve) pacífico (śamī)||131||


नित्यो विभुर्निराधारो व्यापकश्चाखिलाधिपः।
शब्दान्प्रतिक्षणं ध्यायन्कृतार्थोऽर्थानुरूपतः॥१३२॥

Nityo vibhurnirādhāro vyāpakaścākhilādhipaḥ|
Śabdānpratikṣaṇaṁ dhyāyankṛtārtho'rthānurūpataḥ||132||

El que medite (dhyāyan) a cada instante (prati-kṣaṇam) en las palabras (śabdān) "Eterno (nityaḥ), Omnipresente (vibhuḥ), Sin Soporte (nirādhāraḥ), Todopenetrante (vyāpakaḥ), y (ca) Señor de todo (akhila-adhipaḥ)" en concordancia con (sus) significados (artha-anurūpatas), (se vuelve) alguien que ha alcanzado la meta (kṛta-arthaḥ)||132||


अतत्त्वमिन्द्रजालाभमिदं सर्वमवस्थितम्।
किं तत्त्वमिन्द्रजालस्येति दार्ढ्याच्छमं व्रजेत्॥१३३॥

Atattvamindrajālābhamidaṁ sarvamavasthitam|
Kiṁ tattvamindrajālasyeti dārḍhyācchamaṁ vrajet||133||

Todo (sarvam) esto (idam) permanece (avasthitam) como una irrealidad --es decir, "nistattvarūpam" o "como algo cuya naturaleza carece de realidad"-- (atattvam), como (un acto de) magia --lit. como la red de Indra-- (indra-jāla-ābham). (Pensando) con firmeza (dārḍhyāt) "¿Cuál (kim) (es) la realidad (tattvam) de (un acto de) magia (indra-jālasya iti)?", él se dirige (vrajet) hacia la paz (śamam) --en definitiva, él alcanza la paz--||133||


आत्मनो निर्विकारस्य क्व ज्ञानं क्व च वा क्रिया।
ज्ञानायत्ता बहिर्भावा अतः शून्यमिदं जगत्॥१३४॥

Ātmano nirvikārasya kva jñānaṁ kva ca vā kriyā|
Jñānāyattā bahirbhāvā ataḥ śūnyamidaṁ jagat||134||

¿Y (ca) en el caso del Ser incambiable (ātmanaḥ nirvikārasya), dónde (kva) (está) el conocimiento (jñānam) o (vā) la actividad (kriyā)? Los objetos externos (bahis-bhāvāḥ) dependen del conocimiento (jñāna-āyattāḥ). Por esta razón (atas), este (idam) universo (jagat) (es) un vacío (śūnyam)||134||


न मे बन्धो न मोक्षो मे भीतस्यैता विभीषिकाः।
प्रतिबिम्बमिदं बुद्धेर्जलेष्विव विवस्वतः॥१३५॥

Na me bandho na mokṣo me bhītasyaitā vibhīṣikāḥ|
Pratibimbamidaṁ buddherjaleṣviva vivasvataḥ||135||

No hay ni (na) esclavitud (bandhaḥ) ni (na) Liberación (mokṣaḥ) para mí (me). Estas (cosas) --hay que considerar aquí esclavitud, Liberación, etc., o sino Śiva debería haber escrito "etau" ("estos dos", en género masculino); pero además, el género de "etāḥ" es femenino, lo cual implicaría el uso de una palabra como "kalpanā" (creación mental) tal como lo explican Kṣemarāja y Śivopādhyāya en su comentario: "etā bandhamokṣādikalpanāḥ" o "estas creaciones mentales tales como esclavitud, liberación, etc."-- (etāḥ) (son) cucos --es decir, cosas que dan terror-- (vibhīṣikāḥ) para el que tiene miedo --para el "aparāmṛṣṭasvarūpa" o "aquél que no se ha puesto en contacto con su naturaleza esencial"-- (bhītasya). Esto (idam) (es) un reflejo (pratibimbam) del intelecto (buddheḥ), como (iva) (el reflejo) del sol (vivasvataḥ) en las aguas (jaleṣu)||135||


