Sanskrit & Trika Shaivism (Главная)

JavaScript отключён! Перейдите по этой ссылке!


 Pratyabhijñāhṛdayam - Комментарий - Шиваизм Трики

Сердце Узнавания – Комментарий Kṣemarāja на Его собственное Писание Pratyabhijñāhṛdayam


 Введение

Привет, снова Габриэль Pradīpaka. Это просто комментарий, который сам автор Pratyabhijñāhṛdayam (то есть Kṣemarāja) составил для этого Писания. Поэтому моё введение к Pratyabhijñāhṛdayam в основном действительно и здесь. Эта книга очень проста в сравнении с главным Писанием, рассматривающим Pratyabhijñā (узнавание Самости), а именно, со знаменитой Īśvarapratyabhijñā Утпаладевы, которая требует мощного интеллекта для понимания её тонкостей. Но это не значит, что данный комментарий к Pratyabhijñāhṛdayam будет лишён присущих ему трудностей. Нет, временами он будет труден, как это обычно бывает с Писаниями Трики, но по сравнению с вышеупомянутым трактатом (и с другими подобными трактатами) он совершенно прямолинеен. Это как практическое руководство, быстро ведущее стремящегося к Конечному Освобождению. Если ты хочешь распознать свою божественность как можно более простым путём, это руководство для тебя. Я не шучу. Прочитав его однажды, ты уже не сможешь промахнуться в отношении узнавания Самости (также известного как Окончательное Освобождение).

Ещё одно: я буду переводить это Писание, не давая подробных объяснений. Если ты хочешь обширного объяснения, рекомендую купить книгу достопочтенного Jaideva Singh. Этот великий переводчик взял на себя труд объяснить всё подробно.

Важно: Всё, что находится в скобках и курсивом внутри перевода, было добавлено мной, чтобы дополнить смысл конкретной фразы или предложения. В свою очередь, всё, что находится между двойными дефисами (--...--), составляет дополнительную разъясняющую информацию, также добавленную мной.

в начало


 Начало

ॐ नमो मङ्गलमूर्तये।

अथ प्रत्यभिज्ञाहृदयम्।

नमः शिवाय सततं पञ्चकृत्यविधायिने।
चिदानन्दघनस्वात्मपरमार्थावभासिने॥१॥
शाङ्करोपनिषत्सारप्रत्यभिज्ञामहोदधेः।
क्षेमेणोद्ध्रियते सारः संसारविषशान्तये॥२॥

इह ये सुकुमारमतयोऽकृततीक्ष्णतर्कशास्त्रपरिश्रमाः शक्तिपातवशोन्मिषत्पारमेश्वरसमावेशाभिलाषाः कतिचिद्भक्तिभाजस्तेषामीश्वरप्रत्यभिज्ञोपदेशतत्त्वं मनागुन्मील्यते।

Om̐ namo maṅgalamūrtaye|

Atha pratyabhijñāhṛdayam|

Namaḥ śivāya satataṁ pañcakṛtyavidhāyine|
Cidānandaghanasvātmaparamārthāvabhāsine||1||
Śāṅkaropaniṣatsārapratyabhijñāmahodadheḥ|
Kṣemeṇoddhriyate sāraḥ saṁsāraviṣaśāntaye||2||

Iha ye sukumāramatayo'kṛtatīkṣṇatarkaśāstrapariśramāḥ śaktipātavaśonmiṣatpārameśvarasamāveśābhilāṣāḥ katicidbhaktibhājasteṣāmīśvarapratyabhijñopadeśatattvaṁ manāgunmīlyate|


Om̐ — Поклонение (namas) Тому, Чья Форма Благоприятна (maṅgala-mūrtaye)

А теперь начинается (atha) Сердце Узнавания (pratyabhijñā-hṛdayam)

Поклонение (namas) Śiva (śivāya), который вечно совершает Пять Деяний (satatam pañca-kṛtya-vidhāyine), (и) который проявляет Высшую Реальность, (а именно,) саму Самость, которая есть компактная масса Сознания и Блаженства (cit-ānanda-ghana-sva-ātma-parama-artha-avabhāsine)||1||

Из Великого Океана узнавания, чьё ядро — эзотерическое учение Śaṅkara (śāṅkara-upaniṣad-sāra-pratyabhijñā-mahā-udadheḥ), извлечена (uddhriyate) (Его) Сущность (sāraḥ) (мудрецом) Kṣemarāja (kṣemeṇa) для прекращения (действия) яда, (известного как) Трансмиграция (saṁsāra-viṣa-śāntaye)||2||

Здесь --в этом мире-- (iha) (существуют) некоторые (люди), которые обладают преданностью (katicid-bhakti-bhājaḥ) (и) желают (достичь) поглощения во Всевышнем Господе, который расширяется благодаря нисхождению Силы (śakti-pāta-vaśa-unmiṣat-pārama-īśvara-samāveśa-abhilāṣāḥ), (но) которые (ye) имеют очень нежный интеллект --очень слабый интеллект-- (su-kumāra-matayaḥ), (и которые из-за этого) не проводили углублённого изучения Писаний, посвящённых Логике (akṛta-tīkṣṇa-tarka-śāstra-pariśramāḥ). (Итак,) для них --для тех людей-- (teṣām) истина об учении, (изложенном) в Īśvarapratyabhijñā (Утпаладевы) (īśvara-pratyabhijñā-upadeśa-tattvam), была (мной) слегка приоткрыта (manāk unmīlyate).

в начало


 Афоризм 1

तत्र स्वात्मदेवताया एव सर्वत्र कारणत्वं सुखोपायप्राप्यत्वं महाफलत्वं चाभिव्यङ्क्तुमाह—


चितिः स्वतन्त्रा विश्वसिद्धिहेतुः॥१॥


विश्वस्य — सदाशिवादेः भूम्यन्तस्य सिद्धौ — निष्पत्तौ प्रकाशने स्थित्यात्मनि परप्रमातृविश्रान्त्यात्मनि च संहारे पराशक्तिरूपा चितिर्भगवती स्वतन्त्रा — अनुत्तरविमर्शमयी शिवभट्टारकाभिन्ना हेतुः — कारणम्। अस्यां हि प्रसरन्त्यां जगद् उन्मिशति व्यवतिष्ठते च निवृत्तप्रसरायां च निमिषतीति स्वानुभव एवात्र साक्षी। अन्यस्य तु मायाप्रकृत्यादेः चित्प्रकाशभिन्नस्याप्रकाशमानत्वेनासत्त्वान्न क्वचिदपि हेतुत्वं प्रकाशमानत्वे तु प्रकाशैकात्म्यात्प्रकाशरूपा चितिरेव हेतुर्न त्वसौ कश्चित्। अत एव देशकालाकारा एतत्सृष्टा एतदनुप्राणिताश्च नैतत्स्वरूपं भेत्तुमलम् — इति व्यापकनित्योदितपरिपूर्णरूपा इयमित्यर्थलभ्यमेवैतत्।

ननु जगदपि चितो भिन्नं नैव किञ्चिदभेदे च कथं हेतुहेतुमद्भाव उच्यते। चिदेव भगवती स्वच्छस्वतन्त्ररूपा तत्तदनन्तजगदात्मना स्फुरति — इत्येतावत्परमार्थोऽयं कार्यकारणभावः। यतश्चेयमेव प्रमातृप्रमाणप्रमेयमयस्य विश्वस्य सिद्धौ — प्रकाशने हेतुस्ततोऽस्याः स्वतन्त्रापरिच्छिन्नस्वप्रकाशरूपायाः सिद्धावभिनवार्थप्रकाशनरूपं न प्रमाणवराकमुपयुक्तमुपपन्नं वा। तदुक्तं त्रिकसारे —

स्वपदा स्वशिरश्छायां यद्वल्लङ्घितुमीहते।
पादोद्देशे शिरो न स्यात्तथेयं बैन्दवी कला॥

इति।

यतश्चेयं विश्वस्य सिद्धौ पराद्वयसामरस्यापादनात्मनि च संहारे हेतुस्तत एव स्वतन्त्रा। प्रत्यभिज्ञातस्वातन्त्र्या सती भोगमोक्षस्वरूपाणां विश्वसिद्धीनां हेतुः — इति आवृत्त्या व्याख्येयम्।

अपि च विश्वं — नीलसुखदेहप्राणादि तस्य या सिद्धिः — प्रमाणोपारोहक्रमेण विमर्शमयप्रमात्रावेशः सैव हेतुः — परिज्ञान उपायो यस्याः। अनेन च सुखोपायत्वमुक्तम्। यदुक्तं श्रीविज्ञानभट्टारके —

ग्राह्यग्राहकसंवित्तिः सामान्या सर्वदेहिनाम्।
योगिनां तु विशेषोऽयं सम्बन्धे सावधानता॥

इति।

चितिः — इत्येकवचनं देशकालाद्यनवच्छिन्नतामभिदधत् समस्तभेदवादानामवास्तवतां व्यनक्ति। स्वतन्त्रशब्दो ब्रह्मवादवैलक्षण्यमाचक्षाणश्चितो माहेश्वर्यसारतां ब्रूते। विश्व इत्यादिपदमशेषशक्तित्वं सर्वकारणत्वं सुखोपायत्वं महाफलं चाह॥१॥

Iha ye sukumāramatayo'kṛtatīkṣṇatarkaśāstrapariśramāḥ śaktipātonmiṣitapārameśvarasamāveśābhilāṣiṇaḥ katicid bhaktibhājaḥ teṣāmīśvarapratyabhijñopadeśatattvaṁ manāgunmīlyate|

Tatra svātmadevatāyā eva sarvatra kāraṇatvaṁ sukhopāyaprāpyatvaṁ mahāphalatvaṁ cābhivyaṅktumāha—


Citiḥ svatantrā viśvasiddhihetuḥ||1||


Viśvasya — sadāśivādeḥ bhūmyantasya siddhau — niṣpattau prakāśane sthityātmani parapramātṛviśrāntyātmani ca saṁhāre parāśaktirūpā citirbhagavatī svatantrā — anuttaravimarśamayī śivabhaṭṭārakābhinnā hetuḥ — kāraṇam| Asyāṁ hi prasarantyāṁ jagad unmiśati vyavatiṣṭhate ca nivṛttaprasarāyāṁ ca nimiṣatīti svānubhava evātra sākṣī| Anyasya tu māyāprakṛtyādeḥ citprakāśabhinnasyāprakāśamānatvenāsattvānna kvacidapi hetutvaṁ prakāśamānatve tu prakāśaikātmyātprakāśarūpā citireva heturna tvasau kaścit| Ata eva deśakālākārā etatsṛṣṭā etadanuprāṇitāśca naitatsvarūpaṁ bhettumalam — Iti vyāpakanityoditaparipūrṇarūpā iyamityarthalabhyamevaitat|

Nanu jagadapi cito bhinnaṁ naiva kiñcidabhede ca kathaṁ hetuhetumadbhāva ucyate| Cideva bhagavatī svacchasvatantrarūpā tattadanantajagadātmanā sphurati — Ityetāvatparamārtho'yaṁ kāryakāraṇabhāvaḥ| Yataśceyameva pramātṛpramāṇaprameyamayasya viśvasya siddhau — prakāśane hetustato'syāḥ svatantrāparicchinnasvaprakāśarūpāyāḥ siddhāvabhinavārthaprakāśanarūpaṁ na pramāṇavarākamupayuktamupapannaṁ vā| Taduktaṁ trikasāre —

Svapadā svaśiraśchāyāṁ yadvallaṅghitumīhate|
Pādoddeśe śiro na syāttatheyaṁ baindavī kalā||

Iti|

Yataśceyaṁ viśvasya siddhau parādvayasāmarasyāpādanātmani ca saṁhāre hetustata eva svatantrā| Pratyabhijñātasvātantryā satī bhogamokṣasvarūpāṇāṁ viśvasiddhīnāṁ hetuḥ — Iti āvṛttyā vyākhyeyam|

Api ca viśvaṁ — nīlasukhadehaprāṇādi tasya yā siddhiḥ — pramāṇopārohakrameṇa vimarśamayapramātrāveśaḥ saiva hetuḥ — parijñāna upāyo yasyāḥ| Anena ca sukhopāyatvamuktam| Yaduktaṁ śrīvijñānabhaṭṭārake —

Grāhyagrāhakasaṁvittiḥ sāmānyā sarvadehinām|
Yogināṁ tu viśeṣo'yaṁ sambandhe sāvadhānatā||

iti|

Citiḥ — Ityekavacanaṁ deśakālādyanavacchinnatāmabhidadhat samastabhedavādānāmavāstavatāṁ vyanakti| Svatantraśabdo brahmavādavailakṣaṇyamācakṣāṇaścito māheśvaryasāratāṁ brūte| Viśva ityādipadamaśeṣaśaktitvaṁ sarvakāraṇatvaṁ sukhopāyatvaṁ mahāphalaṁ cāha||1||


Там (tatra), чтобы прояснить (abhivyaṅktum) повсюду (sarvatra) причинность (kāraṇatvam) божества, (называемого) самой Самостью (sva-ātma-devatāyāḥ eva), достижимость Его лёгкими средствами (sukha-upāya-prāpyatvam) и (ca) Великий Плод --Окончательное Освобождение-- (mahā-phalatvam), (Kṣemarāja, автор и исходного писания, и этого комментария,) сказал (āha):


Независимая (svatantrā) Śakti, или Высшая Сила (citiḥ) (является) причиной проявления, поддержания и растворения вселенной (viśva-siddhi-hetuḥ)||1||


Citi --Śakti-- (citiḥ), являющаяся Высшей Силой (parā-śakti-rūpā), Владычицей (bhagavatī), (обладающей Абсолютной) Свободой (svatantrā) и непревзойдённым Vimarśa (anuttara-vimarśa-mayī), неотделимая от Святого Śiva (śiva-bhaṭṭāraka-abhinnā), (есть) «hetu» (hetuḥ), (или) причина (kāraṇam) «siddhi» (siddhau), (или) порождения (niṣpattau), (то есть) проявления (prakāśane), поддержания (sthiti-ātmani) и (ca) свёртывания/растворения (saṁhāre) —которое есть покой в Высшем Познающем (para-pramātṛ-viśrānti-ātmani)— вселенной (viśvasya) —от Sadāśiva (sadāśiva-ādeḥ) вплоть до элемента земли (bhūmi-antasya)—. «Когда Она расширяется (asyām hi prasarantyām), вселенная (jagat) появляется (unmiśati) и (ca) сохраняется (vyavatiṣṭhate); а (ca) когда Её расширение прекращается (nivṛtta-prasarāyām), (вселенная) свёртывается (nimiṣati iti)» — Об этом (atra) свидетельствует (sākṣī) сам непосредственный опыт (sva-anubhava eva). В случае иных (реальностей, таких как) Māyā, Prakṛti и т.д. (anyasya tu māyā-prakṛti-ādeḥ), которые (обычно считаются) отличными от Света Сознания (cit-prakāśa-bhinnasya), будучи лишёнными (такого) Света (aprakāśamānatvena), они не являются причинами --букв. причинностью-- нигде (na kvacid api hetutvam), потому что они не существуют (asattvāt). Но (tu) если они проявлены (prakāśamānatve), (тогда) они имеют природу Света (prakāśa-rūpā), поскольку они тождественны Свету (prakāśa-aikātmyāt). Citi --Śakti-- (citiḥ) Сама/одна (eva) есть причина (hetuḥ), а не (na tu) что-либо другое (asau kaścid). По этой самой причине (atas eva) пространство, время и форма (deśa-kāla-ākārāḥ), проявленные и оживлённые Ею (etad-sṛṣṭāḥ etad-anuprāṇitāḥ ca), не способны проникнуть (na... bhettum alam) в Её сущностную природу (etad-svarūpam). (Почему? «Потому что) эта (iti... iyam) сущностная природа (Её) — вездесущая, вечная, совершенно безупречная и полная (vyāpaka-nitya-udita-paripūrṇa-rūpā... iti)». Это (понимание) (etad) обретается из значения (первого афоризма) (artha-labhyam eva).

Возражение (nanu): (Если) мир (jagat api) отличен (bhinnam) от Сознания (citaḥ), (тогда) он вообще ничто (na eva kiñcid). Но (ca) в случае единства (мира и Сознания, тогда) (abhede) как (katham) можно утверждать (ucyate), (что между ними существует) отношение причины и следствия (hetu-hetumat-bhāvaḥ)? (Ответ на этот вопрос таков:) «Само Святое Сознание (cit eva bhagavatī), прозрачное и свободное (svaccha-svatantra-rūpā), блистательно являет Себя (aphurati) в виде многочисленных и бессчётных миров (tad-tad-ananta-jagat-ātmanā... iti)» — Это (ayam), в высшем смысле (etāvat-parama-arthaḥ), (и составляет) отношение причины и следствия (kārya-kāraṇa-bhāvaḥ). И (ca) поскольку (yatas) Она --Citi, или Śakti-- (iyam) Сама (eva) есть причина (hetuḥ) siddhi, или проявления (siddhau prakāśane) вселенной, состоящей из познающих, знания/средств познания и познаваемых объектов (pramātṛ-pramāṇa-prameya-mayasya viśvasya), поэтому (tatas) жалкое средство доказательства (pramāṇa-varākam) не (na) подходит (upayuktam) и (vā) не уместно (upapannam) для доказательства (siddhau) Её природы, которая является независимой, неделимой и самосветящейся (asyāḥ svatantra-aparicchinna-sva-prakāśa-rūpāyāḥ). (Именно) это (tad) было сказано (uktam) в Trikasāra (trikasāre) —

«Подобно тому, как (yadvat), (когда) кто-то пытается (īhate) перепрыгнуть (laṅghitum) своей ногой (sva-padā) через тень собственной головы (sva-śiras-chāyām), (тень) головы (śiras) не (na syāt) оказывается в том месте, (куда) ступает нога (pāda-uddeśe), так же (tathā) (обстоит дело и) с этой (iyam) Baindavī kalā --Силой Сознания всегда оставаться Познающим-- (baindavī kalā... iti)».

И (ca) поскольку (yatas) Она --Citi, или Śakti-- (iyam) (есть) причина (hetu) siddhi (siddhau), (что включает в себя) saṁhāra --растворение, или свёртывание-- (ca saṁhāre), --чья природа состоит в том, чтобы произвести (āpādana-ātmani) тождество с Высшей Недвойственной (Реальностью) (para-advaya-sāmarasya)--, следовательно, (Она) (tatas eva) независима (svatantrā). Когда Свободная узнана (pratyabhijñāta-svātantryā satī), (Она также) становится причиной (hetuḥ) всех достижений, природа которых есть мирское наслаждение и Освобождение (bhoga-mokṣa-svarūpāṇām viśva-siddhīnām) — Через повторение (āvṛttyā), (этот первый афоризм также) следует объяснять таким образом (iti... vyākhyeyam) --то есть переводя «siddhi» как достижения мирского наслаждения и Освобождения--.

Более того (api ca), вселенная (viśvam) (состоит из таких реальностей, как) синий цвет, удовольствие, тело, жизненная энергия и т.д. (nīla-sukha-deha-prāṇa-ādi). То, что (yā... sā eva) (есть) siddhi, или установление (siddhiḥ) этого --вселенной-- (tasya), (и составляет) hetu (hetu) — (то есть) средство (upāyaḥ) для Её постижения (parijñāne... yasyāḥ)—. (Такое siddhi есть) проникновение в Субъект, или Познающего, который полон Vimarśa (vimarśa-maya-pramātṛ-āveśaḥ), посредством постепенного и последовательного восхождения от pramāṇa, или знания (pramāṇa-upāroha-krameṇa). Этим --словом «средство/способ»-- (anena ca) был обозначен лёгкий способ (sukha-upāyatvam) (uktam). Как было сказано (yad uktam) в досточтимейшем Vijñānabhairava (śrī-vijñāna-bhaṭṭārake) —

«Сознание объекта и субъекта (grāhya-grāhaka-saṁvittiḥ) является общим (sāmānyā) для всех воплощённых (существ) (sarva-dehinām). Но (tu) в случае yogī-s (yoginām) отличие (viśeṣaḥ) таково (ayam): Внимание (уделяется) (sāvadhānatā) отношению (между субъектом и объектом) (sambandhe... iti) --короче говоря, yogī осознаёт, что субъект есть источник объекта--».