इन्द्रियद्वारकं सर्वं सुखदुःखादिसङ्गमम्।
इतीन्द्रियाणि सन्त्यज्य स्वस्थः स्वात्मनि वर्तते॥१३६॥

Indriyadvārakaṁ sarvaṁ sukhaduḥkhādisaṅgamam|
Itīndriyāṇi santyajya svasthaḥ svātmani vartate||136||

(Después de reflexionar) de esta manera (iti), "Toda (sarvam) asociación o contacto con placer, dolor, etc. (sukha-duḥkha-ādi-saṅgamam) (ocurre) por medio de los indriya-s o poderes (de percepción y acción) (indriya-dvārakam)", (y) tras abandonar totalmente (santyajya) (tales) indriya-s (indriyāṇi), tiene lugar (vartate) una permanencia (natural) (svasthaḥ) en el propio Ser (sva-ātmani)||136||


ज्ञानप्रकाशकं सर्वं सर्वेणात्मा प्रकाशकः।
एकमेकस्वभावत्वाज्ज्ञानं ज्ञेयं विभाव्यते॥१३७॥

Jñānaprakāśakaṁ sarvaṁ sarveṇātmā prakāśakaḥ|
Ekamekasvabhāvatvājjñānaṁ jñeyaṁ vibhāvyate||137||

--Según Kṣemarāja y Śivopādhyāya, "prakāśaka" (lit. revelador, manifestador, etc.) significa "prakāśya" (lit. revelado, manifestado, etc.), y a su vez, "jñāna" (lit. conocimiento) quiere decir "vedakātmā" o "el Conocedor"; ciertamente, sin este arreglo la primera parte de la estrofa no tendría mucho sentido--

Todo --es decir, la multitud de cosas-- (sarvam) es revelado o manifestado por el conocimiento --o sea, "por el Conocedor o Ser"-- (jñāna-prakāśakam), (y) el Ser (ātmā) es revelado o manifestado (prakāśakaḥ) por todo (sarveṇa). Ya que su naturaleza esencial es una (eka-svabhāvatvāt), conocimiento --es decir, "Conocedor"-- (jñānam) (y) conocible (jñeyam) deben considerarse (vibhāvyate) como una y la misma cosa (ekam)||137||


मानसं चेतना शक्तिरात्मा चेति चतुष्टयम्।
यदा प्रिये परिक्षीणं तदा तद्भैरवं वपुः॥१३८॥

Mānasaṁ cetanā śaktirātmā ceti catuṣṭayam|
Yadā priye parikṣīṇaṁ tadā tadbhairavaṁ vapuḥ||138||

Oh Querida (priye), cuando (yadā) el grupo de cuatro (catuṣṭayam), (formado por) "mente (mānasam), intelecto (cetanā), energía vital (śaktiḥ) y (ca) conocedor limitado (ātmā... iti)", se ha esfumado por completo --es decir, cuando ha surgido el "ciccamatkāram" o "Asombro de la Conciencia"-- (parikṣīṇam), entonces (tadā) esa --"pūrvoktam" o previamente mencionada-- (tad) Forma o Naturaleza (vapus) de Bhairava (bhairavam), (que es Bienaventuranza interna en la propia experiencia, aparece)||138||


निस्तरङ्गोपदेशानां शतमुक्तं समासतः।
द्वादशाभ्यधिकं देवि यज्ज्ञात्वा ज्ञानविज्जनः॥१३९॥

Nistaraṅgopadeśānāṁ śatamuktaṁ samāsataḥ|
Dvādaśābhyadhikaṁ devi yajjñātvā jñānavijjanaḥ||139||

Oh Diosa (devi), (un conjunto de) ciento (śatam) doce (dvādaśa-abhyadhikam) enseñanzas para (producir un) estado sin olas (mentales) --es decir, se refiere a las 112 dhāraṇā-s o concentraciones que generan un estado sin vikalpa-s o fluctuaciones mentales-- (nistaraṅga-upadeśānām) ha sido sucintamente descripto (por Mí) (uktam samāsatas). Después de conocerlas --o también, "después de conocer (ese conjunto de 112 concentraciones)"-- (yad-jñātvā), una persona (janaḥ) (se vuelve) portadora de conocimiento --lit. conocedora de conocimiento, lo cual no tiene sentido-- (jñāna-vit)||139||


अत्र चैकतमे युक्तो जायते भैरवः स्वयम्।
वाचा करोति कर्माणि शापानुग्रहकारकः॥१४०॥

Atra caikatame yukto jāyate bhairavaḥ svayam|
Vācā karoti karmāṇi śāpānugrahakārakaḥ||140||

El que está ocupado (yuktaḥ) en una (de tales upadeśa-s o enseñanzas) (atra ca ekatame) se vuelve (jāyate) Bhairava (bhairavaḥ) Mismo (svayam). Él, que es un agente de Gracia/Favor o maldición (śāpa-anugraha-kārakaḥ), realiza (karoti) acciones (karmāṇi) mediante (su) habla (vācā)||140||

al inicio


 Estrofas 141 a 151

अजरामरतामेति सोऽणिमादिगुणान्वितः।
योगिनीनां प्रियो देवि सर्वमेलापकाधिपः॥१४१॥
जीवन्नपि विमुक्तोऽसौ कुर्वन्नपि न लिप्यते।
श्रीदेवी उवाच।
इदं यदि वपुर्देव परायाश्च महेश्वर॥१४२॥
एवमुक्तव्यवस्थायां जप्यते को जपश्च कः।
ध्यायते को महानाथ पूज्यते कश्च तृप्यति॥१४३॥
हूयते कस्य वा होमो यागः कस्य च किं कथम्।
श्रीभैरव उवाच।
एषात्र प्रक्रिया बाह्या स्थूलेष्वेव मृगेक्षणे॥१४४॥
भूयो भूयः परे भावे भावना भाव्यते हि या।
जपः सोऽत्र स्वयं नादो मन्त्रात्मा जप्य ईदृशः॥१४५॥

Ajarāmaratāmeti so'ṇimādiguṇānvitaḥ|
Yoginīnāṁ priyo devi sarvamelāpakādhipaḥ||141||
Jīvannapi vimukto'sau kurvannapi na lipyate|
Śrīdevī uvāca|
Idaṁ yadi vapurdeva parāyāśca maheśvara||142||
Evamuktavyavasthāyāṁ japyate ko japaśca kaḥ|
Dhyāyate ko mahānātha pūjyate kaśca tṛpyati||143||
Hūyate kasya vā homo yāgaḥ kasya ca kiṁ katham|
Śrībhairava uvāca|
Eṣātra prakriyā bāhyā sthūleṣveva mṛgekṣaṇe||144||
Bhūyo bhūyaḥ pare bhāve bhāvanā bhāvyate hi yā|
Japaḥ so'tra svayaṁ nādo mantrātmā japya īdṛśaḥ||145||

Oh Diosa (devi), él (saḥ) alcanza la inmortalidad y no está sujeto a la vejez (ajarā-amaratām eti), queda dotado de las cualidades de aṇimā, etc. --el poder sobrenatural de volverse tan pequeño como un átomo, etc.-- (aṇimā-ādi-guṇa-anvitaḥ), (es) el querido (priyaḥ) de las Yoginī-s (yoginīnām), (y) el señor de todos los melāpaka-s --se refiere a los Siddha-s y Yoginī-s que se reunen-- (sarva-melāpaka-adhipaḥ). Él (asau) está completamente liberado (vimuktaḥ) en vida (jīvan api), (y) no es contaminado (na lipyate) incluso (api) mientras realiza (acciones) (kurvan).