«Citi» --Śakti-- (citiḥ... iti): Единственное число (eka-vacanam) обозначает (abhidadhat), что Она не разделена пространством, временем и т.д. (deśa-kāla-ādi-anavacchinnatām), (и в результате) указывает (vyanakti) на нереальность (avāstavatām) всех двойственных учений (samasta-bheda-vādānām). Слово «svatantrā» --независимая-- (svatantra-śabdaḥ) (в афоризме,) провозглашающее (ācakṣāṇaḥ) отличие от учения о Brahma (brahma-vāda-vailakṣaṇyam), возвещает (brūte), что сущностью Сознания является Великая Сила --то есть Śakti-- (citaḥ māheśvarya-sāratām). Слово «viśva» и т.д. (viśvaḥ iti-ādi-padam) выражает (āha), что (Citi) обладает всей Силой (aśeṣa-śaktitvam), является причиной всего (sarva-kāraṇatvam), становится лёгким средством (для Освобождения) (sukha-upāyatvam) и (ca) представляет собой, (на самом деле), Великий Плод --само Освобождение-- (mahā-phalam)||1||

в начало


 Афоризм 2

ननु विश्वस्य यदि चितिर्हेतुस्तदस्या उपादानाद्यपेक्षायां भेदवादापरित्यागः स्यात् — इत्याशङ्क्य आह—


स्वेच्छया स्वभित्तौ विश्वमुन्मीलयति॥२॥


स्वेच्छया न तु ब्रह्मादिवदन्येच्छेया तयैव च न तूपादानाद्यपेक्षया — एवं हि प्रागुक्तस्वातन्त्र्यहान्या चित्त्वमेव न घटेत — स्वभित्तौ न त्वन्यत्र क्वापि प्राग्निर्णीतं विश्वं दर्पणे नगरवदभिन्नमपि भिन्नमिवोन्मीलयति। उन्मीलनं चावस्थितस्यैव प्रकटीकरणम् — इत्यनेन जगतः प्रकाशैकात्म्येनावस्थानमुक्तम्॥२॥

Nanu viśvasya yadi citirhetustadasyā upādānādyapekṣāyāṁ bhedavādāparityāgaḥ syāt — Ityāśaṅkya āha—


Svecchayā svabhittau viśvamunmīlayati||2||


Svecchayā na tu brahmādivadanyeccheyā tayaiva ca na tūpādānādyapekṣayā — Evaṁ hi prāguktasvātantryahānyā cittvameva na ghaṭeta — svabhittau na tvanyatra kvāpi prāgnirṇītaṁ viśvaṁ darpaṇe nagaravadabhinnamapi bhinnamivonmīlayati| Unmīlanaṁ cāvasthitasyaiva prakaṭīkaraṇam — Ityanena jagataḥ prakāśaikātmyenāvasthānamuktam||2||


Возражение (nanu): Если (yadi) Citi --Śakti-- (citiḥ) (есть) причина (hetuḥ) вселенной (viśvasya), тогда (tad), поскольку Она должна была бы быть материальной причиной и т.д. (asyāḥ upādāna-ādi-apekṣāyām), не произошло бы отказа от двойственного учения (bheda-vāda-aparityāgaḥ syāt) — После такого возражения (Iti āśaṅkya), (Kṣemarāja) сказал (в ответ следующее) (āha):

 


Посредством Своей собственной Воли (Силы) (sva-icchayā) Она --то есть «Citi»-- разворачивает (unmīlayati) вселенную (viśvam) на Своём собственном Холсте (sva-bhittau)||2||


Посредством Своей собственной (Силы) Воли (sva-icchayā), а не (na tu) через волю другого (anya-iccheyā), как (утверждают последователи философии) Brahma и т.д. (brahma-ādi-vat). Так же (ca) (это разворачивание вселенной производится) Ею Самой (tayā eva), а не (na tu) посредством --букв. в отношении-- материальной причины и т.д. (upādāna-ādi-apekṣayā). Таким образом (evam hi), если бы была упущена вышеупомянутая Свобода (prāk-ukta-svātantrya-hānyā), состояние «Cit» --Сознания-- (в Самой Citi) (cittvam eva) было бы просто не возможно (na ghaṭeta). Она --Citi-- разворачивает (unmīlayati) вселенную (viśvam), предварительно детерминированную (prāk-nirṇītam), на Своём собственном Холсте (sva-bhittau) —а не (na tu) где-либо ещё (anyatra kvāpi)—, словно город (nagara-vat), (отражённый) в зеркале (darpaṇe), который, хотя и не отличен (abhinnam api) (от исходного города,) кажется другим (bhinnam iva). И (ca) разворачивание (вселенной) (unmīlanam) (есть лишь) акт визуализации (prakaṭīkaraṇam) того, что уже пребывало (в Ней) (avasthitasya eva). Таким образом (iti), этим --предыдущим предложением-- (anena) упомянуто (uktam), что существование (avasthānam) вселенной (jagataḥ) тождественно (Её) Свету (prakāśa-aikātmyena)||2||

 

в начало


 Афоризм 3

अथ विश्वस्य स्वरूपं विभागेन प्रतिपादयितुमाह—


तन्नानानुरूपग्राह्यग्राहकभेदात्॥३॥


तद् विश्वं नाना — अनेकप्रकारम्। कथम् — अनुरूपाणाम् — परस्परौचित्यावस्थितीनां ग्राह्याणां ग्राहकाणां च भेदात् — वैचित्र्यात्। तथा च सदाशिवतत्त्वेऽहन्ताच्छादितास्फुटेदन्तामयं यादृशं परापररूपं विश्वं ग्राह्यं तादृगेव श्रीसदाशिवभट्टारकाधिष्ठितो मन्त्रमहेश्वराख्यः प्रमातृवर्गः परमेश्वरेच्छावकल्पिततथावस्थानः। ईश्वरतत्त्वे स्फुटेदन्ताहन्तासामानाधिकरण्यात्म यादृग्विश्वं ग्राह्यं तथाविध एवेश्वरभट्टारकाधिष्ठितो मन्त्रेश्वरवर्गः। विद्यापदे श्रीमदनन्तभट्टारकाधिष्ठिता बहुशाखावान्तरभेदभिन्ना यथाभूता मन्त्राः प्रमातारस्तथाभूतमेव भेदैकसारं विश्वमपि प्रमेयम्। मायोर्ध्वे यादृशा विज्ञानाकलाः कर्तृताशून्यशुद्धबोधात्मानस्तादृगेव तदभेदसारं सकलप्रलयाकलात्मकपूर्वावस्थापरिचितमेषां प्रमेयम्। मायायां शून्यप्रमातॄणां प्रलयकेवलिनां स्वोचितं प्रलीनकल्पं प्रमेयम्। क्षितिपर्यन्तावस्थितानां तु सकलानां सर्वतो भिन्नानां परिमितानां तथाभूतमेव प्रमेयम्। तदुत्तीर्णशिवभट्टारकस्य प्रकाशैकवपुषः प्रकाशैकरूपा एव भावाः। श्रीमत्परमशिवस्य पुनर्विश्वोत्तीर्णविश्वात्मकपरमानन्दमयप्रकाशैकघनस्यैवंविधमेव शिवादिधरण्यन्तमखिलमभेदेनैव स्फुरति न तु वस्तुतोऽन्यत्किञ्चिद्ग्राह्यं ग्राहकं वापि तु श्रीपरमशिवभट्टारक एवेत्थं नानावैचित्र्यसहस्रैः स्फुरति — इत्यभिहितप्रायम्॥३॥

Atha viśvasya svarūpaṁ vibhāgena pratipādayitumāha—


Tannānānurūpagrāhyagrāhakabhedāt||3||


Tad viśvaṁ nānā — Anekaprakāram| Katham — Anurūpāṇām — parasparaucityāvasthitīnāṁ grāhyāṇāṁ grāhakāṇāṁ ca bhedāt — vaicitryāt| Tathā ca sadāśivatattve'hantācchāditāsphuṭedantāmayaṁ yādṛśaṁ parāpararūpaṁ viśvaṁ grāhyaṁ tādṛgeva śrīsadāśivabhaṭṭārakādhiṣṭhito mantramaheśvarākhyaḥ pramātṛvargaḥ parameśvarecchāvakalpitatathāvasthānaḥ| Īśvaratattve sphuṭedantāhantāsāmānādhikaraṇyātma yādṛgviśvaṁ grāhyaṁ tathāvidha eveśvarabhaṭṭārakādhiṣṭhito mantreśvaravargaḥ| Vidyāpade śrīmadanantabhaṭṭārakādhiṣṭhitā bahuśākhāvāntarabhedabhinnā yathābhūtā mantrāḥ pramātārastathābhūtameva bhedaikasāraṁ viśvamapi prameyam| Māyordhve yādṛśā vijñānākalāḥ kartṛtāśūnyaśuddhabodhātmānastādṛgeva tadabhedasāraṁ sakalapralayākalātmakapūrvāvasthāparicitameṣāṁ prameyam| Māyāyāṁ śūnyapramātṝṇāṁ pralayakevalināṁ svocitaṁ pralīnakalpaṁ prameyam| Kṣitiparyantāvasthitānāṁ tu sakalānāṁ sarvato bhinnānāṁ parimitānāṁ tathābhūtameva prameyam| Taduttīrṇaśivabhaṭṭārakasya prakāśaikavapuṣaḥ prakāśaikarūpā eva bhāvāḥ| Śrīmatparamaśivasya punarviśvottīrṇaviśvātmakaparamānandamayaprakāśaikaghanasyaivaṁvidhameva śivādidharaṇyantamakhilamabhedenaiva sphurati na tu vastuto'nyatkiñcidgrāhyaṁ grāhakaṁ vāpi tu śrīparamaśivabhaṭṭāraka evetthaṁ nānāvaicitryasahasraiḥ sphurati — Ityabhihitaprāyam||3||

Теперь (atha), чтобы объяснить (pratipādayitum) сущностную природу (sva-rūpam) вселенной (viśvasya) подробно (vibhāgena), (автор) сказал (āha):

Это --то есть «вселенная»-- (tad) (является) множественной из-за разделения (взаимно) адаптированных объектов, или познаваемых, (и) воспринимающих, или субъектов (nānā-anurūpa-grāhya-grāhaka-bhedāt)||3||

То (tad), (или) вселенная (viśvam), (является) множественной (nānā) —(проявляясь) многими способами (aneka-prakāram)—. Как (katham)? Вследствие дифференциации (bhedāt), (или) многообразия (vaicitryāt) объектов (grāhyāṇām) и (ca) субъектов (grāhakāṇām), которые являются «anurūpa» (anurūpāṇām), (а именно,) которые находятся в состоянии взаимного соответствия --букв. пригодности/подходящести-- (paraspara-aucitya-avasthitīnām). Аналогично (tathā ca), подобно тому, как (yādṛśam) в категории Sadāśiva (sadāśiva-tattve) вселенная (viśvam) (предстаёт как) объект (grāhyam), природа которого — единство в многообразии --букв. смесь высшего и не-высшего-- (para-apara-rūpam), (и) который состоит из неясного состояния «Это», покрытого состоянием «Я» (ahantā-ācchādita-asphuṭa-idantā-mayam), точно так же (tādṛk eva), (ты обнаруживаешь там) и группу познающих (pramātṛ-vargaḥ), называемых великими владыками Мантры (mantra-mahā-īśvara-ākhyaḥ), над которыми владычествует достопочтенный Sadāśivabhaṭṭāraka (śrī-sadāśiva-bhaṭṭāraka-adhiṣṭhitaḥ), (и) чьё существование было соответствующим образом устроено Волей Всевышнего Господа (parama-īśvara-icchā-avakalpita-tathā-avasthānaḥ). Подобно тому, как (yādṛk) в категории Īśvara (īśvara-tattve), вселенная (viśvam) (предстаёт как) объект (grāhyam), в котором есть соотношение ясного состояния «Я» и ясного состояния «Это» (sphuṭa-idantā-ahantā-sāmānādhikaraṇya-ātma), так же (tathāvidhaḥ eva) (ты обнаруживаешь там) и группу владык Мантры (mantra-īśvara-vargaḥ), над которыми владычествует Īśvarabhaṭṭāraka (īśvara-bhaṭṭāraka-adhiṣṭhitaḥ). Подобно тому, как (yathābhūtāḥ) в состоянии Sadvidyā (vidyā-pade) (ты находишь) познающих, (называемых) Мантрами (mantrāḥ pramātāraḥ), разделённых на разные классы (вместе со) многими (другими) ответвлениями (bahu-śākhā-avāntara-bheda-bhinnāḥ), над которыми владычествует достопочтенный Anantabhaṭṭāraka (śrīmat-anantabhaṭṭāraka-adhiṣṭhitāḥ), так же (tathābhūtam eva) (ты обнаруживаешь, что) вселенная тоже (viśvam api) (предстаёт как) объект (prameyam), чья единственная сущность — дифференциация (bheda-eka-sāram). Таким же образом, как (yādṛśā) выше Māyā (māyā-ūrdhve) (и ниже Sadvidyā находятся) Vijñānākala-s (vijñānākalāḥ), которые есть чистое Сознание, лишённое деятельности --делания-- (kartṛtā-śūnya-śuddha-bodha-ātmānaḥ), так же (tādṛk eva) (ниже Māyā и в самой Māyā также находится) их --Vijñānākala-s-- (eṣām) объект (познания) (prameyam), чья сущность — это единство с ними (tad-abheda-sāram), (и) который известен им из предыдущих существований (и) состоит из Sakala-s и Pralayākala-s (sakala-pralayākala-ātmaka-pūrva-avasthā-paricitam). В Māyā (māyāyām) (пребывает и) объект (познания) (prameyam) Pralayakevalī-s (pralayakevalinām), (или) познающих пустоту (śūnya-pramātṝṇām), который равен бессознательности (pralīna-kalpam), (а следовательно,) соответствует им (sva-ucitam). Объект (prameyam) Sakala-s (sakalānām), которые совершенно разнообразны (sarvatas bhinnānām), ограничены (parimitānām) и находятся (в области, нисходящей) вплоть до элемента земли (kṣiti-paryanta-avasthitānām tu), такой же, (как и они сами --многообразные и ограниченные--) (tathābhūtam eva). (Однако) в случае Святого Śiva, который запределен тем (предыдущим познающим) (tad-uttīrṇa-śiva-bhaṭṭārakasya), поскольку Свет является Его единственной сущностью (prakāśa-eka-vapuṣaḥ), (Он обладает) Состояниями (bhāvāḥ), которые есть лишь Свет (prakāśa-eka-rūpāḥ). Однако (punar) в случае Великолепного Paramaśiva (śrīmat-parama-śivasya), который представляет собой компактную массу Света, состоящую из Высшего Блаженства, одновременно имманентного и трансцендентного по отношению ко вселенной (viśva-uttīrṇa-viśva-ātmaka-parama-ānanda-maya-prakāśa-eka-ghanasya), такая (вселенная), целиком (evaṁvidham eva... akhilam) начинающаяся с Śiva и заканчивающаяся элементом земли (śiva-ādi-dharaṇī-antam), предстаёт ослепительной (sphurati) в единстве (с Ним) (abhedena eva). (В Его Состоянии) поистине не существует никакого иного (na tu vastutas anyat kiñcid) объекта (grāhyam) или (vā) субъекта (grāhakam), (а существует) лишь (api tu) только Досточтимый Paramaśiva (śrī-paramaśiva-bhaṭṭārakaḥ eva). Таким образом (ittham), Он предстаёт (sphurati) в виде тысяч многообразных разновидностей (nānā-vaicitrya-sahasraiḥ). В основном, именно это подразумевалось (в предыдущем учении) (iti abhihita-prāyam)||3||

в начало


 Афоризм 4

यथा च भगवान्विश्वशरीरस्तथा


चितिसङ्कोचात्मा चेतनोऽपि सङ्कुचितविश्वमयः॥४॥


श्रीपरमशिवः स्वात्मैक्येन स्थितं विश्वं सदाशिवाद्युचितेन रूपेणावबिभासयिषुः पूर्वं चिदैक्याख्यातिमयानाश्रितशिवपर्यायशून्यातिशून्यात्मतया प्रकाशाभेदेन प्रकाशमानतया स्फुरति ततश्चिद्रसाश्यानतारूपाशेषतत्त्वभुवनभावतत्तत्प्रमात्राद्यात्मतयापि प्रथते। यथा चैवं भगवान्विश्वशरीरस्तथा चितिसङ्कोचात्मा सङ्कुचितचिद्रूपश्चेतनो ग्राहकोऽपि वटधानिकावत्सङ्कुचिताशेषविश्वरूपः। तथा च सिद्धान्तवचनम्

विग्रहो विग्रही चैव सर्वविग्रहविग्रही।

इति। त्रिशिरोमतेऽपि

सर्वदेवमयः कायस्तं चेदानीं शृणु प्रिये।
पृथिवी कठिनत्वेन द्रवत्वेऽम्भः प्रकीर्तितम्॥

इत्युपक्रम्य

त्रिशिरोभैरवः साक्षाद्व्याप्य विश्वं व्यवस्थितः॥

इत्यन्तेन ग्रन्थेन ग्राहकस्य सङ्कुचितविश्वमयत्वमेव व्याहरति।

अयं चात्राशयः - ग्राहकोऽप्ययं प्रकाशैकात्म्येनोक्तागमयुक्त्या च विश्वशरीरशिवैकरूप एव केवलं तन्मायाशक्त्यानभिव्यक्तस्वरूपत्वात्सङ्कुचित इवाभाति सङ्कोचोऽपि विचार्यमाणश्चिदैकात्म्येन प्रथमानत्वाच्चिन्मय एवान्यथा तु न किञ्चित् - इति सर्वो ग्राहको विश्वशरीरः शिवभट्टारक एव। तदुक्तं मयैव

अख्यातिर्यदि न ख्याति ख्यातिरेवावशिष्यते।
ख्याति चेत्ख्यातिरूपत्वात्ख्यातिरेवावशिश्यते॥

इति। अनेनैवाशयेन श्रीस्पन्दशास्त्रेषु

यस्मात्सर्वमयो जीवः... ।

इत्युपक्रम्य

शब्दार्थचिन्तासु न सावस्था न यः शिवः॥

इत्यादिना शिवजीवयोरभेद एवोक्तः। एतत्तत्त्वपरिज्ञानमेव मुक्तिरेतत्तत्त्वापरिज्ञानमेव च बन्धः - इति भविष्यत्येवैतत्॥४॥

Yathā ca bhagavānviśvaśarīrastathā


Citisaṅkocātmā cetano'pi saṅkucitaviśvamayaḥ||4||


Śrīparamaśivaḥ svātmaikyena sthitaṁ viśvaṁ sadāśivādyucitena rūpeṇāvabibhāsayiṣuḥ pūrvaṁ cidaikyākhyātimayānāśritaśivaparyāyaśūnyātiśūnyātmatayā prakāśābhedena prakāśamānatayā sphurati tataścidrasāśyānatārūpāśeṣatattvabhuvanabhāvatattatpramātrādyātmatayāpi prathate| Yathā caivaṁ bhagavānviśvaśarīrastathā citisaṅkocātmā saṅkucitacidrūpaścetano grāhako'pi vaṭadhānikāvatsaṅkucitāśeṣaviśvarūpaḥ| Tathā ca siddhāntavacanam

Vigraho vigrahī caiva sarvavigrahavigrahī|

iti| Triśiromate'pi

Sarvadevamayaḥ kāyastaṁ cedānīṁ śṛṇu priye|
Pṛthivī kaṭhinatvena dravatve'mbhaḥ prakīrtitam||

Ityupakramya

Triśirobhairavaḥ sākṣādvyāpya viśvaṁ vyavasthitaḥ||

Ityantena granthena grāhakasya saṅkucitaviśvamayatvameva vyāharati|

Ayaṁ cātrāśayaḥ - grāhako'pyayaṁ prakāśaikātmyenoktāgamayuktyā ca viśvaśarīraśivaikarūpa eva kevalaṁ tanmāyāśaktyānabhivyaktasvarūpatvātsaṅkucita ivābhāti saṅkoco'pi vicāryamāṇaścidaikātmyena prathamānatvāccinmaya evānyathā tu na kiñcit - Iti sarvo grāhako viśvaśarīraḥ śivabhaṭṭāraka eva| Taduktaṁ mayaiva

Akhyātiryadi na khyāti khyātirevāvaśiṣyate|
Khyāti cetkhyātirūpatvātkhyātirevāvaśiśyate||

iti| Anenaivāśayena śrīspandaśāstreṣu

Yasmātsarvamayo jīvaḥ... |

ityupakramya

Tena śabdārthacintāsu na sāvasthā na yaḥ śivaḥ||

ityādinā śivajīvayorabheda evoktaḥ| Etattattvaparijñānameva muktiretattattvāparijñānameva ca bandhaḥ - Iti bhaviṣyatyevaitat||4||


И (ca) подобно тому, как (yathā) Господь (bhagavān) имеет вселенную как Своё (собственное) Тело (viśva-śarīraḥ), таким же образом (tathā):

Индивидуальный воспринимающий (cetanaḥ), в котором есть сжатие Citi (citi-saṅkoca-ātmā), также (api) имеет вселенную в качестве своего тела, но в сжатом виде (saṅkucita-viśva-mayaḥ)||4||

Великолепный Paramaśiva (śrī-parama-śivaḥ), желая проявить (avabibhāsayiṣuḥ) вселенную (viśvam) --которая пребывает (sthitam) в единстве с Его собственной Самостью --с Самостью Paramaśiva-- (sva-ātma-aikyena)-- в соответствующей форме Sadāśiva и пр. (sadāśiva-ādi-ucitena rūpeṇa), изначально (pūrvam) проявляется, сверкая (prakāśamānatayā sphurati) в единстве со Светом (Сознания) (prakāśa-abhedena), (но) как более пустотная (форма), чем сама пустота, (эта фаза обозначается) термином «Anāśritaśiva», в которой полностью отсутствует восприятие единства с Сознанием (cit-aikya-akhyāti-maya-anāśrita-śiva-paryāya-śūnya-atiśūnya-ātmatayā). После этого (tatas) Он расширяется (prathate) даже (api) как все принципы/категории, миры, сущности, различные воспринимающие/познающие и так далее, которые представляют собой сгущение сока и энергии Сознания (cit-rasa-āśyānatā-rūpa-aśeṣa-tattva-bhuvana-bhāva-tad-tad-pramātṛ-ādi-ātmatayā). И подобно тому, как (yathā ca) Господь (bhagavān) обладает вселенной таким образом, словно она является Его собственным Телом (evam... viśva-śarīraḥ), так и (tathā) «cetana» (cetanaḥ) —индивидуальный воспринимающий/познающий (grāhakaḥ api)— (есть) «citisaṅkocātmā» (citi-saṅkoca-ātmā) —т.е. тот, чья Citi, или Сознание, сжаты (saṅkucita-cit-rūpaḥ)—, (и) имеет форму всей вселенной, (но в) сжатом виде (saṅkucita-aśeṣa-viśva-rūpaḥ), подобно тому, как баньяновое дерево (сжато) внутри (своего) семени (vaṭa-dhānikā-vat). Так (tathā ca) это выражено установившимся учением (этой философии) (siddhānta-vacanam):

«Тело (vigrahaḥ) и (ca eva) воплощённый (vigrahī) (заключают в себе) все тела и воплощённых (sarva-vigraha-vigrahī... iti)»

(То же самое говорится) также (api) в Triśiromata (triśiromata), начиная с (upakramya):

«Теперь (īdānīm), о Дорогая (priye)!, послушай (śṛṇu) это --букв. то-- (tam): Тело (kāyaḥ), которое состоит из всех богов (sarva-deva-mayaḥ), называется --предполагая «prakīrtitaḥ»-- (prakīrtitam) землёй (pṛthivī), поскольку оно наделено твёрдостью (kaṭhinatvena), (и) водой (ambhas), поскольку обладает текучестью (dravatve... iti)»

и заканчивая книгу словами (antena granthena):

«Трёхглавый Bhairava (tri-śiras-bhairavaḥ) воочию --непосредственно-- (sākṣāt) продолжает пронизывать (vyāpya... vyavasthitaḥ) вселенную (viśvam... iti)»

(таким образом, автор) --то есть сам Kṣemarāja-- заявляет (vyāharati), что ограниченный индивидуум обладает вселенной (в качестве своего тела, но) в сжатом виде (grāhakasya saṅkucita-viśva-mayatvam eva).