La venerable Diosa (śrī-devī) dijo (uvāca):

Oh Dios (deva), oh Gran Señor (mahā-īśvara), si (yadi) esto (idam) (es) la naturaleza (vapus) de la Suprema (Śakti) (parāyāḥ ca), entonces (evam), en la antedicha regla (que regula la vida espiritual) (ukta-vyavasthāyām), ¿a quién (kaḥ) se invoca en voz baja (durante el japa) (japyate), y (ca) qué (kaḥ) (es) el japa (japaḥ)?

Oh Gran Señor (mahā-nātha), ¿en quién (kaḥ) se medita (dhyāyate), a quién (kaḥ) se adora (pūjyate) y (ca) complace (tṛpyati)? ¿O (vā) a quién (kasya) se le ofrece (hūyate) el homa --una oblación con fuego-- (homaḥ), para quién (kasya) (se hace) el yāga o sacrificio (yāgaḥ), y (ca) cómo (kim katham)?

El venerable Bhairava (śrī-bhairavaḥ) dijo (uvāca):

Oh Tú, la de ojos de gacela (mṛga-īkṣaṇe), aquí (atra), este (eṣā) procedimiento --es decir, japa, etc.-- (prakriyā) (es) externo (bāhyā) (y) con referencia las formas burdas (sthūleṣu eva). Japa (japaḥ) (es) la contemplación (bhāvanā) del Estado Más Alto --de la propia naturaleza esencial; esperaba "parasmin bhāve"-- (pare bhāve) que (yā) se produce (bhāvyate hi) una y otra vez (bhūyas bhūyas) --la contemplación se realiza repetidamente--. En este (contexto) (atra), él --o sea, "el japa"-- (saḥ) (es) tal (īdṛśaḥ) oración murmurada --esperaba "japyam" y no "japyaḥ", tal vez el texto está corrupto-- (japyaḥ) (que es) el Nāda --sonido divino-- (nādaḥ) mismo (svayam) cuya naturaleza es el Mantra (mantra-ātmā)||141-145||


ध्यानं हि निश्चला बुद्धिर्निराकारा निराश्रया।
न तु ध्यानं शरीराक्षिमुखहस्तादिकल्पना॥१४६॥

Dhyānaṁ hi niścalā buddhirnirākārā nirāśrayā|
Na tu dhyānaṁ śarīrākṣimukhahastādikalpanā||146||

La meditación (dhyānam) (es o implica) indudablemente (hi) un intelecto (buddhiḥ) inmóvil (niścalā), desprovisto de formas y soportes (nirākārā nirāśrayā). Pero (tu) la meditación (dhyānam) no es (na) imaginar (al Señor Supremo) con cuerpo, ojos, rostro/boca, manos, etc. (śarīra-akṣi-mukha-hasta-ādi-kalpanā)||146||


पूजा नाम न पुष्पाद्यैर्या मतिः क्रियते दृढा।
निर्विकल्पे महाव्योम्नि सा पूजा ह्यादराल्लयः॥१४७॥

Pūjā nāma na puṣpādyairyā matiḥ kriyate dṛḍhā|
Nirvikalpe mahāvyomni sā pūjā hyādarāllayaḥ||147||

La adoración (pūjā) no es ciertamente (nāma na) (realizada) con flores, etc. (puṣpa-ādyaiḥ). La adoración (sā pūjā hi) (es) disolución --reposo-- (layaḥ) (llevada cabo) afanosamente --a través de la intensidad de la fe-- (ādarāt), (en) la cual --hubiera sido mejor "yasyām", pero rompía la métrica-- (yā) la firme (dṛḍhā) inteligencia (matiḥ) se dirige (kriyate) hacia el Gran Éter carente de vikalpa-s o fluctuaciones mentales --es decir, hacia la Luz de la Conciencia Suprema-- (nirvikalpe mahā-vyomni)||147||


अत्रैकतमयुक्तिस्थे योत्पद्येत दिनाद्दिनम्।
भरिताकारता सात्र तृप्तिरत्यन्तपूर्णता॥१४८॥

Atraikatamayuktisthe yotpadyeta dināddinam|
Bharitākāratā sātra tṛptiratyantapūrṇatā||148||

Aquí (atra), la satisfacción (sā... tṛptiḥ), cuya forma es plena (bharita-ākāratā), que (yā) surge y tiene lugar (utpadyeta) día tras día (dināt dinam) en un (yogī) que está ocupado en una (de tales upadeśa-s o enseñanzas) (atra ekatama-yukti-sthe), (es) Plenitud Absoluta (atyanta-pūrṇatā)||148||


महाशून्यालये वह्नौ भूताक्षविषयादिकम्।
हूयते मनसा सार्धं स होमश्चेतनास्रुचा॥१४९॥

Mahāśūnyālaye vahnau bhūtākṣaviṣayādikam|
Hūyate manasā sārdhaṁ sa homaścetanāsrucā||149||

(Cuando el universo entero) compuesto por elementos burdos, sentidos, objetos, etc. (bhūta-akṣa-viṣaya-ādikam), junto con la mente (manasā sārdham), se ofrece (hūyate) en el Fuego --en el Principio Supremo-- que es la Morada del Gran Vacío --ésta es la traducción literal de "ālaya" o "morada", pero Kṣemarāja y Śivopādhyāya explicaron "ālaya" como "ā + laya", donde "ā" significa "samantāt" (totalmente) y "laya" "disolución"; así según estos dos sabios la traducción debería ser "en el Fuego en el cual se disuelve totalmente el Gran Vacío"-- (mahā-śūnya-ālaye vahnau) mediante la gran cuchara de madera de Cetanā --Cetanā es "viśvānusandhātrī śaktireva" según los dos sabios mencionados, es decir, "(Cetanā) es el Poder que une todo", ya que une a la mente con la Conciencia Suprema-- (cetanā-srucā), eso (saḥ) (es el verdadero) Homa (homaḥ)||149||


यागोऽत्र परमेशानि तुष्टिरानन्दलक्षणा।
क्षपणात्सर्वपापानां त्राणात्सर्वस्य पार्वति॥१५०॥
रुद्रशक्तिसमावेशस्तत्क्षेत्रं भावना परा।
अन्यथा तस्य तत्त्वस्य का पूजा काश्च तृप्यति॥१५१॥

Yāgo'tra parameśāni tuṣṭirānandalakṣaṇā|
Kṣapaṇātsarvapāpānāṁ trāṇātsarvasya pārvati||150||
Rudraśaktisamāveśastatkṣetraṁ bhāvanā parā|
Anyathā tasya tattvasya kā pūjā kāśca tṛpyati||151||

Oh Suprema Señora (parama-īśāni), aquí (atra) el sacrificio --la adoración de Dios-- (yāgaḥ) (es) satisfacción (tuṣṭiḥ) caracterizada por la Bienaventuranza (ānanda-lakṣaṇā). Oh Pārvatī (pārvati), la absorción en la Śakti o Poder de Rudra --de Śiva-- (rudra-śakti-samāveśaḥ) (es) el (verdadero) kṣetra o lugar de peregrinación (tad kṣetram) puesto que destruye a todos los pecados (kṣapaṇāt sarva-pāpānām) (y) protege (trāṇāt) a todo (sarvasya) --para dar el significado, Śiva usa un acróstico de kṣetra: "kṣapaṇāt... + trāṇāt..."--. (Esta absorción es también) la Más Alta (parā) Contemplación (bhāvanā). De otra manera (anyathā), con relación al Principio (Supremo que es totalmente No Dual) (tasya tattvasya), ¿qué (kā) (es) la adoración (pūjā), y (ca) a quiénes --caso acusativo plural de "kā", como por ejemplo "devatā-s" o "deidades", el comentario no aclara esto-- (kāḥ) satisface (tṛpyati)?||150-151||

al inicio


 Estrofas 152 a 163

स्वतन्त्रानन्दचिन्मात्रसारः स्वात्मा हि सर्वतः।
आवेशनं तत्स्वरूपे स्वात्मनः स्नानमीरितम्॥१५२॥