И (ca) касательно этой (темы) (atra), смысл (āśayaḥ) таков (ayam): Этот (ayam) индивидуальный познающий (grāhakaḥ) также есть некто, чья единственная природа — это Śiva, Чьё Тело — это вселенная (viśva-śarīra-śiva-eka-rūpaḥ eva), (что доказывается) посредством его тождества со Светом (prakāśa-aikātmyena) и (ca) посредством рассуждения, (представленного) в вышеупомянутых явленных писаниях (uktāgamayuktyā). Только (kevalam) через Его Māyāśakti --Абсолютную Свободу Господа, посредством которой Он порождает двойственность там, где её нет-- (tad-māyā-śaktyā) (индивидуальный познающий) проявляется (ābhāti) в (iva) сжатом виде (saṅkucitaḥ), поскольку его сущностная природа не проявлена (anabhivyakta-svarūpatvāt). (С другой стороны,) даже (api) сжатие (saṅkocaḥ), будучи рассмотренным (vicāryamāṇaḥ), (также) состоит лишь из Сознания (cit-mayaḥ eva), потому что оно расширяется (prathamānatvāt) в единстве с Сознанием (cit-aikātmyena). В противном случае (anyathā), оно, конечно, ничто (tu na kiñcid) — Таким образом (iti), все ограниченные личности, или индивидуальные познающие (sarvaḥ grāhakaḥ) (являются) лишь восхитительным Śiva (śiva-bhaṭṭārakaḥ eva), Чьё Тело есть вселенная (viśva-śarīraḥ). Я сам сказал (uktam mayā eva) это (tad) (в другом месте:)

Если (yadi) «akhyāti» --изначальное неведение-- (akhyāti) не проявляется --букв. не заявляет о себе-- (na khyāti), (тогда) остаётся (avaśiṣyate) только «khyāti» --знание-- (khyātiḥ eva). (Но) если (ced) («akhyāti») проявляется (khyāti), (тогда,) поскольку его природа есть «khyāti» (khyāti-rūpatvāt), только «khyāti» (khyātiḥ eva) остаётся (avaśiṣyate... iti).

С этой целью (anena eva āśayena) было упомянуто (uktaḥ) единство (abhedaḥ) Śiva и jīva --Śiva и индивидуальной души-- (śiva-jīvayoḥ) в досточтимых Spandakārikā-s (śrī-spanda-śāstreṣu), начиная с (upakramya):

«Поскольку (yasmāt) индивидуальная душа (jīvaḥ) тождественна (mayaḥ) всему (sarva)...»

(и заканчивая:)

«... поэтому (tena) нет (na) состояния (sā avasthā), которое (yā) не (na) есть Śiva (śivaḥ), (будь то) в слове, объекте (или) мысли (śabda-artha-cintāsu)...»

и т.д. (iti-ādinā) --Смотри Spandakārikā-s 2.3-4--.

Знание этой Истины (etad-tattva-parijñānam eva) (является) Освобождением (muktiḥ), а (ca) неведение об этой Истине (etad-tattva-aparijñānam eva) (есть) рабство (bandhaḥ). Так (iti), эта тема будет рассмотрена позже --букв. «это произойдёт»-- (bhaviṣyati eva etad)||4||

в начало


 Афоризм 5

ननु ग्राहकोऽयं विकल्पमयः विकल्पनं च चित्तहेतुकं सति च चित्ते कथमस्य शिवात्मकत्वम् - इति शङ्कित्वा चित्तमेव निर्णेतुमाह


चितिरेव चेतनपदादवरूढा चेत्यसङ्कोचिनी चित्तम्॥५॥


न चित्तं नामान्यत्किञ्चिदपि तु सैव भगवती तत्। तथा हि सा स्वं स्वरूपं गोपयित्वा यदा सङ्कोचं गृह्णाति तदा द्वयी गतिः कदाचिदुल्लसितमपि सङ्कोचं गुणीकृत्य चित्प्राधान्येन स्फुरति कदाचित्सङ्कोचप्रधानतया। चित्प्राधान्यपक्षे सहजे प्रकाशमात्रप्रधानत्वे विज्ञानाकलता प्रकाशपरामर्शप्रधानत्वे तु विद्याप्रमातृता। तत्रापि क्रमेण सङ्कोचस्य तनुतायामीशसदाशिवानाश्रितरूपता। समाधिप्रयत्नोपार्जिते तु चित्प्रधानत्वे शुद्धाध्वप्रमातृता क्रमात्क्रमं प्रकर्षवती। सङ्कोचप्राधान्ये तु शून्यादिप्रमातृता। एवमवस्थिते सति चितिरेव सङ्कुचितग्राहकरूपा चेतनपदादवरूढा - अर्थग्रहणोन्मुखी सती चेत्येन - नीलसुखादिना सङ्कोचिन्युभयसङ्कोचसङ्कुचितैव चित्तम्। तथा च -

स्वाङ्गरूपेषु भावेषु पत्युर्ज्ञानं क्रिया च या।
मायातृतीये ते एव पशोः सत्त्वं रजस्तमः॥

इत्यादिना स्वातन्त्र्यात्मा चितिशक्तिरेव ज्ञानक्रियामायाशक्तिरूपा पशुदशायां सङ्कोचप्रकर्षात्सत्त्वरजस्तमःस्वभावचित्तात्मतया स्फुरति - इति श्रीप्रत्यभिज्ञायामुक्तम्। अत एव श्रीतत्त्वगर्भस्तोत्रे विकल्पदशायामपि तात्त्विकस्वरूपसद्भावात्तदनुसरणाभिप्रायेणोक्तम्

अत एव तु ये केचित्परमार्थानुसारिणः।
तेषां तत्र स्वरूपस्य स्वज्योतिष्ट्वं न लुप्यते॥

इति॥५॥

Nanu grāhako'yaṁ vikalpamayaḥ vikalpanaṁ ca cittahetukaṁ sati ca citte kathamasya śivātmakatvam - Iti śaṅkitvā cittameva nirṇetumāha


Citireva cetanapadādavarūḍhā cetyasaṅkocinī cittam||5||


Na cittaṁ nāmānyatkiñcidapi tu saiva bhagavatī tat| Tathā hi sā svaṁ svarūpaṁ gopayitvā yadā saṅkocaṁ gṛhṇāti tadā dvayī gatiḥ kadācidullasitamapi saṅkocaṁ guṇīkṛtya citprādhānyena sphurati kadācitsaṅkocapradhānatayā| Citprādhānyapakṣe sahaje prakāśamātrapradhānatve vijñānākalatā prakāśaparāmarśapradhānatve tu vidyāpramātṛtā| Tatrāpi krameṇa saṅkocasya tanutāyāmīśasadāśivānāśritarūpatā| Samādhiprayatnopārjite tu citpradhānatve śuddhādhvapramātṛtā kramātkramaṁ prakarṣavatī| Saṅkocaprādhānye tu śūnyādipramātṛtā| Evamavasthite sati citireva saṅkucitagrāhakarūpā cetanapadādavarūḍhā - arthagrahaṇonmukhī satī cetyena - nīlasukhādinā saṅkocinyubhayasaṅkocasaṅkucitaiva cittam| Tathā ca -

Svāṅgarūpeṣu bhāveṣu patyurjñānaṁ kriyā ca yā|
Māyātṛtīye te eva paśoḥ sattvaṁ rajastamaḥ||

ityādinā svātantryātmā citiśaktireva jñānakriyāmāyāśaktirūpā paśudaśāyāṁ saṅkocaprakarṣātsattvarajastamaḥsvabhāvacittātmatayā sphurati - Iti śrīpratyabhijñāyāmuktam| Ata eva śrītattvagarbhastotre vikalpadaśāyāmapi tāttvikasvarūpasadbhāvāttadanusaraṇābhiprāyeṇoktam

Ata eva tu ye kecitparamārthānusāriṇaḥ|
Teṣāṁ tatra svarūpasya svajyotiṣṭvaṁ na lupyate||

iti||5||


Возражение (nanu): Этот (ayam) ограниченный познающий (grāhakaḥ) состоит из vikalpa --мыслей-- (vikalpa-mayaḥ), а (ca) vikalpa (vikalpanam) порождается умом (citta-hetukam). Когда (в нём) есть ум (sati ca citte), как (katham) (может) природа Śiva (śiva-ātmakatvam) (принадлежать) ему (asya)? Выдвинув таким образом (iti) возражение (śaṅkitvā), (автор) сказал (следующее) (āha), чтобы определить (nirṇetum) сам ум (cittam eva) --то есть чтобы дать определение, что такое ум--

Это сама Citi (citiḥ... eva), нисходя с уровня чистого Сознания (cetana-padāt-avarūḍhā), сжимает Себя, (принимая форму) объекта, или познаваемого (cetya-saṅkocinī); (и это также Citi, которая) становится умом (cittam)||5||

Ум (cittam... tad) есть, безусловно, не что иное, как (na... nāma anyat kiñcid api tu) сама Владычица --то есть Citi, Богиня Śakti-- (sā eva bhagavatī). Например (tathā hi), когда (yadā) Она (sā), сокрыв (gopayitvā) Свою собственную сущностную природу (svam svarūpam), принимает на себя (gṛhṇāti) сжатие --ограничение-- (saṅkocam), тогда (tadā) (у Неё есть) двойное (dvayī) состояние (gatiḥ) — Иногда (kadācid) (Она,) превратив возникшее сжатие в (Свой) атрибут (ullasitam api saṅkocam guṇīkṛtya), сияет ясно (sphurati) с преобладанием Cit, или Сознания (cit-prādhānyena); (а также) иногда (kadcid) (Она разворачивается) с преобладанием сжатия (saṅkoca-pradhānatayā). Когда происходит преобладание только prakāśa --Śiva-- (prakāśa-mātra-pradhānatve) в естественном состоянии (Богини), где преобладает Cit, или Сознание (cit-prādhānya-pakṣe sahaje), (возникает) состояние Vijñānākala (vijñāna-akalatā). Но (tu) когда имеется преобладание prakāśa и vimarśa --Śiva и Śakti-- (prakāśa-parāmarśa-pradhānatve), (тогда возникает) состояние Vidyāpramātā --короче говоря, познающего, называемого Мантрой, в 5-й таттве-- (vidyā-pramātṛtā). Также там (tatra api), по мере постепенного уменьшения сжатия (krameṇa saṅkocasya tanutāyām), (появляются) состояния Īśa, Sadāśiva и Anāśritaśiva (īśa-sadāśiva-anāśrita-rūpatā). Но (tu) когда имеет место преобладание Cit, или Сознания, обретённого усилием samādhi, или транса (samādhi-prayatna-upārjite... cit-pradhānatve), состояние познающего чистый путь/курс --таттвы 3, 4 и 5-- (śuddha-adhva-pramātṛtā) постепенно становится доминирующим (kramāt kramam prakarṣavatī). Однако (tu), когда преобладает сжатие/ограничение (saṅkoca-prādhānye), (появляется) состояние познающего пустоту и т.д. (śūnya-ādi-pramātṛtā). Когда Её положение таково --букв. когда Она пребывает таким образом-- (evam avasthite sati), сама Citi (citiḥ eva), принимая форму сжатого познающего (saṅkucita-grāhaka-rūpā), сошедшая (avarūḍhā) со стадии чистого Сознания (cetana-padāt) (и) будучи устремлённой к схватыванию объектов (artha-grahaṇa-unmukhī satī), сжимается (saṅkocinī) в форму познаваемого объекта (cetyena) --(например,) синего цвета, удовольствия и т.д. (nīla-sukha-ādinā)--, (и) когда происходит ограничение обоими сжатиями --и внутренним, и внешним-- (ubhaya-saṅkoca-saṅkucitā eva), (Она превращается в) ум (cittam).

Соответственно (tathā ca) —

«Они (te eva), Знание (jñānam) и (ca) Действие (kriyā... yā), (вместе с) третьей, то есть Māyā --а именно Māyāśakti, а не Māyātattva; санскрит здесь слегка надуманный-- (māyā-tṛtīye) Владыки (patyuḥ) в отношении вещей, составляющих Его собственное Тело (sva-aṅga-rūpeṣu bhāveṣu), (представляют собой три guṇa-s, или качества, называемые) sattva (sattvam), rajas (rajas) (и) tamas (tamas) paśu --связанной души-- (paśoḥ)||»

и т.д. (iti-ādinā). Сама Свободная Citiśakti (svātantrya-ātmā citi-śaktiḥ eva), форма которой — Jñānaśakti, Kriyāśakti и Māyāśakti (jñāna-kriyā-māyā-śakti-rūpā), сверкает (sphurati) как ум, чья сущностная природа — это sattva, rajas и tamas (sattva-rajas-tamas-svabhāva-citta-ātmatayā), из-за интенсивности сжатия (saṅkoca-prakarṣāt) в состоянии paśu --ограниченного индивидуума-- (paśu-daśāyām) — Вот что было сказано (выше) (iti... uktam) в (строфе 4.4) досточтимой Īśvarapratyabhijñākārikā (śrī-pratyabhijñāyām). По этой причине (atas eva), поскольку Истинная Самость, чья природа Реальна (tāttvika-svarūpa-sadbhāvāt), (присутствует) даже (api) в состоянии vikalpa --то есть даже в состоянии мыслящего ума-- (vikalpa-daśāyām), в досточтимой Tattvagarbhastotra (śrī-tattva-garbha-stotre) было сказано (следующее) (uktam) с целью достижения Того --то есть Истинной Самости, чья природа Реальна-- (tad-anusaraṇa-abhiprāyeṇa):

«По этой причине (ata eva tu) (в случае) тех, кто (ye kecid) (является) последователями Высшей Реальности (parama-artha-anusāriṇaḥ), там --в любом состоянии-- (tatra) самосветимость (sva-jyotiṣṭvam) их сущностной природы (teṣām... svarūpasya... iti) не исчезает (na lupyate)»

||5||

в начало


 Афоризм 6

चित्तमेव तु मायाप्रमातुः स्वरूपम् - इत्याह


तन्मयो मायाप्रमाता॥६॥


देहप्राणपदं तावच्चित्तप्रधानमेव शून्यभूमिरपि चित्तसंस्कारवत्येवान्यथा ततो व्युत्थितस्य स्वकर्तव्यानुधावनाभावः स्यात् - इति चित्तमय एव मायीयः प्रमाता। अमुनैवाशयेन शिवसूत्रेषु वस्तुवृत्तानुसारेण

चैतन्यमात्मा॥

इत्यभिधाय मायाप्रमातृलक्षणावसरे पुनः

चित्तमात्मा॥

इत्युक्तम्॥६॥

Cittameva tu māyāpramātuḥ svarūpam - Ityāha


Tanmayo māyāpramātā||6||


Dehaprāṇapadaṁ tāvaccittapradhānameva śūnyabhūmirapi cittasaṁskāravatyevānyathā tato vyutthitasya svakartavyānudhāvanābhāvaḥ syāt - Iti cittamaya eva māyīyaḥ pramātā| Amunaivāśayena śivasūtreṣu vastuvṛttānusāreṇa

Caitanyamātmā||

ityabhidhāya māyāpramātṛlakṣaṇāvasare punaḥ

Cittamātmā||

ityuktam||6||


Сам ум (cittam eva tu) есть сущностная природа (svarūpam) познающего, (подвластного) Māyā (māyā-pramātuḥ) — Таким образом (iti), (автор) сказал (āha):

Ограниченный воспринимающий, управляемый Māyā (māyā-pramātā), состоит из этого --то есть «из citta, или ума»-- (tad-mayaḥ)||6||

В сфере тела и жизненной энергии (deha-prāṇa-padam) действительно (имеется) (tāvat) преобладание --предполагая «pradhānatva»-- ума (citta-pradhānam eva). Даже (api) стадия пустоты (śūnya-bhūmiḥ) содержит остаточные впечатления ума (citta-saṁskāravatī eva). В противном случае (anyathā), у того, кто выходит (vyutthitasya) из неё --из стадии пустоты-- (tatas), было бы (syāt) отсутствие стремления к выполнению своих собственных обязанностей (sva-kartavya-anudhāvana-abhāvaḥ)— Таким образом (iti), майический (māyīyaḥ) познающий --он имеет в виду Pralayākala-s и Sakala-s-- (pramātā) состоит лишь из ума (citta-maya eva). С этим смыслом и намерением (amunā eva āśayena) в Śivasūtra-s (śiva-sūtreṣu), в соответствии с действительным положением вещей (vastu-vṛtta-anusāreṇa), после сказанного (abhidhāya) о том, что (iti):

«Сознание, наделённое Абсолютной Свободой (caitanyam), (есть) Самость, или истинная природа Реальности (ātmā)»

было сказано (ukta) снова (punar), что (iti):

«Ум (cittam) (есть) ātmā, или «я/самость» --букв. «то, что движется», от «atatītyātmā»-- (ātmā)»

в случае (разговора о) характеристиках познающего, управляемого Māyā (māyā-pramātṛ-lakṣaṇa-avasare)||6||

в начало


 Афоризм 7

अस्यैव सम्यक्स्वरूपज्ञानाद्यतो मुक्तिरसम्यक्तु संसारस्ततस्तिलश एतत्स्वरूपं निर्भङ्क्तुमाह


स चैको द्विरूपस्त्रिमयश्चतुरात्मा सप्तपञ्चकस्वभावः॥७॥


निर्णीतदृशा चिदात्मा शिवभट्टारक एवैक आत्मा न त्वन्यः कश्चित्प्रकाशस्य देशकालादिभिर्भेदायोगाज्जडस्य तु ग्राहकत्वानुपपत्तेः। प्रकाश एव यतः स्वातन्त्र्याद्गृहीतप्राणादिसङ्कोचः सङ्कुचितार्थग्राहकतामश्नुते ततोऽसौ प्रकाशरूपत्वसङ्कोचावभासवत्त्वाभ्यां द्विरूपः। आणवमायीयकार्ममलावृतत्वात्त्रिमयः। शून्यप्राणपुर्यष्टकशरीरस्वभावत्वाच्चतुरात्मा। सप्तपञ्चकानि - शिवादिपृथिव्यन्तानि पञ्चत्रिंशत्तत्त्वानि तत्स्वभावः। तथा शिवादिसकलान्तप्रमातृसप्तकस्वरूपश्चिदानन्देच्छाज्ञानक्रियाशक्तिरूपत्वेऽप्यख्यातिवशात्कलाविद्यारागकालनियतिकञ्चुकवलितत्वात्पञ्चकस्वरूपः। एवं च शिवैकरूपत्वेन पञ्चत्रिंशत्तत्त्वमयत्वेन प्रमातृसप्तकस्वभावत्वेन चिदादिशक्तिपञ्चकात्मकत्वेन चायं प्रत्यभिज्ञायमानो मुक्तिदोऽन्यथा तु संसारहेतुः॥७॥

Asyaiva samyaksvarūpajñānādyato muktirasamyaktu saṁsārastatastilaśa etatsvarūpaṁ nirbhaṅktumāha


Sa caiko dvirūpastrimayaścaturātmā saptapañcakasvabhāvaḥ||7||


Nirṇītadṛśā cidātmā śivabhaṭṭāraka evaika ātmā na tvanyaḥ kaścitprakāśasya deśakālādibhirbhedāyogājjaḍasya tu grāhakatvānupapatteḥ| Prakāśa eva yataḥ svātantryādgṛhītaprāṇādisaṅkocaḥ saṅkucitārthagrāhakatāmaśnute tato'sau prakāśarūpatvasaṅkocāvabhāsavattvābhyāṁ dvirūpaḥ| Āṇavamāyīyakārmamalāvṛtatvāttrimayaḥ| Śūnyaprāṇapuryaṣṭakaśarīrasvabhāvatvāccaturātmā| Saptapañcakāni - Śivādipṛthivyantāni pañcatriṁśattattvāni tatsvabhāvaḥ| Tathā śivādisakalāntapramātṛsaptakasvarūpaścidānandecchājñānakriyāśaktirūpatve'pyakhyātivaśātkalāvidyārāgakālaniyatikañcukavalitatvātpañcakasvarūpaḥ| Evaṁ ca śivaikarūpatvena pañcatriṁśattattvamayatvena pramātṛsaptakasvabhāvatvena cidādiśaktipañcakātmakatvena cāyaṁ pratyabhijñāyamāno muktido'nyathā tu saṁsārahetuḥ||7||


Поскольку (yatas) Освобождение (muktiḥ) (случается) через правильное познание Его сущностной природы --то есть сущностной природы Самости-- (asya eva samyak-svarūpa-jñānāt), (и поскольку) Saṁsāra --Трансмиграция, полная страданий-- (saṁsāraḥ) (проявляется через) неправильное (познание Его сущностной природы) (asamyak), поэтому (tatas), чтобы разбить (nirbhaṅktum) Его сущностную природу (etad-svarūpam) на мелкие части (tilaśas) (и, таким образом, иметь возможность лучше их проанализировать, автор) сказал (āha):

И (ca) (даже хотя) Он --то есть «Высшая Самость»-- (saḥ) Один (ekaḥ), (Он становится) двойственным (dvi-rūpaḥ), тройственным (tri-mayaḥ), четырёхкратным (catur-ātmā) (и) обладающим природой семи групп по пять (sapta-pañcaka-svabhāvaḥ)||7||

С точки зрения уже установленного (nirṇīta-dṛśā) Сам Досточтимый Śiva (śiva-bhaṭṭārakaḥ eva), состоящий из Сознания (cit-ātmā), (является) единственной Самостью (ekaḥ ātmā), (и) никем иным --или «ничем иным»-- (na tu anyaḥ kaścid). (Почему?) Поскольку невозможно разделить Свет (prakāśasya... bheda-ayogāt) посредством пространства, времени и т.д. (deśa-kāla-ādibhiḥ); (а также), поскольку то, что инертно, не может быть состоянием познающего субъекта --или «невозможно для него быть состоянием познающего субъекта»-- (jaḍasya tu grāhakatva-anupapatteḥ). Поскольку (yatas) сам Свет (prakāśaḥ eva) через (Свою) Абсолютную Свободу (svātantryāt) принимает на себя сжатие/ограничение жизненной энергии и т.д. (gṛhīta-prāṇa-ādi-saṅkocaḥ) (и) обретает (aśnute) состояние познающего ограниченных объектов (saṅkucita-artha-grāhakatām), поэтому (tatas) Он --тот самый Свет-- (asau) (становится) двойственным (dvi-rūpaḥ) как природа Света и как состояние проявляющего сжатие/ограничение (prakāśa-rūpatva-saṅkoca-avabhāsavattvābhyām). (И,) поскольку (тот самый Свет) покрыт Āṇavamala, Māyīyamala и Kārmamala (āṇava-māyīya-kārma-mala-āvṛtatvāt), (Он становится) тройственным (tri-mayaḥ). (Более того,) поскольку по Своей природе Он состоит из пустоты, жизненной энергии, тонкого тела и физическое тела (śūnya-prāṇa-puryaṣṭaka-śarīra-svabhāvatvāt), (этот Свет становится) четырёхкратным (catur-ātmā). (Наконец,) семь групп по пять (sapta-pañcakāni) —(Потому что такова) Его --Света-- природа (tad-svabhāvaḥ), (а именно,) тридцать пять принципов (pañca-triṁśat-tattvāni), от Śiva до элемента земли --в действительности, это в сумме составляет тридцать шесть принципов-- (śiva-ādi-pṛthivī-antāni). Таким образом (tathā), (Его) природа есть группа из семи познающих, от Śiva до Sakala (śiva-ādi-sakala-anta-pramātṛ-saptaka-svarūpaḥ), (и) хотя (api) (Его) форма состоит из сил Сознания, Блаженства, Воли, Знания и Действия (cit-ānanda-icchā-jñāna-kriyā-śakti-rūpatve), (этот Свет) имеет пятеричную природу (pañcaka-svarūpaḥ) из-за «akhyāti» --букв. «из-за отсутствия осознавания», но здесь это означает «из-за изначального неведения [также называемого Āṇavamala]»-- (akhyāti-vaśāt), поскольку Он остаётся окружённым оболочками Kalā, Vidyā, Rāga, Kāla и Niyati (kalā-vidyā-rāga-kāla-niyati-kañcuka-valitatvāt). Таким образом (evam ca), Он --Свет Сознания-- (ayam) дарует Освобождение (mukti-daḥ) при узнавании (Его) (pratyabhijñāyamānaḥ), как имеющего единую форму, (называемую) Śiva (śiva-eka-rūpatvena), которая состоит из тридцати пяти принципов (pañca-triṁśat-tattva-mayatvena), чья природа — семь познающих (pramātṛ-saptaka-svabhāvatvena), и (ca) которая состоит из пяти сил, начиная с Сознания (cit-ādi-śakti-pañcaka-ātmakatvena). В противном случае (anyathā tu), (Он является лишь) причиной Saṁsāra --Трансмиграции, полной страданий-- (saṁsāra-hetuḥ)||7||

в начало


 Афоризм 8

एवं च


तद्भूमिकाः सर्वदर्शनस्थितयः॥८॥


सर्वेषां चार्वाकादिदर्शनानां स्थितयः - सिद्धान्तास्तस्यैतस्यात्मनो नटस्यैव स्वेच्छावगृहीताः कृत्रिमा भूमिकाः। तथा च

चैतन्यविशिष्टं शरीरमात्मा।

इति चार्वाकाः।

नैयायिकादयो ज्ञानादिगुणगणाश्रयं बुद्धितत्त्वप्रायमेवात्मानं संसृतौ मन्यन्तेऽपवर्गे तु तदुच्छेदे शून्यप्रायम्।

अहंप्रतीतिप्रत्येयः सुखदुःखाद्युपाधिभिस्तिरस्कृत आत्मा - इति मन्वाना मीमांसका अपि बुद्धावेव निविष्टाः।

ज्ञानसन्तान एव तत्त्वम् - इति सौगता बुद्धिवृत्तिष्वेव पर्यवसिताः।

प्राण एवात्मा - इति केचिच्छ्रुत्यन्तविदः।

असदेवेदमासीत् - इत्यभावब्रह्मवादिनः शून्यभुवमवगाह्य स्थिताः।

माध्यमिका अप्येवमेव।

परा प्रकृतिर्भगवान्वासुदेवस्तद्विस्फुलिङ्गप्राया एव जीवाः - इति पाञ्चरात्राः परस्याः प्रकृतेः परिणामाभ्युपगमादव्यक्त एवाभिनिविष्टाः।

साङ्ख्यादयस्तु विज्ञानाकलप्रायां भूमिमवलम्बन्ते।

सदेवेदमग्र आसीत् - इतीश्वरतत्त्वपदमाश्रिता अपरे श्रुत्यन्तविदः।

शब्दब्रह्ममयं पश्यन्तीरूपमात्मतत्त्वम् - इति वैयाकरणाः श्रीसदाशिवपदमध्यासिताः। एवमन्यदप्यनुमन्तव्यम्। एतच्चागमेषु

बुद्धितत्त्वे स्थिता बौद्धा गुणेष्वेवार्हताः स्थिताः।
स्थिता वेदविदः पुंस्यव्यक्ते पाञ्चरात्रिकाः॥

इत्यादिना निरूपितम्।

विश्वोत्तीर्णमात्मतत्त्वम् - इति तान्त्रिकाः।

विश्वमयम् - इति कुलाद्याम्नायनिविष्टाः।

विश्वोत्तीर्णं विश्वमयं च - इति त्रिकादिदर्शनविदः।

एवमेकस्यैव चिदात्मनो भगवतः स्वातन्त्र्यावभासिताः सर्वा इमा भूमिकाः स्वातन्त्र्यप्रच्छादनोन्मीलनतारतम्यभेदिता अत एक एवैतावद्व्याप्तिक आत्मा। मितदृष्टयस्त्वंशांशिकासु तदिच्छयैवाभिमानं ग्राहिता येन देहादिषु भूमिषु पूर्वपूर्वप्रमातृव्याप्तिसारताप्रथायामप्युक्तरूपां महाव्याप्तिं परशक्तिपातं विना न लभन्ते। यथोक्तम्

वैष्णवाद्यास्तु ये केचिद्विद्यारागेण रञ्जिताः।
न विदन्ति परं देवं सर्वज्ञं ज्ञानशालिनम्॥

इति। तथा

भ्रमत्येव तान्माया ह्यमोक्षे मोक्षलिप्सया।

इति।

त आत्मोपासकाः शैवं न गच्छन्ति परं पदम्॥

इति च।

अपि च सर्वेषां दर्शनानां - समस्तानां नीलसुखादिज्ञानानां याः स्थितयः - अन्तर्मुखरूपा विश्रान्तयस्तास्तद्भूमिकाः - चिदानन्दघनस्वात्मस्वरूपाभिव्यक्त्युपायाः। तथा हि यदा यदा बहिर्मुखं रूपं स्वरूपे विश्राम्यति तदा तदा बाह्यवस्तूपसंहारोऽन्तःप्रशान्तपदावस्थितिस्तत्तदुदेष्यत्संवित्सन्तत्यासूत्रणम् - इति सृष्टिस्थितिसंहारमेलनारूपा इयं तुरीया संविद्भट्टारिका तत्तत्सृष्ट्यादिभेदानुद्वमन्ती संहरन्ती च सदा पूर्णा च कृशा चोभयरूपा चानुभयात्मा चाक्रममेव स्फुरन्ती स्थिता। उक्तं च श्रीप्रत्यभिज्ञाटीकायाम्

तावदर्थावलेहेनोत्तिष्ठति पूर्णा च भवति

इति। एषा च भट्टारिका क्रमात्क्रममधिकमनुशील्यमाना स्वात्मसात्करोत्येव भक्तजनम्॥८॥

Evaṁ ca


Tadbhūmikāḥ sarvadarśanasthitayaḥ||8||


Sarveṣāṁ cārvākādidarśanānāṁ sthitayaḥ - siddhāntāstasyaitasyātmano naṭasyaiva svecchāvagṛhītāḥ kṛtrimā bhūmikāḥ| Tathā ca

Caitanyaviśiṣṭaṁ śarīramātmā|

iti cārvākāḥ|

Naiyāyikādayo jñānādiguṇagaṇāśrayaṁ buddhitattvaprāyamevātmānaṁ saṁsṛtau manyante'pavarge tu taducchede śūnyaprāyam|

Ahaṁpratītipratyeyaḥ sukhaduḥkhādyupādhibhistiraskṛta ātmā - Iti manvānā mīmāṁsakā api buddhāveva niviṣṭāḥ|

Jñānasantāna eva tattvam - Iti saugatā buddhivṛttiṣveva paryavasitāḥ|

Prāṇa evātmā - Iti kecicchrutyantavidaḥ|

Asadevedamāsīt - Ityabhāvabrahmavādinaḥ śūnyabhuvamavagāhya sthitāḥ|

Mādhyamikā apyevameva|

Parā prakṛtirbhagavānvāsudevastadvisphuliṅgaprāyā eva jīvāḥ - Iti pāñcarātrāḥ parasyāḥ prakṛteḥ pariṇāmābhyupagamādavyakta evābhiniviṣṭāḥ|

Sāṅkhyādayastu vijñānākalaprāyāṁ bhūmimavalambante|

Sadevedamagra āsīt - Itīśvaratattvapadamāśritā apare śrutyantavidaḥ|

Śabdabrahmamayaṁ paśyantīrūpamātmatattvam - Iti vaiyākaraṇāḥ śrīsadāśivapadamadhyāsitāḥ| Evamanyadapyanumantavyam| Etaccāgameṣu

Buddhitattve sthitā bauddhā guṇeṣvevārhatāḥ sthitāḥ|
Sthitā vedavidaḥ puṁsyavyakte pāñcarātrikāḥ||

ityādinā nirūpitam|

Viśvottīrṇamātmatattvam - Iti tāntrikāḥ|

Viśvamayam - Iti kulādyāmnāyaniviṣṭāḥ|

Viśvottīrṇaṁ viśvamayaṁ ca - Iti trikādidarśanavidaḥ|

Evamekasyaiva cidātmano bhagavataḥ svātantryāvabhāsitāḥ sarvā imā bhūmikāḥ svātantryapracchādanonmīlanatāratamyabheditā ata eka evaitāvadvyāptika ātmā| Mitadṛṣṭayastvaṁśāṁśikāsu tadicchayaivābhimānaṁ grāhitā yena dehādiṣu bhūmiṣu pūrvapūrvapramātṛvyāptisāratāprathāyāmapyuktarūpāṁ mahāvyāptiṁ paraśaktipātaṁ vinā na labhante| Yathoktam

Vaiṣṇavādyāstu ye kecidvidyārāgeṇa rañjitāḥ|
Na vidanti paraṁ devaṁ sarvajñaṁ jñānaśālinam||

iti| Tathā

Bhramatyeva tānmāyā hyamokṣe mokṣalipsayā|

iti|

Ta ātmopāsakāḥ śaivaṁ na gacchanti paraṁ padam||

iti ca|

Api ca sarveṣāṁ darśanānāṁ - samastānāṁ nīlasukhādijñānānāṁ yāḥ sthitayaḥ - antarmukharūpā viśrāntayastāstadbhūmikāḥ - cidānandaghanasvātmasvarūpābhivyaktyupāyāḥ| Tathā hi yadā yadā bahirmukhaṁ rūpaṁ svarūpe viśrāmyati tadā tadā bāhyavastūpasaṁhāro'ntaḥpraśāntapadāvasthitistattadudeṣyatsaṁvitsantatyāsūtraṇam - Iti sṛṣṭisthitisaṁhāramelanārūpā iyaṁ turīyā saṁvidbhaṭṭārikā tattatsṛṣṭyādibhedānudvamantī saṁharantī ca sadā pūrṇā ca kṛśā cobhayarūpā cānubhayātmā cākramameva sphurantī sthitā| Uktaṁ ca śrīpratyabhijñāṭīkāyām

Tāvadarthāvalehenottiṣṭhati pūrṇā ca bhavati

iti| Eṣā ca bhaṭṭārikā kramātkramamadhikamanuśīlyamānā svātmasātkarotyeva bhaktajanam||8||


И (ca) так (evam):

Положения всех философских систем (sarva-darśana-sthitayaḥ) (являются лишь различными) ролями, (играемыми) этим (Сознанием, или Самостью) (tad-bhūmikāḥ)||8||

Положения (sthitayaḥ) всех философских систем, таких как Cārvāka и т.д. (sarveṣām cārvāka-ādi-darśanānāṁ sthitayaḥ), (есть) установленные учения (siddhāntāḥ) (или) вымышленные роли (bhūmikāḥ) (kṛtrimāḥ) --добровольно принятые (sva-icchā-avagṛhītāḥ)-- актёра, который есть та самая Самость (tasya etasya ātmanaḥ naṭasya eva). Соответственно (tathā ca), последователи системы Cārvāka (cārvākāḥ) (постулируют), что (iti):

«Тело (śarīram), характеризуемое Сознанием (caitanya-viśiṣṭam), (есть) Самость (ātmā)»

Последователи системы Nyāya и т.д. (naiyāyika-ādayaḥ) думают (manyante), что Самость (ātmānam) в Saṁsāra --в Трансмиграции, полной неведения-- (saṁsṛtau) (является), в основном, принципом интеллекта (buddhi-tattva-prāyam) --который есть вместилище группы качеств, таких как знание и т.д. (jñāna-ādi-guṇa-gaṇa-āśrayam)--; но (tu) во время Освобождения (apavarge), после прекращения этого --после прекращения интеллекта-- (tad-ucchede), (Самость) — это, главным образом, пустота (śūnya-prāyam).

Последователи Mīmāṁsā --согласно моему пониманию, речь идёт о Pūrvamīmāṁsā-- (mīmāṁsakāḥ) также пребывают (api... niviṣṭāḥ) в интеллекте (buddhau eva), думая (manvānāḥ), что (iti) Самость (ātmā) (есть) то, что познаётся/узнаётся в Я-Сознании (ahaṁ-pratīti-pratyeyaḥ), (но) она скрыта/затемнена (tiraskṛtaḥ) ограничивающими состояниями удовольствия, боли и т.д. (sukha-duḥkha-ādi-upādhibhiḥ).

Буддисты (saugatāḥ) приходят к выводу (paryavasitāḥ), исходя из деятельности интеллекта (buddhi-vṛttiṣu eva), (и полагают), что (iti) (Высший) Принцип (tattvam) есть исключительно непрерывный поток познаний (jñāna-santānaḥ eva).

Некоторые (kecid) знатоки Vedānta (śruti-anta-vidaḥ) (утверждают), что (iti) сама жизненная энергия (prāṇaḥ eva) (есть) Самость (ātmā).

Те, кто следует учению о Brahma, как о небытии (abhāva-brahma-vādinaḥ), (основываясь на цитате из Upaniṣad-s, которая гласит), что (iti) «Это (idam) была (āsīt) не-Самость --небытие-- (asat eva)», оставаясь поглощёнными (avagāhya) в стадии пустоты (śūnya-bhuvam), пребывают (в ней) --в той бесплодной пустоте-- (sthitāḥ).

Даже (api) последователи Mādhyamika буддизма (mādhyamikā) (думают) так же (evam eva).

(Думая), что (iti) Господь (bhagavān) Vāsudeva (vāsudevaḥ) (есть) Высшая Prakṛti --здесь термин Prakṛti означает «Изначальный Источник», а не таттву 13 в Шиваизме Трики-- (parā prakṛtiḥ), (и что) индивидуальные души (jīvāḥ) являются по большей части Его искрами (tad-visphuliṅga-prāyāḥ eva), последователи учения, основанного на Pañcarātra-s (pāñca-rātrāḥ), допуская, что (индивидуальные души) есть трансформация (pariṇāma-abhyupagamāt) Высшей Prakṛti (parasyāḥ prakṛteḥ), цепляются (abhiniviṣṭāḥ) за Непроявленное (avyakte eva).

Но (tu) последователи Sāṅkhya и т.д. (sāṅkhya-ādayaḥ) придерживаются (avalambante), в основном, стадии, относящейся к Vijñānākala-s (vijñānākala-prāyām bhūmim).

(Следуя учению Upaniṣad-s, касающемуся того,) что (iti) «В начале (agre) это (idam) было (āsīt) только Существованием (sat eva)», другие (apare) знатоки Vedānta (śruti-anta-vidaḥ) приняли состояние принципа Īśvara как своё прибежище (īśvara-tattva-padam āśritāḥ).

(Полагая), что (iti) Принцип Самости (ātma-tattvam) состоит из Śabdabrahma (śabda-brahma-mayam), чья форма — Paśyantī (paśyantī-rūpam), последователи Vyākaraṇa (vaiyākaraṇāḥ) пребывают (adhyāsitāḥ) в состоянии досточтимого Sadāśiva (śrī-sadāśiva-padam). Таким образом (evam), может быть выведена --букв. должна быть выведена-- (anumantavyam) даже (api) (какая-то) иная (философская система) (anyat). И (ca) это (etad) было (так же) описано (nirūpitam) в Āgama-s, или Проявленных Писаниях (āgameṣu) посредством (этой и) других (строф) (iti-ādinā):

«Буддисты (bauddhāḥ) пребывают (sthitāḥ) в принципе интеллекта (buddhi-tattve), Джайны (ārhatāḥ) пребывают (sthitāḥ) в guṇa-s (guṇeṣu eva), знатоки Veda-s (veda-vidaḥ) пребывают (sthitāḥ) в Puruṣa (puṁsi), (а) последователи Pañcarātra-s (pāñcarātrikāḥ) — в Непроявленном (avyakte)»

Tāntrika-s (tāntrikāḥ) (считают), что (iti) Принцип Самости (ātma-tattvam) превосходит вселенную (viśva-uttīrṇam).

Те, кто утвердился в письменной традиции Kula и т.д. --автор имеет в виду śākta-s, или последователей Śakti-- (kula-ādi-āmnāya-niviṣṭāḥ), (постулируют), что (iti) (Принцип Самости) имманентен по отношению ко вселенной (viśva-mayam).

(С другой стороны,) знатоки философии Трика и т.д. (trika-ādi-darśana-vidaḥ) (утверждают), что (iti) (Принцип Самости) и трансцендентен, и имманентен по отношению ко вселенной (viśva-uttīrṇam viśva-mayam ca).

Таким образом (evam), все (sarvāḥ) эти (imāḥ) роли (bhūmikāḥ), проявленные Абсолютной Свободой (svātantrya-avabhāsitāḥ) единого Господа, состоящего из Сознания (ekasya eva cit-ātmanaḥ bhagavataḥ), разделены на ступени, (произведённые) проявлением и сокрытием (этой) Абсолютной Свободы (svātantrya-pracchādana-unmīlana-tāratamya-bheditāḥ). По этой причине (atas), есть только (ekaḥ eva) одна Самость (ātmā), которая пронизывает до такой степени --то есть «которая пронизывает все те роли»-- (etāvat-vyāptikaḥ). Но (tu) те, кто имеет ограниченное восприятие (mita-dṛṣṭayaḥ) в различных частях (aṁśāṁśikāsu), вынуждены принимать (grāhitāḥ) по Воле этой (Абсолютной Свободы) (tad-icchayā eva) ошибочную концепцию (abhimānam), из-за которой (yena) на этапах тела и т.д. (deha-ādiṣu bhūmiṣu), хотя и происходит расширение, сущностью которого является вхождение в каждого из предшествующих познающих (pūrva-pūrva-pramātṛ-vyāpti-sāratā-prathāyām api), они не обретают (na labhante) великого вышеупомянутого пронизывания (ukta-rūpām mahā-vyāptim) без (vinā) высшего нисхождения Силы (para-śakti-pātam). Как было сказано (yathā uktam) (где-то:)

«Однако (tu) некоторые (kecid) Vaiṣṇava-s и т.д. (vaiṣṇava-ādyāḥ), которые (ye) окрашены (rañjitāḥ) цветом Vidyā --таттвы 8, согласно Трике-- (vidyā-rāgeṇa), не знают (na vidanti) Всевышнего и Всеведущего Бога, полного Знания (param devam sarvajñam jñāna-śālinam... iti)»

Подобным образом (tathā):

«Māyā (māyā hi) заставляет их блуждать (bhramayati eva tān) в том, что не является Освобождением (amokṣe), из-за (их) желания достичь Освобождения (mokṣa-lipsayā... iti)»

А также (ca):

«Те (te), кто поклоняется Самости, (как если бы Она была телом, жизненной энергией и т.д.) (ātma-upāsakāḥ), не достигают (na gacchanti) Высшего (param) Состояния (padam) Śiva (śaivam... iti)»

И (ca) (существует) также (api) (другой способ толкования этого афоризма 8:) Внутренние (antarmukha-rūpāḥ) «sthiti-s» (yāḥ sthitayaḥ... tāḥ), (или) покой (viśrāntayaḥ) всех «darśana-s» (sarveṣām darśanānām), то есть всех познаний, таких как синее, удовольствие и т.д. (samastānām nīla-sukha-ādi-jñānānām), (есть) «bhūmikā-s» для этого (tad-bhūmikāḥ) —(то есть) средства для проявления сущностной природы собственной Самости, которая есть компактная масса Сознания и Блаженства (cit-ānanda-ghana-sva-ātma-svarūpa-abhivyakti-upāyāḥ)—. Например (tathā hi), всякий раз, когда (yadā yadā) внешняя (bahirmukham) форма (rūpam) покоится (viśrāmyati) в сущностной природе (svarūpe), в это время (tadā tadā) (происходит) изъятие, удаление внешней вещи (bāhya-vastu-upasaṁhāraḥ). (После этого свёртывания следует) пребывание в умиротворённом внутреннем состоянии (antar-praśānta-pada-avasthitiḥ). (Наконец,) возникает (udeṣyat) нечто вроде различных гирлянд, (фигурально говоря,) образованных непрерывными последовательностями переживаний (tad-tad... saṁvid-santati-āsūtraṇam). Таким образом (iti), это почтенное (bhaṭṭārikā) Четвёртое (turīyā) (состояние) Сознания (saṁvid), чья природа — соединять проявление, поддержание и свёртывание/изъятие (вселенной) (sṛṣṭi-sthiti-saṁhāra-melanā-rūpā), испускает (udvamantī) и (ca) удаляет (saṁharantī) разновидности различных проявлений и т.д. (tad-tad-sṛṣṭi-ādi-bhedān), (а также) продолжает сиять/проявляться (sphurantī sthitā) одновременно (akramam eva), (как) всегда полное (sadā pūrṇā) и (ca... ca) истощённое (kṛśā), (как) то и другое (сразу) (ubhaya-rūpā), и (ca... ca) (как) ни то, ни другое из этих двух (an-ubhaya-ātmā). Было сказано (uktam ca) в досточтимой Pratyabhijñāṭīkā (śrī-pratyabhijñā-ṭīkāyām):

«Воистину (tāvad), облизывая объекты --пожирая их-- (artha-avalehena), Она возникает (uttiṣṭhati) и (ca) становится (bhavati) полной (pūrṇā... iti)»

Она (eṣā ca), Досточтимая (bhaṭṭārikā), будучи почитаемой и поклоняемой (anuśīlyamānā) всё больше (и больше) (adhikam), очень постепенно (kramāt kramam) делает преданного Своим собственным (sva-ātma-sāt karoti eva bhakta-janam)||8||

в начало


 Афоризм 9

यद्येवम्भूतस्यात्मनो विभूतिस्तत्कथमयं मलावृतोऽणुः कलादिवलितः संसार्यभिधीयते - इत्याह