Svatantrānandacinmātrasāraḥ svātmā hi sarvataḥ|
Āveśanaṁ tatsvarūpe svātmanaḥ snānamīritam||152||

El propio Ser --Uno Mismo-- (sva-ātmā hi) (es) absolutamente y en todo lugar (sarvatas) (Esto) cuya esencia es únicamente Conciencia y Bienaventuranza en libertad (svatantra-ānanda-cit-mātra-sāraḥ). Se dice que (īritam) la (principal) ablución (snānam) es la propia (sva-ātmanaḥ) absorción (āveśanam) en esa naturaleza esencial (tad-svarūpe)||152||


यैरेव पूज्यते द्रव्यैस्तर्प्यते वा परापरः।
यश्चैव पूजकः सर्वः स एवैकः क्व पूजनम्॥१५३॥

Yaireva pūjyate dravyaistarpyate vā parāparaḥ|
Yaścaiva pūjakaḥ sarvaḥ sa evaikaḥ kva pūjanam||153||

--El Sánscrito es muy rebuscado en esta estrofa, y tal vez el texto esté corrupto; sigo la interpretación dada por Kṣemarāja y Śivopādhyāya-- El Señor Supremo junto con la Más Alta Diosa (parā-paraḥ) es adorado (pūjyate) con ofrendas (tales como flores, etc.) --lit. "con las cuales"-- (yaiḥ eva) o (vā) complacido (tarpyate) con substancias (tales como licor espirituoso, oblaciones, pedazos de carne, etc.) (dravyaiḥ). Y (ca eva) (por el otro lado está) el que (yaḥ) (es) el adorador (pūjakaḥ). (Cuando) todo eso (sarvaḥ saḥ) (es) ciertamente (eva) uno --es decir, una realidad-- (ekaḥ), ¿dónde (kva) (está) la adoración (pūjanam)?||153||


व्रजेत्प्राणो विशेज्जीव इच्छया कुटिलाकृतिः।
दीर्घात्मा सा महादेवी परक्षेत्रं परापरा॥१५४॥
अस्यामनुचरंस्तिष्ठन्महानन्दमयेऽध्वरे।
तया देव्या समाविष्टः परं भैरवमाप्नुयात्॥१५५॥
षट्शतानि दिवा रात्रौ सहस्राण्येकविंशतिः।
जपो देव्याः समुद्दिष्टः सुलभो दुर्लभो जडैः॥१५६॥

Vrajetprāṇo viśejjīva icchayā kuṭilākṛtiḥ|
Dīrghātmā sā mahādevī parakṣetraṁ parāparā||154||
Asyāmanucaraṁstiṣṭhanmahānandamaye'dhvare|
Tayā devyā samāviṣṭaḥ paraṁ bhairavamāpnuyāt||155||
Ṣaṭśatāni divā rātrau sahasrāṇyekaviṁśatiḥ|
Japo devyāḥ samuddiṣṭaḥ sulabho durlabho jaḍaiḥ||156||

A voluntad (icchayā), el prāṇa (prāṇaḥ) sale (vrajet) (y) el jīva --es decir, el apāna-- (jīvaḥ) ingresa (viśet) en una forma curva (kuṭila-ākṛtiḥ). Ella (sā), la Gran Diosa (mahā-devī) elongada (dīrgha-ātmā), el más elevado lugar de peregrinación (para-kṣetram), es Parāparā --Suprema-No Suprema, o sea, trascendental e inmanente-- (parā-aparā). --En la estrofa 155 el Sánscrito es muy rebuscado y no respeta la concordancia, es decir, habría esperado "mahānandamayyāmadhvarāyām", en género femenino, y no en género masculino, si mi lectura es correcta... claro, esto rompería la métrica-- El que (la) sigue (anucaran) (y) permanece (tiṣṭhan) en Ella (asyām) —la cual es (como) un sacrificio consistente en la Gran Bienaventuranza (mahā-ānandamaye adhvare)—, se absorbe (samāviṣṭaḥ) en la Diosa --lit. "es penetrado por la Diosa"-- (tayā devyā), (y así) alcanza (āpnuyāt) al Supremo Bhairava (param bhairavam). Día y noche (divā rātrau), 21600 (veces) (ṣaṭ-śatāni... sahasrāṇi ekaviṁśatiḥ). Se indica (que esto es) (samuddiṣṭaḥ) es el japa --lit. murmuración entre dientes-- (japaḥ) de la Diosa (devyāḥ), el cual es de fácil acceso (para los sabios) (sulabhaḥ), pero de difícil acceso (durlabhaḥ) para los ignorantes (jaḍaiḥ)||154-156||

Hay una famosa estrofa adicional entre 155 y 156 mencionada en algunas otras versiones, pero no en la versión con el comentario de los sabios Kṣemarāja y Śivopādhyāya. La llamaré 155-adhika (es decir, 155-extra):

सकारेण बहिर्याति हकारेण विशेत्पुनः।
हंसहंसेत्यमुं मन्त्रं जीवो जपति नित्यशः॥१५५-अधिक॥

Sakāreṇa bahiryāti hakāreṇa viśetpunaḥ|
Haṁsahaṁsetyamuṁ mantraṁ jīvo japati nityaśaḥ||155-adhika||

(La energía vital) sale (bahis yāti) con el sonido o letra "sa" (sa-kāreṇa), (y) entra (viśet) otra vez (punar) con el sonido o letra "ha" (ha-kāreṇa). El ser viviente (jīvaḥ) constantemente (nityaśas) murmura (japati) ese Mantra (amum mantram): "Haṁsa, Haṁsa" (haṁsa-haṁsa iti)"||155-extra||


इत्येतत्कथितं देवि परमामृतमुत्तमम्।
एतच्च नैव कस्यापि प्रकाश्यं तु कदाचन॥१५७॥
परशिष्ये खले क्रूरेऽभक्ते गुरुपादयोः।
निर्विकल्पमतीनां तु वीराणामुन्नतात्मनाम्॥१५८॥

भक्तानां गुरुवर्गस्य दातव्यं निर्विशङ्कया।
ग्रामो राज्यं पुरं देशः पुत्रदारकुटुम्बकम्॥१५९॥

सर्वमेतत्परित्यज्य ग्राह्यमेतन्मृगेक्षणे।
किमेभिरस्थिरैर्देवि स्थिरं परमिदं धनम्॥१६०॥

Ityetatkathitaṁ devi paramāmṛtamuttamam|
Etacca naiva kasyāpi prakāśyaṁ tu kadācana||157||
Paraśiṣye khale krūre'bhakte gurupādayoḥ|
Nirvikalpamatīnāṁ tu vīrāṇāmunnatātmanām||158||
Bhaktānāṁ guruvargasya dātavyaṁ nirviśaṅkayā|
Grāmo rājyaṁ puraṁ deśaḥ putradārakuṭumbakam||159||
Sarvametatparityajya grāhyametanmṛgekṣaṇe|
Kimebhirasthirairdevi sthiraṁ paramidaṁ dhanam||160||

De este modo (iti), oh Diosa (devi), este (etad) más elevado (uttamam) Néctar Supremo de la imortalidad (parama-amṛtam) ha sido mencionado (por mí para ti) (kathitam). Y (ca) esto (etad) nunca en absoluto (na eva... tu kadācana) debe serle revelado (prakāśyam) a nadie (na eva kasya api), (particularmente) al discípulo de otras (escuelas filosóficas) (para-śiṣye), a alguien que es malicioso (khale), cruel (krūre), y carente de devoción (abhakte) por los pies del Guru (guru-pādayoḥ). (Todo esto debería revelársele en cambio) a aquéllos cuyas mentes están desprovistas de pensamientos (nirvikalpa-matīnām tu), a los vīra-s --a aquéllos en los cuales se ha extirpado el enemigo llamado dudas-- (vīrāṇām), (y) a los unnata-s o eminentes --es decir, a aquéllos en quienes predomina Śuddhavidyā (Conocimiento Puro), en otras palabras, la Libertad Absoluta de Parabhairava-- (unnata-ātmanām).