चिद्वत्तच्छक्तिसङ्कोचान्मलावृतः संसारी॥९॥


यदा चिदात्मा परमेश्वरः स्वस्वातन्त्र्यादभेदव्याप्तिं निमज्ज्य भेदव्याप्तिमवलम्बते तदा तदीया इच्छादिशक्तयोऽसङ्कुचिता अपि सङ्कोचवत्यो भान्ति तदानीमेव चायं मलावृतः संसारी भवति। तथा चाप्रतिहतस्वातन्त्र्यरूपेच्छाशक्तिः सङ्कुचिता सत्यपूर्णम्मन्यतारूपमाणवं मलं ज्ञानशक्तिः क्रमेण सङ्कोचाद्भेदे सर्वज्ञत्वस्य किञ्चिज्ज्ञत्वाप्तेरन्तःकरणबुद्धीन्द्रियतापत्तिपूर्वमत्यन्तं सङ्कोचग्रहणेन भिन्नवेद्यप्रथारूपं मायीयं मलं क्रियाशक्तिः क्रमेण भेदे सर्वकर्तृत्वस्य किञ्चित्कर्तृत्वाप्तेः कर्मेन्द्रियरूपसङ्कोचग्रहणपूर्वमत्यन्तं परिमिततां प्राप्ता शुभाशुभानुष्ठानमयं कार्मं मलम्। तथा सर्वकर्तृत्वसर्वज्ञत्वपूर्णत्वनित्यत्वव्यापकत्वशक्तयः सङ्कोचं गृह्णाना यथाक्रमम् कलाविद्यारागकालनियतिरूपतया भान्ति। तथाविधश्चायं शक्तिदरिद्रः संसार्युच्यते स्वशक्तिविकासे तु शिव एव॥९॥

Yadyevambhūtasyātmano vibhūtistatkathamayaṁ malāvṛto'ṇuḥ kalādivalitaḥ saṁsāryabhidhīyate - Ityāha


Cidvattacchaktisaṅkocānmalāvṛtaḥ saṁsārī||9||


Yadā cidātmā parameśvaraḥ svasvātantryādabhedavyāptiṁ nimajjya bhedavyāptimavalambate tadā tadīyā icchādiśaktayo'saṅkucitā api saṅkocavatyo bhānti tadānīmeva cāyaṁ malāvṛtaḥ saṁsārī bhavati| Tathā cāpratihatasvātantryarūpecchāśaktiḥ saṅkucitā satyapūrṇammanyatārūpamāṇavaṁ malaṁ jñānaśaktiḥ krameṇa saṅkocādbhede sarvajñatvasya kiñcijjñatvāpterantaḥkaraṇabuddhīndriyatāpattipūrvamatyantaṁ saṅkocagrahaṇena bhinnavedyaprathārūpaṁ māyīyaṁ malaṁ kriyāśaktiḥ krameṇa bhede sarvakartṛtvasya kiñcitkartṛtvāpteḥ karmendriyarūpasaṅkocagrahaṇapūrvamatyantaṁ parimitatāṁ prāptā śubhāśubhānuṣṭhānamayaṁ kārmaṁ malam| Tathā sarvakartṛtvasarvajñatvapūrṇatvanityatvavyāpakatvaśaktayaḥ saṅkocaṁ gṛhṇānā yathākramam kalāvidyārāgakālaniyatirūpatayā bhānti| Tathāvidhaścāyaṁ śaktidaridraḥ saṁsāryucyate svaśaktivikāse tu śiva eva||9||


Если (yadi) (таково) Величие (vibhūtiḥ) Самости, которая имеет этот характер (evambhūtasya ātmanaḥ), тогда (tad) как (katham) Его (ayam) называют (abhidhīyate) переселяющейся душой (saṁsārī), (которая) является атомом --ограниченным индивидуумом-- (aṇuḥ), покрытым mala, или загрязнением (mala-āvṛtaḥ) (и) окутанным kalā и т.д. (kalā-ādi-valitaḥ)? — Таким образом (iti) (автор) сказал (āha):

Тот --то есть «Самость»-- (tad), кто наполнен Сознанием (cit-vat), (становится) переселяющейся душой (saṁsārī), покрытой Mala (mala-avṛtaḥ), из-за (Его) сжатия Śakti, или Силы (śakti-saṅkocāt)||9||

Когда (yadā) Всевышний Господь (parama-īśvaraḥ), который есть Сознание (cit-ātmā), благодаря Своей Абсолютной Свободе (sva-svātantryāt), ухватывается за (avalambate) проникновение двойственности (bheda-vyāptim), погрузив/скрыв (nimajjya) пронизанность недвойственностью (abheda-vyāptim), в это время (tadā) Его (tadīyāḥ) Силы Воли и т.д. (icchā-ādi-śaktayaḥ), хотя (api) и не сжаты (asaṅkucitāḥ), кажутся (bhānti) сжатыми (saṅkocavatyaḥ). Тогда (tadānīm eva ca) Он (ayam) становится (bhavati) переселяющейся душой (saṁsārī), окутанной mala, или загрязнением (mala-āvṛtaḥ). Соответственно (tathā ca), Сила Воли, природа которой есть Неотразимая Свобода (apratihata-svātantrya-rūpa-icchā-śaktiḥ), после сжатия (saṅkucitā satī) (становится) Āṇavamala (āṇavam malam), чья форма — это понятие об отсутствии Полноты (apūrṇam-manyatā-rūpam). Сила Знания (jñāna-śaktiḥ) постепенно (krameṇa) (принимает ограничение) через сокращение (saṅkocāt) дифференциации (bhede), поскольку Всеведение становится ограниченным знанием (sarvajñatvasya kiñcid-jñatva-āpteḥ). (Затем,) принимая полное сжатие (atyantam saṅkoca-grahaṇena), которому предшествует обретение внутреннего психического органа и сил восприятия (antaḥkaraṇa-buddhīndriyatā-āpatti-pūrvam), (эта Сила Знания становится) Māyīyamala (māyīyam malam), чья форма есть развёртывание различных объектов (bhinna-vedya-prathā-rūpam). (В свою очередь,) Сила Действия (kriyā-śaktiḥ) постепенно (krameṇa) (принимает ограничение) в (процессе) дифференциации (bhede), поскольку Всемогущество становится ограниченной (способностью к) действию (sarvakartṛtvasya kiñcid-kartṛtva-āpteḥ). (Впоследствии,) достигнув полного ограничения (atyantam parimitatām prāptā), предшествующего принятию сжатия в форме сил действия (karmendriya-rūpa-saṅkoca-grahaṇa-pūrvam), (эта Сила Действия становится) Kārmamala (kārmam malam), которая состоит из совершения добрых и дурных поступков (śubha-aśubha-anuṣṭhāna-mayam). Таким образом (tathā), принимая (gṛhṇānāḥ) сжатие (saṅkocam), Силы Всемогущества, Всеведения, Полноты, Вечности и Вездесущности (sarvakartṛtva-sarvajñatva-pūrṇatva-nityatva-vyāpakatva-śaktayaḥ) проявляются (bhānti), соответственно (yathākramam), в форме (Kañcuka-s, или Оболочек, называемых) Kalā, Vidyā, Rāga, Kāla и Niyati (kalā-vidyā-rāga-kāla-niyati-rūpatayā). Тот (ayam), кто обладает такими качествами (tathāvidhaḥ ca), кто беден в Śakti (śakti-daridraḥ), зовётся (ucyate) переселяющейся душой (saṁsārī). Но (tu) когда происходит расширение Его Сил (sva-śakti-vikāse), (эта Самость является) самим Śiva (śivaḥ eva)||9||

в начало


 Афоризм 10

ननु संसार्यवस्थायामस्य किञ्चिच्छिवतोचितमभिज्ञानमस्ति येन शिव एव तथावस्थितः - इत्युद्घोष्यते। अस्ति। इत्याह


तथापि तद्वत्पञ्चकृत्यानि करोति॥१०॥


इहेश्वराद्वयदर्शनस्य ब्रह्मवादिभ्योऽयमेव विशेषो यत्

सृष्टिसंहारकर्तारं विलयस्थितिकारकम्।
अनुग्रहकरं देवं प्रणतार्तिविनाशनम्॥

इति श्रीमत्स्वच्छन्दादिशासनोक्तनीत्या सदा पञ्चविधकृत्यकारित्वं चिदात्मनो भगवतः। यथा च भगवाञ्छुद्धेतराध्वस्फारणक्रमेण स्वरूपविकासरूपाणि सृष्ट्यादीनि करोति तथा सङ्कुचितचिच्छक्तितया संसारभूमिकायामपि पञ्चकृत्यानि विधत्ते। तथा हि

तदेवं व्यवहारेऽपि प्रभुर्देहादिमाविशन्।
भान्तमेवान्तरर्थौघमिच्छया भासयेद्बहिः॥

इति प्रत्यभिज्ञाकारिकोक्तार्थदृष्ट्या देहप्राणादिपदमाविशंश्चिद्रूपो महेश्वरो बहिर्मुखीभावावसरे नीलादिकमर्थं नियतदेशकालादितया यदाभासयति तदा नियतदेशकालाद्याभासांशेऽस्य स्रष्टृतान्यदेशकालाद्याभासांशेऽस्य संहर्तृता नीलाद्याभासांशे स्थापकता भेदेनाभासांशे विलयकारिता प्रकाशैक्येन प्रकाशनेऽनुग्रहीतृता। यथा च सदा पञ्चविधकृत्यकारित्वं भगवतस्तथा मया वितत्य स्पन्दसन्दोहे निर्णीतम्।

एवमिदं पञ्चविधकृत्यकारित्वमात्मीयं सदा दृढप्रतिपत्त्या परिशील्यमानं माहेश्वर्यमुन्मीलयत्येव भक्तिभाजाम्। अत एव ये सदैतत्परिशीलयन्ति ते स्वरूपविकासमयं विश्वं जानाना जीवन्मुक्ता - इत्याम्नाताः। ये तु न तथा ते सर्वतो विभिन्नं मेयजातं पश्यन्तो बद्धात्मानः॥१०॥

Nanu saṁsāryavasthāyāmasya kiñcicchivatocitamabhijñānamasti yena śiva eva tathāvasthitaḥ - Ityudghoṣyate| Asti| Ityāha


Tathāpi tadvatpañcakṛtyāni karoti||10||


Iheśvarādvayadarśanasya brahmavādibhyo'yameva viśeṣo yat

Sṛṣṭisaṁhārakartāraṁ vilayasthitikārakam|
Anugrahakaraṁ devaṁ praṇatārtivināśanam||

iti śrīmatsvacchandādiśāsanoktanītyā sadā pañcavidhakṛtyakāritvaṁ cidātmano bhagavataḥ| Yathā ca bhagavāñchuddhetarādhvasphāraṇakrameṇa svarūpavikāsarūpāṇi sṛṣṭyādīni karoti tathā saṅkucitacicchaktitayā saṁsārabhūmikāyāmapi pañcakṛtyāni vidhatte| Tathā hi

Tadevaṁ vyavahāre'pi prabhurdehādimāviśan|
Bhāntamevāntararthaughamicchayā bhāsayedbahiḥ||

iti pratyabhijñākārikoktārthadṛṣṭyā dehaprāṇādipadamāviśaṁścidrūpo maheśvaro bahirmukhībhāvāvasare nīlādikamarthaṁ niyatadeśakālāditayā yadābhāsayati tadā niyatadeśakālādyābhāsāṁśe'sya sraṣṭṛtānyadeśakālādyābhāsāṁśe'sya saṁhartṛtā nīlādyābhāsāṁśe sthāpakatā bhedenābhāsāṁśe vilayakāritā prakāśaikyena prakāśane'nugrahītṛtā| Yathā ca sadā pañcavidhakṛtyakāritvaṁ bhagavatastathā mayā vitatya spandasandohe nirṇītam|

Evamidaṁ pañcavidhakṛtyakāritvamātmīyaṁ sadā dṛḍhapratipattyā pariśīlyamānaṁ māheśvaryamunmīlayatyeva bhaktibhājām| Ata eva ye sadaitatpariśīlayanti te svarūpavikāsamayaṁ viśvaṁ jānānā jīvanmuktā - ityāmnātāḥ| Ye tu na tathā te sarvato vibhinnaṁ meyajātaṁ paśyanto baddhātmānaḥ||10||


Возражение (nanu): Есть ли (asti) какой-либо (kiñcid) признак (abhijñānam), подходящий для Состояния Śiva (śivatā-ucitam), в его состоянии переселяющейся души (saṁsāri-avasthāyām asya), посредством которого (yena) сам Śiva (śivaḥ eva) остаётся таким --то есть самим Śiva-- (tathā-avasthitaḥ... iti)? Провозглашается громко (udghoṣyate): Есть (asti). (Соответственно, автор) сказал (āha).

Даже (tathā-api) (в том ограниченном состоянии индивидуальная душа) выполняет (karoti) пять функций (pañca-kṛtyāni), подобно тому, (как это делает Высшая Самость) (tad-vat)||10||

Здесь (iha) в этом (ayam eva) (и заключается) разница (viśeṣaḥ) между философией Īśvarādvaya --то есть Шиваизмом Трики-- (īśvara-advaya-darśanasya) и последователями учения о Brahma --особенно, последователями Advaitavedānta-- (brahma-vādibhyaḥ): То, что (yad) авторство пятеричной функции --или акта-- (pañcavidha-kṛtya-kāritvam) всегда (sadā) принадлежит Господу, состоящему из Сознания (cit-ātmanaḥ bhagavataḥ), согласно наставлению, выраженному в учении досточтимого Svacchandatantra (1.3) и т.д. (śrīmat-svacchanda-ādi-śāsana-ukta-nītyā):

«(Я склоняюсь перед) Богом (devam), который совершает проявление и изъятие (вселенной) (sṛṣṭi-saṁhāra-kartāram), который производит сокрытие (сущностной природы) и поддержание (вселенной) (vilaya-sthiti-kārakam), который совершает раскрытие (сущностной природы) (anugraha-karam), (и) который разрушает печаль тех, кто склонился (перед Ним) (praṇata-arti-vināśanam... iti)»

И (ca) так же, как (yathā) Господь (bhagavān) через процесс расширения нечистого пути (śuddha-itara-adhva-sphāraṇa-krameṇa) совершает (karoti) проявление и т.д. (sṛṣṭi-ādīni) --всё это есть разворачивание Его сущностной природы (svarūpa-vikāsa-rūpāṇi)--, таким же образом (tathā) Он выполняет (vidhatte) пять функций/актов (pañca-kṛtyāni) даже (api) на этапе Saṁsāra (saṁsāra-bhūmikāyām) посредством Силы Сознания, (но) сжатой (saṅkucita-cit-śaktitayā). Так (tathā hi) (это было также сказано в Īśvarapratyabhijñākārikā-s 1.6.7:)

«Поэтому (tad evam) даже (api) в обычной жизни (vyavahāre) Господь (prabhuḥ), входя (āviśan) в тело и т.д. (deha-ādim), проявляет (bhāsayet) вовне (bahis) по (Своей собственной) Воле (icchayā) множество вещей/объектов (artha-ogham), которое сияет внутри (Него Самого) (bhāntam eva antar... iti)»

Согласно точке зрения значения, выраженного в Īśvarapratyabhijñākārikā-s (pratyabhijñā-kārikā-ukta-artha-dṛṣṭyā), когда (yadā) Великий Господь (mahā-īśvaraḥ), который есть Сознание (cit-rūpaḥ), входя (āviśan) в состояние тела, жизненной энергии и т.д. (deha-prāṇa-ādi-padam), в момент, когда ум обращён вовне (bahirmukhī-bhāva-avasare), проявляет (ābhāsayati) объект, такой как синее и т.д. (nīla-ādikam artham) через определённые пространство, время и т.д. (niyata-deśa-kāla-āditayā), тогда (tadā) по отношению к части, (известной как) проявление в определённом пространстве, времени и т.д. (niyata-deśa-kāla-ādi-ābhāsa-aṁśe), (всё это есть) Его (asya) состояние как Проявителя (sraṣṭṛtā). Что касается части, (известной как) проявление (этого объекта) в другом пространстве, времени и т.д. (anya-deśa-kāla-ādi-ābhāsa-aṁśe), (всё это является) Его (asya) состоянием как Свёртывающего (saṁhartṛtā). По отношению к части, (известной как непрерывность) проявления синего и т.д. (nīla-ādi-ābhāsa-aṁśe), (всё это есть Его) состояние как Поддерживающего (sthāpakatā). В отношении части, (называемой) проявлением (ābhāsa-aṁśe) в виде различий (bhedena), (всё это есть Его) состояние как Создателя Сокрытия/Затемнения (vilaya-kāritā). (И) по отношению к откровению (prakāśane) (того, что такой объект) пребывает в единстве со Светом (prakāśa-aikyena), (всё это принадлежит Его) состоянию как Дарующего Благодать, или Милость (anugrahītṛtā). Поскольку (yathā ca) авторство пятикратного акта (pañcavidha-kṛtya-kāritvam) всегда (sadā) принадлежит Господу (bhagavataḥ), поэтому (tathā) (это) было подробно исследовано (vitatya... nirṇītam) мной (mayā) в (моём) Spandasandoha (spanda-sandohe).

Так (evam) это (idam) авторство пятикратного акта (pañcavidha-kṛtya-kāritvam), которое всегда (sadā) является собственным --своё собственное-- (ātmīyam), если оно воспринимается снова и снова (pariśīlyamānam) с твёрдой решимостью (dṛḍha-pratipattyā), являет (unmīlayati eva) Великое Владычество --следовало бы «mahaiśvaryam», а не «māheśvaryam», поскольку, насколько я знаю, такого термина не существует-- (māheśvaryam) преданным (bhakti-bhājām). По этой причине (atas eva) те, кто (ye... te) всегда (sadā) воспринимают --букв. практикуют-- (pariśīlayanti) это --авторство пятикратного акта-- (etad), зная (jānānāḥ), что вселенная (viśvam) есть развёртывание их сущностной природы (svarūpa-vikāsa-mayam), (становятся) освобождёнными при жизни (jīvat-muktāḥ). Это то, что передано (нам) в письменной традиции (iti āmnātāḥ). Но (tu) те, кто (ye... te) не (делает) так (na tathā), рассматривая (paśyantaḥ) множество объектов (meya-jātam) как различные (vibhinnam), остаются связанными --остаются в рабстве-- (baddha-ātmānaḥ)||10||

в начало


 Афоризм 11

न चायमेव प्रकारः पञ्चविधकृत्यकारित्वे यावदन्योऽपि कश्चिद्रहस्यरूपोऽस्ति - इत्याह


आभासनरक्तिविमर्शनबीजावस्थापनविलापनतस्तानि॥११॥


पञ्चविधकृत्यानि करोति - इति पूर्वतः सम्बध्यते। श्रीमन्महार्थदृष्ट्या दृगादिदेवीप्रसरणक्रमेण यद्यदाभाति तत्तत्सृज्यते तथा सृष्टे पदे तत्र यदा प्रशान्तनिमेषं कञ्चित्कालं रज्यति तदा स्थितिदेव्या तत्स्थाप्यते चमत्कारापरपर्यायविमर्शनसमये तु संह्रियते। यथोक्तं श्रीरामेण

समाधिवज्रेणाप्यन्यैरभेद्यो भेदभूधरः।
परामृष्टश्च नष्टश्च त्वद्भक्तिबलशालिभिः॥

इति। यदा तु संह्रियमाणमपि एतदन्तर्विचित्राशङ्कादिसंस्कारमाधत्ते तदा तत्पुनरुद्भविष्यत्संसारबीजभावमापन्नं विलयपदमध्यारोपितम्। यदा पुनस्तत्तथान्तः स्थापितमन्यद्वानुभूयमानमेव हठपाकक्रमेणालङ्ग्रासयुक्त्या चिदग्निसाद्भावमापद्यते तदा पूर्णतापादनेनानुगृह्यत एव। ईदृशं च पञ्चविधकृत्यकारित्वं सर्वस्य सदा सन्निहितमपि सद्गुरूपदेशं विना न प्रकाशत इति सद्गुरुसपर्यैवैतत्प्रथार्थमनुसर्तव्या॥११॥

Na cāyameva prakāraḥ pañcavidhakṛtyakāritve yāvadanyo'pi kaścidrahasyarūpo'sti - Ityāha


Ābhāsanaraktivimarśanabījāvasthāpanavilāpanatastāni||11||


Pañcavidhakṛtyāni karoti - iti pūrvataḥ sambadhyate| Śrīmanmahārthadṛṣṭyā dṛgādidevīprasaraṇakrameṇa yadyadābhāti tattatsṛjyate tathā sṛṣṭe pade tatra yadā praśāntanimeṣaṁ kañcitkālaṁ rajyati tadā sthitidevyā tatsthāpyate camatkārāparaparyāyavimarśanasamaye tu saṁhriyate| Yathoktaṁ śrīrāmeṇa

Samādhivajreṇāpyanyairabhedyo bhedabhūdharaḥ|
Parāmṛṣṭaśca naṣṭaśca tvadbhaktibalaśālibhiḥ||

iti| Yadā tu saṁhriyamāṇamapi etadantarvicitrāśaṅkādisaṁskāramādhatte tadā tatpunarudbhaviṣyatsaṁsārabījabhāvamāpannaṁ vilayapadamadhyāropitam| Yadā punastattathāntaḥ sthāpitamanyadvānubhūyamānameva haṭhapākakrameṇālaṅgrāsayuktyā cidagnisādbhāvamāpadyate tadā pūrṇatāpādanenānugṛhyata eva| Īdṛśaṁ ca pañcavidhakṛtyakāritvaṁ sarvasya sadā sannihitamapi sadgurūpadeśaṁ vinā na prakāśata iti sadgurusaparyaivaitatprathārthamanusartavyā||11||


Это (ca ayam) не единственный (na... eva) способ (prakāraḥ) в отношении авторства пятикратного акта/пятиричной функции (pañcavidha-kṛtya-kāritve), поскольку (yāvat) есть (asti) также (api) иной (anyaḥ... kaścid), который является тайным (rahasya-rūpaḥ) — Так (iti) (автор) сказал (āha):

Те (пять актов) (tāni) (могут также быть объяснены) через (эти пять терминов): Ābhāsana --т.е. «акт проявления»--, Rakti --т.е. «наслаждение»--, Vimarśana --т.е. «акт переживания себя как Самости»--, Bījāvasthāpana --т.е. «акт посева семени»-- (и) Vilāpana --т.е. «растворение»-- (ābhāsana-rakti-vimarśana-bīja-avasthāpana-vilāpanatas)||11||

Он совершает (karoti) пять функций/актов --букв. «пятеричные функции», это очень запутанный санскрит, поскольку следовало бы написать «pañcakṛtyāni» или же «pañcavidhakṛtyam»-- (pañcavidha-kṛtyāni) — Это связано (iti... sambadhyate) с предшествующим --букв. «прежде, впереди», странный санскрит здесь-- (pūrvatas). Согласно точке зрения досточтимого Mahārtha --школы Krama-- (śrīmat-mahārtha-dṛṣṭyā), что бы (yad yad) ни появлялось (ābhāti) через процесс расширения богини зрения и т.д. (dṛk-ādi-devī-prasaraṇa-krameṇa), всё это (tad tad) излучается (sṛjyate). Когда таким образом существует излучаемая сущность (tathā sṛṣṭe pade), (и) когда (yadā) он наслаждается (rajyati) этим (tatra) некоторое время (kañcid kālam) без закрывания глаз (praśānta-nimeṣam), тогда (tadā) это (tad) поддерживается (sthāpyate) богиней поддержания/сохранения (sthiti-devyā). Но (tu) (та самая вещь) отзывается/свёртывается (saṁhriyate) во время vimarśana --или акта переживания себя как Самости--, что является другим способом сказать «Camatkāra» --букв. «Изумление»; то есть Великое Изумление от открытия, что своя собственная Самость неизменна, незатронута-- (camatkāra-apara-paryāya-vimarśana-samaye). Как (yathā) сказал досточтимый Rāma (uktam śrī-rāmeṇa):

«Гора двойственности (bheda-bhūdharaḥ), которую невозможно разделить (abhedyaḥ) другими (средствами) (anyaiḥ) —даже (api) посредством молнии samādhi, или транса (samādhi-vajreṇa)—, воспринимается как своя собственная Самость --букв. затрагивается-- (parāmṛṣṭaḥ) и (ca... ca) разрушается (naṣṭaḥ) теми, кто исполнен силы преданности Тебе (tvat-bhakti-bala-śālibhiḥ... iti)»

Но (tu) когда (yadā) это --познаваемый объект-- (etad), который удаляется (saṁhriyamāṇam api), запечатлевает (ādhatte) внутри (antar) различные впечатления сомнений и т.д. (vicitra-āśaṅkā-ādi-saṁskāram), тогда (tadā) это (tad) обретает состояние семени Saṁsāra, которое возникнет (udbhaviṣyat-saṁsāra-bīja-bhāvam āpannam) снова (punar), (и) порождается --перевод как «ложно приписывается» здесь неприменим, поскольку это относится к Vedānta-- (adhyāropitam) состояние vilaya --сокрытия, или затемнения-- (vilaya-padam). С другой стороны (punar), когда (yadā) то (tad), что поддерживалось (sthāpitam) таким образом (tathā) внутри (antar) —или (vā) некая иная вещь, которая переживалась (anyat... anubhūyamānam eva)—, сводится (āpadyate) к равенству с Огнём Сознания (cit-agni-sādbhāvam) через процесс «haṭhapāka» (haṭhapāka-krameṇa) (и) приём «alaṅgrāsa» (alaṅgrāsa-yuktyā), тогда (tadā) он удостаивается Милости (anugṛhyate eva) через Состояние Полноты (pūrṇatāpādanena). И (ca) хотя (api) такое (īdṛśam) авторство пятеричной функции (pañcavidha-kṛtya-kāritvam) всегда (sadā) близко (sannihitam) каждому (sarvasya), оно не становится очевидным или проявленным (na prakāśate) без (vinā) наставления истинного Гуру (sat-guru-upadeśam). Таким образом (iti), для достижения этого расширения (etad-prathā-artham) должно выполняться (anusartavyā) поклонение истинному Гуру (sat-guru-saparyā eva)||11||

в начало


 Афоризм 12

यस्य पुनः सद्गुरूपदेशं विनैतत्परिज्ञानं नास्ति तस्यावच्छादितस्वस्वरूपाभिर्निजाभिः शक्तिभिर्व्यामोहितत्वं भवति - इत्याह


तदपरिज्ञाने स्वशक्तिभिर्व्यामोहितता संसारित्वम्॥१२॥


तस्यैतस्य सदा सम्भवतः पञ्चविधकृत्यकारित्वस्यापरिज्ञाने - शक्तिपातहेतुकस्वबलोन्मीलनाभावादप्रकाशने स्वाभिः शक्तिभिर्व्यामोहितत्वं - विविधलौकिकशास्त्रीयशङ्काशङ्कुकीलितत्वं यदिदमेव संसारित्वम्। तदुक्तं श्रीसर्ववीरभट्टारके

अज्ञानाच्छङ्कते लोकस्ततः सृष्टिश्च संहृतिः॥

इति।

मन्त्रा वर्णात्मकाः सर्वे सर्वे वर्णाः शिवात्मकाः॥

इति च। तथा हि - चित्प्रकाशादव्यतिरिक्ता नित्योदितमहामन्त्ररूपा पूर्णाहंविमर्शमयी येयं परा वाक्शक्तिरादिक्षान्तरूपाशेषशक्तिचक्रगर्भिणी सा तावत्पश्यन्तीमध्यमादिक्रमेण ग्राहकभूमिकां भासयति। तत्र च परारूपत्वेन स्वरूपमप्रथयन्ती मायाप्रमातुरस्फुटासाधारणार्थावभासरूपां प्रतिक्षणं नवनवां विकल्पक्रियामुल्लासयति शुद्धामपि चाविकल्पभूमिं तदाच्छादितामेव दर्शयति। तत्र च ब्राह्म्यादिदेवताधिष्ठितककारादिविचित्रशक्तिभिर्व्यामोहितो देहप्राणादिमेव परिमितमवशमात्मानं मन्यते मूढजनः। ब्राह्म्यादिदेव्यः पशुदशायां भेदविषये सृष्टिस्थित्यभेदविषये च संहारं प्रथयन्त्यः परिमितविकल्पपात्रतामेव सम्पादयन्ति पतिदशायां तु भेदे संहारमभेदे च सर्गस्थिती प्रकटयन्त्यः क्रमात्क्रमं विकल्पनिर्ह्रासनेन श्रीमद्भैरवमुद्रानुप्रवेशमयीं महतीमविकल्पभूमिमेवोन्मीलयन्ति।

सर्वो ममायं विभव इत्येवं परिजानतः।
विश्वात्मनो विकल्पानां प्रसरेऽपि महेशता॥

इत्यादिरूपां चिदानन्दावेशमग्नां शुद्धविकल्पशक्तिमुल्लासयन्ति। तत उक्तनीत्या स्वशक्तिव्यामोहिततैव संसारित्वम्।

किञ्च चितिशक्तिरेव भगवती विश्ववमनात्संसारवामाचारत्वाच्च वामेश्वर्याख्या सती खेचरीगोचरीदिक्चरीभूचरीरूपैरशेषैः प्रमात्रन्तःकरणबहिष्करणभावस्वभावैः परिस्फुरन्ती पशुभूमिकाभ्यां शून्यपदविश्रान्ता किञ्चित्कर्तृत्वाद्यात्मककलादिशक्त्यात्मना खेचरीचक्रेण गोपितपारमार्थिकचिद्गगनचरीत्वस्वरूपेण चकास्ति भेदनिश्चयाभिमानविकल्पनप्रधानान्तःकरणदेवीरूपेण गोचरीचक्रेण गोपिताभेदनिश्चयाद्यात्मकपारमार्थिकस्वरूपेण प्रकाशते भेदालोचनादिप्रधानबहिष्करणदेवतात्मना च दिक्चरीचक्रेण गोपिताभेदप्रथात्मकपारमार्थिकस्वरूपेण स्फुरति सर्वतो व्यवच्छिन्नाभासस्वभावप्रमेयात्मना च भूचरीचक्रेण गोपितसार्वात्म्यस्वरूपेण पशुहृदयव्यामोहिना भाति। पतिभूमिकायां तु सर्वकर्तृत्वादिशक्त्यात्मकचिद्गगनचरीत्वेनाभेदनिश्चयाद्यात्मना गोचरीत्वेनाभेदालोचनाद्यात्मना दिक्चरीत्वेन स्वाङ्गकल्पाद्वयप्रथासारप्रमेयात्मना च भूचरीत्वेन पतिहृदयविकासिना स्फुरति। तथा चोक्तं सहजचमत्कारपरिजनिताकृतकादरेण भट्टदामोदरेण विमुक्तकेषु

पूर्णावच्छिन्नमात्रन्तर्बहिष्करणभावगाः।
वामेशाद्याः परिज्ञानाज्ञानात्स्युर्मुक्तिबन्धदाः॥

इति। एवं च निजशक्तिव्यामोहिततैव संसारित्वम्।

अपि च चिदात्मनः परमेश्वरस्य स्वा अनपायिन्येकैव स्फुरत्तासारकर्तृतात्मैश्वर्यशक्तिः। सा यदा स्वरूपं गोपयित्वा पाशवे पदे प्राणापानसमानशक्तिदशाभिर्जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तभूमिभिर्देहप्राणपुर्यष्टककलाभिश्च व्यामोहयति तदा तद्व्यामोहितता संसारित्वं यदा तु मध्यधामोल्लासामुदानशक्तिं विश्वव्याप्तिसारां च व्यानशक्तिं तुर्यदशारूपां तुर्यातीतदशारूपां च चिदानन्दघनामुन्मीलयति तदा देहाद्यवस्थायामपि पतिदशात्मा जीवन्मुक्तिर्भवति। एवं त्रिधा स्वशक्तिव्यामोहितता व्याख्याता। चिद्वदिति (९) सूत्रे चित्प्रकाशो गृहीतसङ्कोचः संसारी इत्युक्तमिह तु स्वशक्तिव्यामोहितत्वेनास्य संसारित्वं भवति - इति भङ्ग्यन्तरेणोक्तम्। एवं सङ्कुचितशक्तिः प्राणादिमानपि यदा स्वशक्तिव्यामोहितो न भवति तदायम्

... शरीरी परमेश्वरः।

इत्याम्नायस्थित्या शिवभट्टारक एव - इति भङ्ग्या निरूपितं भवति। यदागमः

मनुष्यदेहमास्थाय छन्नास्ते परमेश्वराः।

इति। उक्तं च प्रत्यभिज्ञाटीकायाम्

शरीरमेव घटाद्यपि वा ये षट्त्रिंशत्तत्त्वमयं शिवरूपतया पश्यन्ति तेऽपि सिध्यन्ति

इति॥१२॥

Yasya punaḥ sadgurūpadeśaṁ vinaitatparijñānaṁ nāsti tasyāvacchāditasvasvarūpābhirnijābhiḥ śaktibhirvyāmohitatvaṁ bhavati - Ityāha


Tadaparijñāne svaśaktibhirvyāmohitatā saṁsāritvam||12||


Tasyaitasya sadā sambhavataḥ pañcavidhakṛtyakāritvasyāparijñāne - śaktipātahetukasvabalonmīlanābhāvādaprakāśane svābhiḥ śaktibhirvyāmohitatvaṁ - vividhalaukikaśāstrīyaśaṅkāśaṅkukīlitatvaṁ yadidameva saṁsāritvam| Taduktaṁ śrīsarvavīrabhaṭṭārake

Ajñānācchaṅkate lokastataḥ sṛṣṭiśca saṁhṛtiḥ||

iti|

Mantrā varṇātmakāḥ sarve sarve varṇāḥ śivātmakāḥ||

iti ca| Tathā hi - citprakāśādavyatiriktā nityoditamahāmantrarūpā pūrṇāhaṁvimarśamayī yeyaṁ parā vākśaktirādikṣāntarūpāśeṣaśakticakragarbhiṇī sā tāvatpaśyantīmadhyamādikrameṇa grāhakabhūmikāṁ bhāsayati| Tatra ca parārūpatvena svarūpamaprathayantī māyāpramāturasphuṭāsādhāraṇārthāvabhāsarūpāṁ pratikṣaṇaṁ navanavāṁ vikalpakriyāmullāsayati śuddhāmapi cāvikalpabhūmiṁ tadācchāditāmeva darśayati| Tatra ca brāhmyādidevatādhiṣṭhitakakārādivicitraśaktibhirvyāmohito dehaprāṇādimeva parimitamavaśamātmānaṁ manyate mūḍhajanaḥ| Brāhmyādidevyaḥ paśudaśāyāṁ bhedaviṣaye sṛṣṭisthityabhedaviṣaye ca saṁhāraṁ prathayantyaḥ parimitavikalpapātratāmeva sampādayanti patidaśāyāṁ tu bhede saṁhāramabhede ca sargasthitī prakaṭayantyaḥ kramātkramaṁ vikalpanirhrāsanena śrīmadbhairavamudrānupraveśamayīṁ mahatīmavikalpabhūmimevonmīlayanti|

Sarvo mamāyaṁ vibhava ityevaṁ parijānataḥ|
Viśvātmano vikalpānāṁ prasare'pi maheśatā||

ityādirūpāṁ cidānandāveśamagnāṁ śuddhavikalpaśaktimullāsayanti| Tata uktanītyā svaśaktivyāmohitataiva saṁsāritvam|

Kiñca citiśaktireva bhagavatī viśvavamanātsaṁsāravāmācāratvācca vāmeśvaryākhyā satī khecarīgocarīdikcarībhūcarīrūpairaśeṣaiḥ pramātrantaḥkaraṇabahiṣkaraṇabhāvasvabhāvaiḥ parisphurantī paśubhūmikābhyāṁ śūnyapadaviśrāntā kiñcitkartṛtvādyātmakakalādiśaktyātmanā khecarīcakreṇa gopitapāramārthikacidgaganacarītvasvarūpeṇa cakāsti bhedaniścayābhimānavikalpanapradhānāntaḥkaraṇadevīrūpeṇa gocarīcakreṇa gopitābhedaniścayādyātmakapāramārthikasvarūpeṇa prakāśate bhedālocanādipradhānabahiṣkaraṇadevatātmanā ca dikcarīcakreṇa gopitābhedaprathātmakapāramārthikasvarūpeṇa sphurati sarvato vyavacchinnābhāsasvabhāvaprameyātmanā ca bhūcarīcakreṇa gopitasārvātmyasvarūpeṇa paśuhṛdayavyāmohinā bhāti| Patibhūmikāyāṁ tu sarvakartṛtvādiśaktyātmakacidgaganacarītvenābhedaniścayādyātmanā gocarītvenābhedālocanādyātmanā dikcarītvena svāṅgakalpādvayaprathāsāraprameyātmanā ca bhūcarītvena patihṛdayavikāsinā sphurati| Tathā coktaṁ sahajacamatkāraparijanitākṛtakādareṇa bhaṭṭadāmodareṇa vimuktakeṣu

Pūrṇāvacchinnamātrantarbahiṣkaraṇabhāvagāḥ|
Vāmeśādyāḥ parijñānājñānātsyurmuktibandhadāḥ||

iti| Evaṁ ca nijaśaktivyāmohitataiva saṁsāritvam|

Api ca cidātmanaḥ parameśvarasya svā anapāyinyekaiva sphurattāsārakartṛtātmaiśvaryaśaktiḥ| Sā yadā svarūpaṁ gopayitvā pāśave pade prāṇāpānasamānaśaktidaśābhirjāgratsvapnasuṣuptabhūmibhirdehaprāṇapuryaṣṭakakalābhiśca vyāmohayati tadā tadvyāmohitatā saṁsāritvaṁ yadā tu madhyadhāmollāsāmudānaśaktiṁ viśvavyāptisārāṁ ca vyānaśaktiṁ turyadaśārūpāṁ turyātītadaśārūpāṁ ca cidānandaghanāmunmīlayati tadā dehādyavasthāyāmapi patidaśātmā jīvanmuktirbhavati| Evaṁ tridhā svaśaktivyāmohitatā vyākhyātā| Cidvaditi (9) sūtre citprakāśo gṛhītasaṅkocaḥ saṁsārī ityuktamiha tu svaśaktivyāmohitatvenāsya saṁsāritvaṁ bhavati - Iti bhaṅgyantareṇoktam| Evaṁ saṅkucitaśaktiḥ prāṇādimānapi yadā svaśaktivyāmohito na bhavati tadāyam

... śarīrī parameśvaraḥ|

ityāmnāyasthityā śivabhaṭṭāraka eva - Iti bhaṅgyā nirūpitaṁ bhavati| Yadāgamaḥ

Manuṣyadehamāsthāya channāste parameśvarāḥ|

 

iti| Uktaṁ ca pratyabhijñāṭīkāyām

Śarīrameva ghaṭādyapi vā ye ṣaṭtriṁśattattvamayaṁ śivarūpatayā paśyanti te'pi sidhyanti

 

iti||12||


Однако (punar) для того (yasya), кто лишён наставления истинного Гуру (sat-guru-upadeśam vinā), нет (na asti) полного знания этого --авторства пятеричной функции-- (etad-parijñānam). Для него (tasya), (с другой стороны), существует (bhavati) состояние, при котором человек остаётся сбитым с толку, или ослеплённым (vyāmohitatvam) своими собственными силами, чья сущностная природа скрыта (avacchādita-sva-svarūpābhiḥ nijābhiḥ śaktibhiḥ) —Так (iti) (автор) сказал (āha):

Быть переселяющейся душой (saṁsāritvam) (означает) быть сбитым с толку, или ослеплённым (vyāmohitatā) своими собственными силами (sva-śaktibhiḥ) из-за полного неведения об этом --то есть «об авторстве пяти функций, или пятеричного акта»-- (tad-aparijñāne)||12||

То (idam eva), что (yad) (является) состоянием переселяющейся души (saṁsāritvam), (означает) быть сбитым с толку, или ослеплённым (vyāmohitatvam) своими собственными силами (svābhiḥ śaktibhiḥ) —(то есть) быть скованным различными мирскими или библейскими сомнениями (vividha-laukika-śāstrīya-śaṅkā-śaṅku-kīlitatvam)— при полном неведении (aparijñāne) —(то есть) когда нет откровения (aprakāśane) при отсутствии раскрытия собственной Силы/Энергии, из-за нисхождения Силы (śaktipāta-hetuka-sva-bala-unmīlana-abhāvāt)— о том самом, что происходит всегда (tasya etasya sadā sambhavataḥ) —(короче говоря,) об авторстве пятеричной функции (pañcavidha-kṛtya-kāritvasya)—. Это (tad) было сказано (uktam) в досточтимом Sarvavīra (śrī-sarvavīra-bhaṭṭārake):

«Люди (lokaḥ) сомневаются (śaṅkate) из-за неведения (ajñānāt); поэтому (tatas) (происходит) проявление (sṛṣṭiḥ) и (ca) изъятие (вселенной) (saṁhṛtiḥ... iti)»

Также (ca):

«Все (sarve) Мантры (mantrāḥ) состоят из букв (varṇa-ātmakāḥ), (а) все (sarve) буквы (varṇāḥ) состоят из Śiva (śiva-ātmakāḥ... iti)»

Итак (tathā hi), эта самая (iyam... sā) Сила Parāvāk --Высшей Речи-- (parā vāk-śaktiḥ), которая (yā) неотделима (avyatiriktā) от Света Сознания (cit-prakāśāt), которая есть Великая Мантра, всегда действующая (nitya-udita-mahā-mantra-rūpā), которая состоит из Совершенного Я-Сознания (pūrṇa-aham-vimarśa-mayī), которая беременна (и содержит в Себе) всю группу сил, чья форма начинается с «a» и заканчивается «kṣa» (a-ādi-kṣa-anta-rūpa-aśeṣa-śakti-cakra-garbhiṇī), воистину являет (tāvat... bhāsayati) ступень ограниченного познающего/воспринимающего (grāhaka-bhūmikām) через последовательность paśyantī, madhyamā и т.д. (paśyantī-madhyamā-ādi-krameṇa). И (ca) там --в состоянии ограниченного познающего/воспринимающего-- (tatra) Она не разворачивает (aprathayantī) (Свою) сущностную природу (svarūpam) как Parā, или Высшую (parā-rūpatvena). (Вместо этого,) Она являет (ullāsayati) в каждое мгновение (pratikṣaṇam) для Māyāpramātā --для познающего/воспринимающего, ограниченного Māyā-- (māyā-pramātuḥ) всё новую (nava-navām) деятельность vikalpa-s, или мыслей (vikalpa-kriyām), формой которых является проявление объектов нечётких и необычных --которые не являются ни ясными, ни обычными-- (asphuṭa-asādhāraṇa-artha-avabhāsa-rūpām). (В свою очередь,) Она показывает (darśayati) ступень avikalpa --лишённую мыслей-- (avikalpa-bhūmim), хотя (api) и чистую (śuddhām), но скрытую этой (деятельностью vikalpa-s) (tad-ācchāditām eva). И (ca) в этом случае (tatra) заблуждающийся человек (mūḍha-janaḥ), ослеплённый (vyāmohitaḥ) различными силами, такими как буква «ka» и т.д., над которыми владычествуют божества, (называемые) Brāhmī и т.д. (brāhmī-ādi-devatā-adhiṣṭhita-ka-kāra-ādi-vicitra-śaktibhiḥ), считает (manyate) тело, жизненную энергию и т.д. (deha-prāṇa-ādim eva) --которые ограничены (parimitam)-- независимой Самостью --«avaśam» также означает, как ни странно, «зависимый», так что если принять это значение, «avaśam» выступало бы здесь как прилагательное к телу, жизненной энергии и т.д., а не к Самости-- (avaśam ātmānam). В состоянии paśu --ограниченного существа-- (paśu-daśāyām) богини Brāhmī и т.д. (brāhmī-ādi-devyaḥ), являя (prathayantyaḥ) проявление и поддержание (sṛṣṭi-sthitī) в отношении двойственности (bheda-viṣaye) и (ca) изъятие (saṁhāram) в отношении недвойственности (abheda-viṣaye), производят (sampādayanti) лишь способность к ограниченным vikalpa-s (parimita-vikalpa-pātratām eva). Но (tu) на ступени Pati --Господа-- (pati-daśāyām) (они,) являя (prakaṭayantyaḥ) изъятие (saṁhāram) в отношении двойственности (bhede), а также (ca) проявление и поддержание (sarga-sthitī) в отношении недвойственности (abhede), разворачивают (unmīlayanti) великую стадию avikalpa --лишённую мыслей-- (mahatīm avikalpa-bhūmim), которая состоит из вхождения в почитаемую Bhairavamudrā (śrīmat-bhairava-mudrā-anupraveśa-mayīm), сокращая --букв. укорачивая-- vikalpa-s очень постепенно (kramāt-kramam vikalpa-nirhrāsanena). (Затем, они) являют (ullāsayanti) силу чистого vikalpa (śuddha-vikalpa-śaktim), погруженного в поглощение Сознанием и Блаженством (cit-ānanda-āveśa-magnām) (и) чья форма (как объясняется в Īśvarapratyabhijñākārikā-s 4.12,) и т.д. такова (iti-ādi-rūpām):

«Для того, кто есть вселенная --то есть для бывшего ограниченного индивидуума, который оставил индивидуальность и обрёл универсальность-- (viśva-ātmanaḥ) (и) кто осознаёт/знает (parijānataḥ) таким образом (evam): „Всё (sarvaḥ) это (ayam) Великолепие (vibhavaḥ) (принадлежит) мне (mama... iti)“, даже (api) в распространении (prasare) vikalpa-s, или мыслей (vikalpānām) (присутствует) Состояние Великого Господа (mahā-īśatā)»

Отсюда (tatas), согласно упомянутому наставлению (ukta-nītyā), состояние переселяющейся души (saṁsāritvam) является состоянием сбитого с толку, или ослеплённого своими собственными силами (sva-śakti-vyāmohitatā eva).