(Este conocimiento secreto --aquí sigo al comentario de Ānandabhaṭṭa en su Vijñānakaumudī--) le debe ser dado (dātavyam), sin ninguna vacilación (nirviśaṅkayā), a los devotos (bhaktānām) del grupo de Guru-s --de la serie de Guru-s divinos, Siddhaguru-s, Guru-s humanos, etc.-- (guru-vargasya). Aldea (grāmaḥ), reino (rājyam), ciudad (puram), país (deśaḥ), hijo, esposa y familia (putra-dāra-kuṭumbakam)... oh Tú, la de ojos de gacela (mṛga-īkṣaṇe), tras abandonar (parityajya) todo (sarvam) esto (etad), ello --lit. "esto", el conocimiento secreto-- (etad) ha de ser tomado y comprendido --según Kṣemarāja y Śivopādhyāya, "ātmīkāryam" o "se debe tomar posesión de él"-- (grāhyam). Oh Diosa (devi), ¿cuál es la utilidad de estas cosas efímeras --lit. de estas cosas que no son firmes-- (kim ebhiḥ asthiraiḥ)? Este (idam) firme --o sea, "no efímero", "sarvadaurgatyaharatvāt" o "ya que destruye toda miseria"-- (sthiram) Tesoro (dhanam) es Supremo o lo Más Elevado (param)||157-160||


प्राणा अपि प्रदातव्या न देयं परमामृतम्।
श्रीदेवी उवाच।
देवदेव महादेव परितृप्तास्मि शङ्कर॥१६१॥
रुद्रयामलतन्त्रस्य सारमद्यावधारितम्।
सर्वशक्तिप्रभेदानां हृदयं ज्ञातमद्य च॥१६२॥
इत्युक्त्वानन्दिता देवी कण्ठे लग्ना शिवस्य तु॥१६३॥

Prāṇā api pradātavyā na deyaṁ paramāmṛtam|
Śrīdevī uvāca|
Devadeva mahādeva paritṛptāsmi śaṅkara||161||
Rudrayāmalatantrasya sāramadyāvadhāritam|
Sarvaśaktiprabhedānāṁ hṛdayaṁ jñātamadya ca||162||
Ityuktvānanditā devī kaṇṭhe lagnā śivasya tu||163||

Incluso (api) las energías vitales --es decir, la vida misma-- (prāṇāḥ) deben darse (pradātavyāḥ), (pero) el Néctar Supremo (parama-amṛtam) no ha de darse (na deyam).

La venerable Diosa (śrī-devī) dijo (uvāca):

Oh Dios de dioses (deva-deva), oh Gran Dios (mahā-deva), oh Śaṅkara (śaṅkara), estoy (asmi) totalmente satisfecha (paritṛptā). Hoy (adya), se ha comprendido (avadhāritam) la esencia (sāram) del Rudrayāmalatantra (rudrayāmala-tantrasya), y hoy también (adya ca), se ha conocido (jñātam) el corazón (hṛdayam) de todas las variedades de Śakti (sarva-śakti-prabhedānām).

Tras decir (uktvā) así (iti), la bienaventurada (ānanditā) Diosa (devī) penetró --lit. adherida-- (lagnā) en la garganta (kaṇṭhe) de Śiva (śivasya tu)||161-163||

al inicio


 Información Adicional

Gabriel Pradīpaka

Este documento ha sido concebido por Gabriel Pradīpaka, uno de los dos fundadores de este sitio, y guru espiritual versado en idioma Sánscrito y filosofía Trika.

Para mayor información sobre Sánscrito, Yoga y Filosofía India; o si quieres hacerme algún comentario, preguntar algo o corregir algún error, siéntete libre de contactarnos: Ésta es nuestra dirección de correo.