Более того (kiñca), сама Владычица Citiśakti (citi-śaktiḥ eva bhagavatī) называется Vāmeśvarī (vāma-īśvarī-ākhyā satī), потому что Она извергает вселенную (viśva-vamanāt), и (ca) потому что Она относится к противоположному курсу Saṁsāra (saṁsāra-vāma-ācāratvāt). Она предстаёт сверкающей (parisphurantī) как все характеры --образы-- ограниченного познающего/воспринимающего, внутреннего (психического) органа, внешнего органа и объектных сущностей, природа которых — это khecarī, gocarī, dikcarī и bhūcarī, (соответственно) (khecarī-gocarī-dikcarī-bhūcarī-rūpaiḥ aśeṣaiḥ pramātṛ-antaḥkaraṇa-bahiṣkaraṇa-bhāva-svabhāvaiḥ). На стадии paśu --ограниченного существа-- (paśu-bhūmikābhyām), покоясь в состоянии пустоты (śūnya-pada-viśrāntā), Она сияет (cakāsti) в изначальной форме состояния истинной Cidgaganacarī --букв. той, кто движется в Небе Сознания--, сокрытой (gopita-pāramārthika-cit-gagana-carītva-svarūpeṇa) группой khecarī, которая состоит из силы Kalā и т.д., то есть ограниченного делания и т.д. (kiñcid-kartṛtva-ādi-ātmaka-kalā-ādi-śakti-ātmanā khecarī-cakreṇa). Она блестяще проявляется (prakāśate) в изначальной и истинной форме, состоящей из установления недвойственности и т.д., сокрытой (gopita-abheda-niścaya-ādi-ātmaka-pāramārthika-svarūpeṇa) группой gocarī, чья форма — это богиня, (называемая) внутренним (психическим) органом, который состоит, главным образом, из установления двойственности, эгоизма и мышления (bheda-niścaya-abhimāna-vikalpana-pradhāna-antaḥkaraṇa-devī-rūpeṇa gocarī-cakreṇa). Она вспыхивает (sphurati) в изначальной и истинной форме, состоящей из развёртывания недвойственности, сокрытой (gopita-abheda-prathā-ātmaka-pāramārthika-svarūpeṇa) группой dikcarī, которая является божеством внешнего органа, состоящего, главным образом, из восприятия двойственности и т.д. (bheda-ālocana-ādi-pradhāna-bahiṣkaraṇa-devatā-ātmanā ca dikcarīcakreṇa). И (ca), (наконец,) Она проявляется (bhāti) в виде обманщицы в сердце paśu-s --ограниченных существ-- (paśu-hṛdaya-vyāmohinā), чья сущностная природа — это состояние Вселенской Души, сокрытое (gopita-sārvātmya-svarūpeṇa) группой bhūcarī, состоящей из объектов, сущностью, которых являются отдельные/разделённые проявления (vyavacchinna-ābhāsa-svabhāva-prameya-ātmanā) повсюду вокруг (sarvatas). Но (tu) на ступени Pati, или Господа (pati-bhūmikāyām) Она предстаёт сверкающей (sphurati) как Cidgaganacarī, состоящая из śakti всемогущества и т.д. (sarva-kartṛtva-ādi-śakti-ātmaka-cidgaganacarītvena), как gocarī, которая имеет отношение к установлению недвойственности и т.д. (abheda-niścaya-ādi-ātmanā gocarītvena), как dikcarī, которая относится к восприятию недвойственности и т.д. (abheda-ālocana-ādi-ātmanā dikcarītvena), и (ca), (наконец,) как та, кто разворачивает Сердце Pati, или Господа (pati-hṛdaya-vikāsinā), (то есть) как bhūcarī, которая связана с познаваемым объектом, чья сущность — это развёртывание недвойственности, как если бы оно было собственным телом --то есть человек воспринимает всю объективную вселенную как своё собственное Тело-- (sva-aṅga-kalpa-advaya-prathā-sāra-prameya-ātmanā... bhūcarītvena). Господь Dāmodara, пользовавшийся спонтанным почтением, порождённым (его) природным Camatkāra --его Восторгом из-за Изумления--, сказал так же (tathā ca uktam sahaja-camatkāra-parijanita-akṛtaka-ādareṇa bhaṭṭa-dāmodareṇa) в (своих) Vimuktaka-s (vimuktakeṣu):

«Vāmeśā --то есть Vāmeśvarī-- и т.д. (vāmeśā-ādyāḥ) пребывают в познающем, который отделён от полноты --в Puruṣa--, во внутреннем (психическом) органе, во внешнем органе и в объектных сущностях (pūrṇa-avacchinna-mātṛ-antar-bahiṣkaraṇa-bhāva-gāḥ) (и) (syuḥ) являются дарующими Освобождение и рабство (mukti-bandhadāḥ) через полное Знание и неведение (parijñāna-ajñānāt... iti)»

Итак (evam ca), быть переселяющейся душой (saṁsāritvam) (подразумевает) быть сбитым с толку, или ослеплённым своими собственными силами (nija-śakti-vyāmohitatā eva).

Кроме того (api) (есть) сама Aiśvaryaśakti --которая непреходяща/неизменна, уникальна и обладает природой Делания --то есть Śakti--, чья сущность — это состояние интенсивного великолепия --это Śiva-- (svā anapāyinī ekā eva sphurattā-sāra-kartṛtā-ātmā aiśvaryaśaktiḥ)-- Всевышнего Господа, который есть Сознание (cit-ātmanaḥ parama-īśvarasya). Когда (yadā) Она --Aiśvaryaśakti-- (sā), сокрыв (gopayitvā) сущностную природу (svarūpam) в состоянии paśu (pāśave pade), создает путаницу/смятение (vyāmohayati) через состояния сил, (называемых) prāṇa, apāna и samāna (prāṇa-apāna-samāna-śakti-daśābhiḥ), через ступени бодрствования, сновидения и глубокого сна (jāgrat-svapna-suṣupta-bhūmibhiḥ) и (ca) через kalā-s тела, жизненной энергии и тонкого тела (deha-prāṇa-puryaṣṭaka-kalābhiḥ), тогда (tadā) это состояние растерянности, или ослеплённости (tad-vyāmohitatā) (является) состоянием переселяющейся души (saṁsāritvam). Но (tu) когда (yadā) Она разворачивает (unmīlayati) силу, (называемую) udāna (udāna-śaktim), которая проявляется в Suṣumṇā (madhya-dhāma-ullāsām) —(и) чья природа — это состояние Turya (turya-daśā-rūpām)—, и (ca) силу, (называемую) vyāna (vyāna-śaktim), чьей сущностью является пронизывание вселенной (viśva-vyāpti-sārām) —(и) чья природа — это состояние Turyātīta (turya-atīta-daśā-rūpām)—, которые --обе силы-- образуют компактную массу Сознания и Блаженства (cit-ānanda-ghanām), тогда (tadā) даже (api) в состоянии тела и т.д. (deha-ādi-avasthāyām) существует (bhavati) Освобождение при жизни (jīvat-muktiḥ), чья сущность есть Состояние Pati, или Господа --Состояние Śiva-- (pati-daśā-ātmā). Таким образом (evam), состояние сбитости с толку, или ослеплённости своими собственными силами (sva-śakti-vyāmohitatā) было объяснено (vyākhyātā) тремя способами (tridhā). В афоризме 9 (9 sūtre), (который начинается с) «Cidvat» (cit-vat iti), было сказано (uktam), что (iti) Свет Сознания (cit-prakāśaḥ), приняв сжатие (gṛhīta-saṅkocaḥ), (является) переселяющейся душой (saṁsārī). Но (tu) здесь (iha) было выражено (uktam) иным образом (bhaṅgī-antareṇa), что (iti) его (asya) состояние как переселяющейся души (saṁsāritvam) имеет место (bhavati) из-за того, что он становится сбитым с толку, или ослеплённым своими собственными силами (sva-śakti-vyāmohitatvena). Таким образом (evam) тот, чьи силы сжаты (saṅkucita-śaktiḥ), (то есть) тот, кто всё ещё имеет жизненную энергию и т.д. (prāṇa-ādimān api), когда (yadā) он не сбит с толку и не ослеплён своими собственными силами (sva-śakti-vyāmohitaḥ na bhavati), тогда (tadā) он (ayam) описывается (nirūpitam bhavati) косвенно (bhaṅgyā), (как) «сам восхитительный Śiva (śiva-bhaṭṭārakaḥ eva... iti)», в соответствии с аксиомой письменной традиции (āmnāya-sthityā), (которая гласит:)

«Всевышний Господь (parama-īśvaraḥ), наделённый телом (śarīrī... iti)»

Как сказано в проявленном писании (yad āgamaḥ):

«Приняв (āsthāya) человеческое тело (manuṣya-deham), они (te) являются сокрытым/тайным (channāḥ... iti) Всевышним Господом (parama-īśvarāḥ)»

Было сказано также (uktam ca) в Pratyabhijñāṭīkā (pratyabhijñā-ṭīkāyām):

«Также достигают совершенства те (te api sidhyanti), кто (ye) воспринимает (paśyanti) тело (śarīram eva) или (vā) даже горшок и т.д. (ghaṭa-ādi api) --всё то, что состоит из тридцати шести таттв, или принципов (ṣaṭtriṁśat-tattva-mayam)-- как имеющее форму Śiva --или просто как Śiva-- (śiva-rūpatayā... iti)»

||12||

в начало


 Афоризм 13

उक्तसूत्रार्थप्रातिपक्ष्येण तत्त्वदृष्टिं दर्शयितुमाह


तत्परिज्ञाने चित्तमेवान्तर्मुखीभावेन चेतनपदाध्यारोहाच्चितिः॥१३॥


पूर्वसूत्रव्याख्याप्रसङ्गेन प्रमेयदृष्ट्या वितत्य व्याख्यातप्रायमेतत्सूत्रं शब्दसङ्गत्या त्वधुना व्याख्यायते। तस्यात्मीयस्य पञ्चकृत्यकारित्वस्य परिज्ञाने सत्यपरिज्ञानलक्षणकारणापगमात्स्वशक्तिव्यामोहिततानिवृत्तौ स्वातन्त्र्यलाभात्प्राग्व्याख्यातं यच्चित्तं तदेव सङ्कोचिनीं बहिर्मुखतां जहदन्तर्मुखीभावेन चेतनपदाध्यारोहात् - ग्राहकभूमिकाक्रमणक्रमेण सङ्कोचकलाया अपि विगलनेन स्वरूपापत्त्या चितिर्भवति स्वां चिन्मयीं परां भूमिमाविशतीत्यर्थः॥१३॥

Uktasūtrārthaprātipakṣyeṇa tattvadṛṣṭiṁ darśayitumāha


Tatparijñāne cittamevāntarmukhībhāvena cetanapadādhyārohāccitiḥ||13||


Pūrvasūtravyākhyāprasaṅgena prameyadṛṣṭyā vitatya vyākhyātaprāyametatsūtraṁ śabdasaṅgatyā tvadhunā vyākhyāyate| Tasyātmīyasya pañcakṛtyakāritvasya parijñāne satyaparijñānalakṣaṇakāraṇāpagamātsvaśaktivyāmohitatānivṛttau svātantryalābhātprāgvyākhyātaṁ yaccittaṁ tadeva saṅkocinīṁ bahirmukhatāṁ jahadantarmukhībhāvena cetanapadādhyārohāt - grāhakabhūmikākramaṇakrameṇa saṅkocakalāyā api vigalanena svarūpāpattyā citirbhavati svāṁ cinmayīṁ parāṁ bhūmimāviśatītyarthaḥ||13||


Чтобы показать (darśayitum) точку зрения (Высшего) Принципа --или «точку зрения Истины»-- (tattva-dṛṣṭim) в противоположность смыслу упомянутого афоризма (ukta-sūtra-artha-prātipakṣyeṇa), (автор) сказал (āha):

Когда есть полное знание об этом --то есть об «авторстве пяти функций, или пятеричного акта»-- (tad-parijñāne), сам ум (cittam) (eva) через интроверсию (antarmukhī-bhāvena) (становится) Высшей Силой (citiḥ), путём возвышения (к) состоянию Чистого Сознания (cetana-pada-adhyārohāt)||13||

С точки зрения познаваемого объекта (prameya-dṛṣṭyā) этот (etad) афоризм (sūtram) был по большей части объяснён (vyākhyāta-prāyam) подробно (vitatya) при объяснении предыдущего афоризма (pūrva-sūtra-vyākhyā-prasaṅgena). Но (tu) теперь (adhunā) он объясняется (vyākhyāyate) с точки зрения соединения и связи слов (śabda-saṅgatyā). Когда есть полное знание (parijñāne sati) об этом (tasya) —(то есть) о собственном авторстве пяти функций/актов (ātmīyasya pañca-kṛtya-kāritvasya)—, когда есть прекращение состояния замешательства, или ослеплённости своими собственными силами (sva-śakti-vyāmohitatā-nivṛttau), поскольку исчезла причина, характеризуемая неведением (aparijñāna-lakṣaṇa-kāraṇa-apagamāt), (тогда) сам ум (cittam tad eva) —что (yad) было объяснено ранее --в афоризме 5-- (prāk-vyākhyātam)— через обретение Абсолютной Свободы (svātantrya-lābhāt), отказавшись от (jahat) (своей) ограничивающей экстраверсии (saṅkocinīm bahirmukhatām) и став интровертным (antarmukhī-bhāvena), становится (bhavati) Citi --Высшей Силой-- (citiḥ), восходя (вплоть) до состояния Чистого Сознания (cetana-pada-adhyārohāt), (то есть) через вхождение в (свою) сущностную природу (svarūpa-āpattyā) посредством исчезновения (vigalanena) даже аспекта, (называемого) сжатием (saṅkoca-kalāyāḥ api), (и) постепенного восхождения к стадии познающего, или воспринимающего (grāhaka-bhūmikā-ākramaṇa-krameṇa). (В итоге,) он входит (āviśati) в высшую (parām) стадию (bhūmim), состоящую из Сознания (cit-mayīm). Таков смысл (iti arthaḥ)||13||

в начало


 Афоризм 14

ननु यदि पारमार्थिकं चिच्छक्तिपदं सकलभेदकवलनस्वभावं तदस्य मायापदेऽपि तथारूपेण भवितव्यं यथा जलदाच्छादितस्यापि भानोर्भावावभासकत्वम् - इत्याशङ्क्याह


चितिवह्निरवरोहपदे छन्नोऽपि मात्रया मेयेन्धनं प्लुष्यति॥१४॥


चितिरेव विश्वग्रसनशीलत्वाद्वह्निरसावेवावरोहपदे - मायाप्रमातृतायां छन्नोऽपि - स्वातन्त्र्यादाच्छादितस्वभावोऽपि भूरिभूतिच्छन्नाग्निवन्मात्रया - अंशेन नीलपीतादिप्रमेयेन्धनं प्लुष्यति - स्वात्मसात्करोति। मात्रापदस्येदमाकूतम् - यत्कवलयनपि सार्वात्म्येन न ग्रसतेऽपि त्वंशेन संस्कारात्मनोत्थापयति। ग्रासकत्वं च सर्वप्रमातॄणां स्वानुभवत एव सिद्धम्। यदुक्तं श्रीमदुत्पलदेवपादैर्निजस्तोत्रेषु

वर्तन्ते जन्तवोऽशेषा अपि ब्रह्मेन्द्रविष्णवः।
ग्रसमानास्ततो वन्दे देव विश्वं भवन्मयम्॥

इति॥१४॥

Nanu yadi pāramārthikaṁ cicchaktipadaṁ sakalabhedakavalanasvabhāvaṁ tadasya māyāpade'pi tathārūpeṇa bhavitavyaṁ yathā jaladācchāditasyāpi bhānorbhāvāvabhāsakatvam - Ityāśaṅkyāha


Citivahniravarohapade channo'pi mātrayā meyendhanaṁ pluṣyati||14||


Citireva viśvagrasanaśīlatvādvahnirasāvevāvarohapade - māyāpramātṛtāyāṁ channo'pi - svātantryādācchāditasvabhāvo'pi bhūribhūticchannāgnivanmātrayā - aṁśena nīlapītādiprameyendhanaṁ pluṣyati - svātmasātkaroti| Mātrāpadasyedamākūtam - yatkavalayanapi sārvātmyena na grasate'pi tvaṁśena saṁskārātmanotthāpayati| Grāsakatvaṁ ca sarvapramātṝṇāṁ svānubhavata eva siddham| Yaduktaṁ śrīmadutpaladevapādairnijastotreṣu

Vartante jantavo'śeṣā api brahmendraviṣṇavaḥ|
Grasamānāstato vande deva viśvaṁ bhavanmayam||

iti||14||


Возражение (nanu): Если (yadi) сущностная/истинная стадия Cicchakti --букв. Силы Сознания-- (pāramārthikaṁ cit-śakti-padam) имеет своей сущностной природой акт поглощения всех различий/двойственностей (sakala-bheda-kavalana-svabhāvam), тогда (tad) Она должна оставаться такой же (tathā-rūpeṇa bhavitavyam) даже (api) на Своей стадии Māyā (māyā-pade), так же как (yathā) (происходит) проявление объектов (bhāva-avabhāsakatvam) солнцем, даже если оно остаётся покрытым облаками (jalada-ācchāditasya api bhānoḥ) — Усомнившись/возразив (āśaṅkya) таким образом (iti), (автор) сказал (āha):

Огонь Высшей Силы (citi-vahniḥ), несмотря на то, что (api) покрыт, или скрыт (Māyā, или Заблуждением) (channaḥ) на стадии нисхождения (avaroha-pade), частично (mātrayā) поглощает (pluṣyati) топливо познаваемых (meya-indhanam)||14||

Сама Citi --Сама Высшая Сила-- (citiḥ eva) (есть) огонь (vahniḥ), потому что Её склонность/стремление состоит в пожирании вселенной (viśva-grasana-śīlatvāt). Она Сама --Сама Citi-- (asau eva) на стадии нисхождения (avaroha-pade) —в состоянии Māyāpramātā --познающего под властью Māyā-- (māyā-pramātṛtāyām)—, хотя (api) и покрыта, или сокрыта (channaḥ) —несмотря на то, что (api) Её сущностная природа скрыта (Ею) (ācchādita-svabhāvaḥ) добровольно (svātantryāt)—, частично (mātrayā) —лишь часть (aṁśena)—, подобно огню, покрытому обильным пеплом (bhūri-bhūti-channa-agni-vat), она пожирает (pluṣyati) топливо познаваемых объектов, таких как синее, жёлтое и т.д. (nīla-pīta-ādi-prameya-indhanam), уподобляя Себе --то есть ассимилирует, делает равным с Citi-- (sva-ātma-sāt karoti)—. Это (idam) (и есть) цель (ākūtam) (использования) слова «mātrā», (присутствующего в афоризме) --букв. малая часть-- (mātrā-padasya): Несмотря на то, что (yad) хотя (api) (Огонь Citi) и поглощает (познаваемый объект) (kavalayan), Он не пожирает (na grasate) его полностью (sārvātmyena), а лишь (api tu) частично (aṁśena), (поскольку) Он заставляет его возникать (снова) (utthāpayati) посредством saṁskāra-s, или накопленных впечатлений (saṁskāra-ātmanā). И (ca) состояние пожирателя (grāsakatvam) в случае всех познающих/воспринимающих (sarva-pramātṝṇām) доказывается собственным опытом (sva-anubhavatas). Как было сказано почтенным Utpaladeva (yad uktam śrīmat-utpaladeva-pādaiḥ) в его собственных гимнах (nija-stotreṣu) --точнее, в Śivastotrāvalī 20.17--:

«(Поскольку) все (aśeṣāḥ) создания (jantavaḥ), даже (api) Brahmā, Indra и Viṣṇu (brahma-indra-viṣṇavaḥ), продолжают пожирать (vartante... grasamānāḥ), поэтому (tatas), о Боже (deva)!, я выражаю почтение (vande) вселенной (viśvam), которая состоит из Тебя (bhavat-mayam... iti)»

||14||

в начало


 Афоризм 15

यदा पुनः करणेश्वरीप्रसरसङ्कोचं सम्पाद्य सर्गसंहारक्रमपरिशीलनयुक्तिमाविशति तदा


बललाभे विश्वमात्मसात्करोति॥१५॥


चितिरेव देहप्राणाद्याच्छादननिमज्जनेन स्वरूपमुन्मग्नत्वेन स्फारयन्ती बलं यथोक्तम्

तदाक्रम्य बलं मन्त्राः...।

इति। एवं च बललाभे - उन्मग्नस्वरूपाश्रयणे क्षित्यादिसदाशिवान्तं विश्वमात्मसात्करोति - स्वस्वरूपाभेदेन निर्भासयति। तदुक्तं पूर्वगुरुभिः स्वभाषामयेषु क्रमसूत्रेषु

यथा वह्निरुद्बोधितो दाह्यं दहति तथा विषयपाशान्भक्षयेत्

इति।

न चैवं वक्तव्यम् - विश्वात्मसात्काररूपा समावेशभूः कादाचित्की कथमुपादेया इयं स्यादिति यतो देहाद्युन्मज्जननिमज्जनवशेनेदमस्याः कादाचित्कत्वमिवाभाति। वस्तुतस्तु चितिस्वातन्त्र्यावभासितदेहाद्युन्मज्जनादेव कादाचित्कत्वम्। एषा तु सदैव प्रकाशमानान्यथा तद्देहाद्यपि न प्रकाशेत। अत एव देहादिप्रमातृताभिमाननिमज्जनायाभ्यासो न तु सदा प्रथमानतासारप्रमातृताप्राप्त्यर्थम्

इति श्रीप्रत्यभिज्ञाकाराः॥१५॥

Yadā punaḥ karaṇeśvarīprasarasaṅkocaṁ sampādya sargasaṁhārakramapariśīlanayuktimāviśati tadā


Balalābhe viśvamātmasātkaroti||15||


Citireva dehaprāṇādyācchādananimajjanena svarūpamunmagnatvena sphārayantī balaṁ yathoktam

Tadākramya balaṁ mantrāḥ...|

iti| Evaṁ ca balalābhe - unmagnasvarūpāśrayaṇe kṣityādisadāśivāntaṁ viśvamātmasātkaroti - Svasvarūpābhedena nirbhāsayati| Taduktaṁ pūrvagurubhiḥ svabhāṣāmayeṣu kramasūtreṣu

Yathā vahnirudbodhito dāhyaṁ dahati tathā viṣayapāśānbhakṣayet

iti|

Na caivaṁ vaktavyam - viśvātmasātkārarūpā samāveśabhūḥ kādācitkī kathamupādeyā iyaṁ syāditi yato dehādyunmajjananimajjanavaśenedamasyāḥ kādācitkatvamivābhāti| Vastutastu citisvātantryāvabhāsitadehādyunmajjanādeva kādācitkatvam| Eṣā tu sadaiva prakāśamānānyathā taddehādyapi na prakāśeta| Ata eva dehādipramātṛtābhimānanimajjanāyābhyāso na tu sadā prathamānatāsārapramātṛtāprāptyartham

iti śrīpratyabhijñākārāḥ||15||


Однако (punar), когда (yadā) (сам человек,) осуществив (sampādya) расширение и сжатие богинь чувств (karaṇa-īśvarī-prasara-saṅkocam), входит (āviśati) в практику соприкосновения с последовательностью проявления и свёртывания (sarga-saṁhāra-krama-pariśīlana-yuktim), тогда (tadā):

Когда (человек) обретает Силу Citi, или Вселенского Сознания (bala-lābhe), он делает (karoti) вселенную (viśvam) равной себе (ātmasāt), (то есть он уподобляет вселенную самому себе)||15||

Сама Citi (citiḥ eva) (становится --хотя, парадоксально, Она всегда есть--) Bala, или Силой (balam), погружая покров/облачение тела, жизненной энергии и т.д. (deha-prāṇa-ādi-ācchādana-nimajjanena) (и) расширяя (sphārayantī) (Свою) сущностную природу (svarūpam) так, что она всплывает (unmagnatvena). Как было сказано (yathā uktam) (в Spandakārikā-s 2.1:)

«Ухватившись за (ākramya) ту Силу (tad... balam), Мантры (mantrāḥ... iti)...»

Таким образом (evam), когда человек обретает Силу (Citi, или Вселенского Сознания) (bala-lābhe) —когда он прибегает к возникшей сущностной природе --когда он находит прибежище в такой сущностной природе-- (unmagna-svarūpa-āśrayaṇe)—, он делает (karoti) вселенную (viśvam), от элемента земли вплоть до Sadāśiva (kṣiti-ādi-sadāśiva-antam), равной себе (ātmasāt), (то есть) он проявляет (её) (nirbhāsayati) в единстве со своей собственной сущностной природой (sva-svarūpa-abhedena). Первые/древние Гуру сказали (tad uktam pūrva-gurubhiḥ) в Kramasūtra-s (krama-sūtreṣu), которые состоят из их собственных речей --из речей тех Гуру-- (sva-bhāṣā-mayeṣu):

«Подобно тому, как (yathā) разгоревшийся (udbodhitaḥ) огонь (vahniḥ) сжигает (dahati) топливо (dāhyam), так (tathā) ему следует пожирать (bhakṣayet) путы/оковы, (называемые) объектами чувств (viṣaya-pāśān... iti)»

Автор --букв. авторы-- досточтимой Pratyabhijñā (śrī-pratyabhijñā-kārāḥ) (сказал об этом следующее:)

«Не следует говорить (na ca... vaktavyam) так (evam): (Роль Citi,) которая есть включение (samāveśa-bhūḥ) (и) которая есть то, что делает вселенную равной Себе (viśva-ātmasāt-kāra-rūpā), случайна/побочна (kādācitkī). Как (katham) должен быть принят этот (вид роли) (upādeyā iyam syāt iti)? (Почему?) Потому что (yatas) эта (idam) Её --Citi-- (asyāḥ) (природа) кажется (ābhāti) случайным или побочным состоянием (kādācitkatvam iva), обусловленным погружением и появлением тела и т.д. (deha-ādi-unmajjana-nimajjana-vaśena). В действительности (vastutas tu), (эта) случайность (кажущегося) состояния (kādācitkatvam) происходит из-за появления тела и т.д., проявленного Абсолютной Свободой Citi (citi-svātantrya-avabhāsita-deha-ādi-unmajjanāt eva). Но (tu) Она --или «Её роль»-- (eṣā) всегда проявляет Себя (sadā eva prakāśamānā). В противном случае (anyathā), даже это, (а именно,) тело и т.д. (tad deha-ādi api), не было бы проявлено (na prakāśeta). Именно по этой причине (atas eva) (существует) практика (Йоги) (abhyāsaḥ) для устранения ошибочного представления, что состояние познающего/воспринимающего --субъекта-- есть тело и т.д. (deha-ādi-pramātṛtā-abhimāna-nimajjanāya), а не (na tu) для достижения состояния познающего/воспринимающего, сущность которого состоит в том, чтобы всегда расширяться и проявляться (sadā prathamānatā-sāra-pramātṛtā-prāpti-artham... iti)»

||15||

в начало


 Афоризм 16

एवं च


चिदानन्दलाभे देहादिषु चेत्यमानेष्वपि चिदैकात्म्यप्रतिपत्तिदार्ढ्यं जीवन्मुक्तिः॥१६॥


विश्वात्मसात्कारात्मनि समावेशरूपे चिदानन्दे लब्धे व्युत्थानदशायां दलकल्पतया देहप्राणनीलसुखादिष्वाभासमानेष्वपि यत्समावेशसंस्कारबलात्प्रतिपादयिष्यमाणयुक्तिक्रमोपबृंहिताच्चिदैकात्म्यप्रतिपत्तिदार्ढ्यम् - अविचला चिदेकत्वप्रथा सैव जीवन्मुक्तिः - जीवतः प्राणानपि धारयतो मुक्तिः प्रत्यभिज्ञातनिजस्वरूपविद्राविताशेषपाशराशित्वात्। यथोक्तं स्पन्दशास्त्रे

इति वा यस्य संवित्तिः क्रीडात्वेनाखिलं जगत्।
स पश्यन्सततं युक्तो जीवन्मुक्तो न संशयः॥

इति॥१६॥

Evaṁ ca


Cidānandalābhe dehādiṣu cetyamāneṣvapi cidaikātmyapratipattidārḍhyaṁ jīvanmuktiḥ||16||


Viśvātmasātkārātmani samāveśarūpe cidānande labdhe vyutthānadaśāyāṁ dalakalpatayā dehaprāṇanīlasukhādiṣvābhāsamāneṣvapi yatsamāveśasaṁskārabalātpratipādayiṣyamāṇayuktikramopabṛṁhitāccidaikātmyapratipattidārḍhyam - avicalā cidekatvaprathā saiva jīvanmuktiḥ - jīvataḥ prāṇānapi dhārayato muktiḥ pratyabhijñātanijasvarūpavidrāvitāśeṣapāśarāśitvāt| Yathoktaṁ spandaśāstre

Iti vā yasya saṁvittiḥ krīḍātvenākhilaṁ jagat|
Sa paśyansatataṁ yukto jīvanmukto na saṁśayaḥ||

iti||16||


И (ca) так (evam):

Когда (человек) обретает Блаженство Абсолютного Сознания (cit-ānanda-lābhe), (возникает) устойчивость, или твёрдость осознания тождества с (этим) Абсолютным Сознанием (cit-aikātmya-pratipatti-dārḍhyam), несмотря на то, что (api) переживаются (cetyamāneṣu) тело и т.д. (deha-ādiṣu). (Это состояние известно, как) Jīvanmukti --то есть «Освобождение, или Mukti при жизни»-- (jīvanmuktiḥ)||16||

Когда обретается Блаженство Абсолютного Сознания (cit-ānande labdhe), которое порождает равенство между собой и вселенной (viśva-ātmasāt-kāra-ātmani), (и) чья форма есть samāveśa --поглощение-- (samāveśarūpe), (тогда,) даже (api) в состоянии vyutthāna --всех состояний, кроме samāveśa-- (vyutthāna-daśāyām) —в котором тело, жизненная энергия, синее, удовольствие и т.д. (deha-prāṇa-nīla-sukha-ādiṣu ābhāsamāneṣu) проявляются, как если бы они были фрагментами (dala-kalpatayā)—, (возникает) устойчивость, или твёрдость осознания тождества с (этим) Абсолютным Сознанием (cit-aikātmya-pratipatti-dārḍhyam) —(т.е. возникает) твёрдое (avicalā) расширение единства с Абсолютным Сознанием (cit-ekatva-prathā)—, которое (yad) (происходит) благодаря силе впечатлений samāveśa --поглощения в Śiva-- (samāveśa-saṁskāra-balāt), (всё это) усилено последовательностью средств, которые будут объяснены (pratipādayiṣyamāṇa-yukti-krama-upabṛṁhitāt). То (твёрдое расширение единства с Абсолютным Сознанием) (sā eva) (есть) Освобождение при жизни (jīvat-muktiḥ), (то есть) Освобождение (muktiḥ) того, кто остаётся живым (jīvataḥ), (и) кто сохраняет (свои) жизненные энергии (prāṇān api dhārayataḥ). (Почему?) Потому что масса всех уз/оков рассеяна --также «растворена»--, поскольку своя собственная сущностная природа была узнана (pratyabhijñāta-nija-svarūpa-vidrāvita-aśeṣa-pāśa-rāśitvāt). Как (yathā) было сказано (uktam) в писании о Спанде --в Spandakārikā-s 2.5-- (spanda-śāstre):

«Или (iti vā) тот (saḥ), кто обладает этим (yasya) знанием, или реализацией (saṁvittiḥ), (и) постоянно (satatam) соединён (с Высшей Самостью) (yuktaḥ), видит (paśyan) весь (akhilam) мир (jagat) как (божественную) игру (krīḍātvena). Он освобождён при жизни (jīvat-muktaḥ), (и в этом) нет (na) сомнения (saṁśayaḥ... iti)»

||16||

в начало


 Афоризм 17

अथ कथं चिदानन्दलाभो भवति - इत्याह


मध्यविकासाच्चिदानन्दलाभः॥१७॥


सर्वान्तरतमत्वेन वर्तमानत्वात्तद्भित्तिलग्नतां विना च कस्यचिदपि स्वरूपानुपपत्तेः संविदेव भगवती मध्यम्। सा तु मायादशायां तथाभूतापि स्वरूपं गूहयित्वा

प्राक्संवित्प्राणे परिणता

इति नीत्या प्राणशक्तिभूमिं स्वीकृत्यावरोहक्रमेण बुद्धिदेहादिभुवमधिशयाना नाडीसहस्रसरणिमनुसृता। तत्रापि च पलाशपर्णमध्यशाखान्यायेन आ ब्रह्मरन्ध्रादधोवक्त्रपर्यन्तं प्राणशक्तिब्रह्माश्रयमध्यमनाडीरूपतया प्राधान्येन स्थिता तत एव सर्ववृत्तीनामुदयात्तत्रैव च विश्रामात्। एवम्भूताप्येषा पशूनां निमीलितस्वरूपैव स्थिता। यदा तूक्तयुक्तिक्रमेण सर्वान्तरतमत्वे मध्यभूता संविद्भगवती विकसति यदि वा वक्ष्यमाणक्रमेण मध्यभूता ब्रह्मनाडी विकसति तदा तद्विकासाच्चिदानन्दस्योक्तरूपस्य लाभः - प्राप्तिर्भवति। ततश्च प्रागुक्ता जीवन्मुक्तिः॥१७॥

Atha kathaṁ cidānandalābho bhavati - Ityāha


Madhyavikāsāccidānandalābhaḥ||17||


Sarvāntaratamatvena vartamānatvāttadbhittilagnatāṁ vinā ca kasyacidapi svarūpānupapatteḥ saṁvideva bhagavatī madhyam| Sā tu māyādaśāyāṁ tathābhūtāpi svarūpaṁ gūhayitvā

Prāksaṁvitprāṇe pariṇatā

iti nītyā prāṇaśaktibhūmiṁ svīkṛtyāvarohakrameṇa buddhidehādibhuvamadhiśayānā nāḍīsahasrasaraṇimanusṛtā| Tatrāpi ca palāśaparṇamadhyaśākhānyāyena ā brahmarandhrādadhovaktraparyantaṁ prāṇaśaktibrahmāśrayamadhyamanāḍīrūpatayā prādhānyena sthitā tata eva sarvavṛttīnāmudayāttatraiva ca viśrāmāt| Evambhūtāpyeṣā paśūnāṁ nimīlitasvarūpaiva sthitā| Yadā tūktayuktikrameṇa sarvāntaratamatve madhyabhūtā saṁvidbhagavatī vikasati yadi vā vakṣyamāṇakrameṇa madhyabhūtā brahmanāḍī vikasati tadā tadvikāsāccidānandasyoktarūpasya lābhaḥ - prāptirbhavati| Tataśca prāguktā jīvanmuktiḥ||17||


Теперь (о том) (atha), как (katham) происходит обретение Блаженства Абсолютного Сознания (cit-ānanda-lābhaḥ bhavati). (Автор) сказал (āha) так (iti):

Через развёртывание, или развитие центра --срединного состояния-- (madhya-vikāsāt) (происходит) обретение Блаженства Абсолютного Сознания (cit-ānanda-lābhaḥ)||17||

Сама Госпожа Saṁvid --Чистое Сознание, также называемое Paramaśiva, или Parabhairava-- (saṁvid eva bhagavatī) (есть) центр (madhyam). (Почему?) Потому что она существует (vartamānatvāt) как самая сокровенная Реальность во всём (sarva-antaratamatvena), и (ca) потому что природа (svarūpa-anupapatteḥ) «чего-либо» (kasyacid api) невозможна --букв. неприменима--, если она не прилеплена к тому Экрану --букв. Стене; Saṁvid есть Экран, на котором отражается вся вселенная-- (tad-bhitti-lagnatām vinā). Но (tu), хотя Она такова (sā... tathābhūtā api), сокрыв (gūhayitvā) (Свою) сущностную природу (sva-rūpam) в состоянии Māyā (māyā-daśāyām), согласно предписанию/приказу (nītyā):

«В начале (prāk) Saṁvid (saṁvid) преобразовалась (pariṇatā) в жизненную энергию --следовало бы написать «prāṇena», в инструментальном падеже-- (prāṇe)»

Приняв (svīkṛtya) роль prāṇaśakti (prāṇa-śakti-bhūmim), Она покоится (adhiśayānā) в состояниях интеллекта, тела и т.д. (buddhi-deha-ādi-bhuvam) в нисходящем порядке (avaroha-krameṇa) (и) следует --букв. последовала-- (anusṛtā) пути тысячи тонких каналов (nāḍī-sahasra-saraṇim). И (ca) даже (api) там --на уровне sakala, обитающего в теле-- (tatra) Она пребывает (sthitā) преимущественно (prādhānyena) в виде центрального тонкого канала --Suṣumṇā--, чьей опорой является Brahma в форме prāṇaśakti (prāṇa-śakti-brahma-āśraya-madhyama-nāḍī-rūpatayā), от brahmarandhra --на макушке-- (ā brahma-randhrāt) до adhovaktra --расположенного ниже чакры, называемой Mūlādhāra-- (adhas-vaktra-paryantam), как центральная жилка в листе дерева palāśa --butea frondosa-- (palāśa-parṇa-madhya-śākhā-nyāyena). (Она есть центральный канал, называемый Suṣumṇā,) поскольку все деятельности возникают (sarva-vṛttīnām udayāt) из Неё --из Suṣumṇā-- (tatas eva) и (ca) покоятся (viśrāmāt) прямо там --в Suṣumṇā-- (tatra eva). Хотя (api) Она (eṣā) такова (evambhūtā), для paśu-s --ограниченных существ, ещё не пробуждённых-- (paśūnām) Она остаётся (sthitā) закрытой в отношении Своей сущностной природы (nimīlita-svarūpā eva). Но (tu) когда (yadā) Госпожа (bhagavatī) Saṁvid (saṁvid), которая является центром (madhya-bhūtā), (проявляющимся как) самая сокровенная Реальность во всём (sarva-antaratamatve), разворачивается (vikasati) через процесс, касающийся вышеупомянутых средств --это относится к авторству пятеричной функции/акта-- (ukta-yukti-krameṇa), —или (vā) если (yadi) brahmanāḍī --Suṣumṇā состоит из трёх концентрических каналов, называемых tāmasasuṣumnā, vajriṇī и brahmanāḍī (последний является самым внутренним)-- (brahmanāḍī), которая есть центр (madhya-bhūtā), разворачивается (vikasati) через процесс, о котором будет сказано позже (vakṣyamāṇa-krameṇa)—, тогда (tadā), благодаря развёртыванию этого (tad-vikāsāt), (происходит) обретение (lābhaḥ) вышеупомянутого Блаженства Абсолютного Сознания (cit-ānandasya ukta-rūpasya), —(то есть) существует (bhavati) (такое) достижение (prāptiḥ)—. И (ca) после этого (tatas) (следует) Освобождение при жизни (jīvat-muktiḥ), о котором было упомянуто ранее (prāk-uktā)||17||

в начало


 Афоризм 18

मध्यविकासे युक्तिमाह


विकल्पक्षयशक्तिसङ्कोचविकासवाहच्छेदाद्यन्तकोटिनिभालनादय इहोपायाः॥१८॥


इह मध्यशक्तिविकासे विकल्पक्षयादय उपायाः। प्रागुपदिष्टपञ्चविधकृत्यकारित्वाद्यनुसरणेन सर्वमध्यभूतायाः संविदो विकासो जायते - इत्यभिहितप्रायम्। उपायान्तरमपि तूच्यते - प्राणायाममुद्राबन्धादिसमस्तयन्त्रणातन्त्रत्रोटनेन सुखोपायमेव हृदये निहितचित्त उक्तयुक्त्या स्वस्थितिप्रतिबन्धकं विकल्पमकिञ्चिच्चिन्तकत्वेन प्रशमयन्नविकल्पपरामर्शेन देहाद्यकलुषस्वचित्प्रमातृतानिभालनप्रवणोऽचिरादेवोन्मिषद्विकासां तुर्यतुर्यातीतसमावेशदशामासादयति। यथोक्तम्

विकल्पहानेनैकाग्र्यात्क्रमेणेश्वरतापदम्।

इति श्रीप्रत्यभिज्ञायाम्। श्रीस्पन्देऽपि

यदा क्षोभः प्रलीयेत तदा स्यात्परमं पदम्॥

इति। श्रीज्ञानगर्भेऽपि

विहाय सकलाः क्रिया जननि मानसीः सर्वतो विमुक्तकरणक्रियानुसृतिपारतन्त्र्योज्ज्वलम्।
स्थितैस्त्वदनुभावतः सपदि वेद्यते सा परा दशा नृभिरतन्द्रितासमसुखामृतस्यन्दिनी॥

इति। अयं चोपायो मूर्धन्यत्वात्प्रत्यभिज्ञायां प्रतिपादितत्वादादावुक्तः। शक्तिसङ्कोचादयस्तु यद्यपि प्रत्यभिज्ञायां न प्रतिपादितास्तथाप्याम्नायिकत्वादस्माभिः प्रसङ्गात्प्रदर्श्यन्ते बहुषु हि प्रदर्शितेषु कश्चित्केनचित्प्रवेक्ष्यतीति।

शक्तेः सङ्कोच - इन्द्रियद्वारेण प्रसरन्त्या एवाकुञ्चनक्रमेणोन्मुखीकरणम्। यथोक्तमाथर्वणिकोपनिषत्सु कठवल्ल्यां चतुर्थवल्लिप्रथममन्त्रे

पराञ्चि खानि व्यतृणत्स्वयम्भूस्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन्।
कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैक्षदावृत्तचक्षुरमृतत्वमश्नन्॥

इति। प्रसृताया अपि वा कूर्माङ्गसङ्कोचवत्त्राससमये हृत्प्रवेशवच्च सर्वतो निवर्तनम्। यथोक्तम्

तदपोद्धृते नित्योदितस्थितिः।

इति।

शक्तेर्विकासोऽन्तर्निगूढाया अक्रममेव सकलकरणचक्रविस्फारणेन

अन्तर्लक्ष्यो बहिर्दृष्टिर्निमेषोन्मेषवर्जितः।

इति। भैरवीयमुद्रानुप्रवेशयुक्त्या बहिः प्रसरणम्। यथोक्तं कक्ष्यास्तोत्रे

सर्वाः शक्तीश्चेतसा दर्शनाद्याः स्वे स्वे वेद्ये यौगपद्येन विष्वक्।
क्षिप्त्वा मध्ये हाटकस्तम्भभूतस्तिष्ठन्विश्वाधार एकोऽवभासि॥

इति। श्रीभट्टकल्लटेनाप्युक्तम्

रूपादिषु परिणामात्तत्सिद्धिः।

इति। शक्तेश्च सङ्कोचविकासौ नासापुटस्पन्दनक्रमोन्मिषत्सूक्ष्मप्राणशक्त्या भ्रूभेदनेन क्रमासादितोर्ध्वकुण्डलिनीपदे प्रसरविश्रान्तिदशापरिशीलनमधःकुण्डलिन्यां च षष्ठवक्त्ररूपायां प्रगुणीकृत्य शक्तिं तन्मूलतदग्रतन्मध्यभूमिस्पर्शावेशः। यथोक्तं विज्ञानभट्टारके

वह्नेर्विषस्य मध्ये तु चित्तं सुखमयं क्षिपेत्।
केवलं वायुपूर्णं वा स्मरानन्देन युज्यते॥

इति। अत्र वह्निरनुप्रवेशक्रमेण सङ्कोचभूर्विषस्थानं प्रसरयुक्त्या विकासपदं विषॢ व्याप्तावित्यर्थानुगमात्।

वाहयोः - वामदक्षिणगतयोः प्राणापानयोश्छेदो - हृदयविश्रान्तिपुरःसरमन्तः ककारहकारादिप्रायानच्कवर्णोच्चारेण विच्छेदनम्। यथोक्तं ज्ञानगर्भे

अनच्कककृतायतिप्रसृतपार्श्वनाडीद्वयच्छिदो विधृतचेतसो हृदयपङ्कजस्योदरे।
उदेति तव दारितान्धतमसः स विद्याङ्कुरो य एष परमेशतां जनयितुं पशोरप्यलम्॥

इति।

आदिकोटिर्हृदयमन्तकोटिर्द्वादशान्तस्तयोः प्राणोल्लासविश्रान्त्यवसरे निभालनं - चित्तनिवेशनेन परिशीलनम्। यथोक्तं विज्ञानभैरवे

हृद्याकाशे निलीनाक्षः पद्मसम्पुटमध्यगः।
अनन्यचेताः सुभगे परं सौभाग्यमाप्नुयात्॥

इति। तथा

यथा तथा यत्र तत्र द्वादशान्ते मनः क्षिपेत्।
प्रतिक्षणं क्षीणवृत्तेर्वैलक्षण्यं दिनैर्भवेत्॥

इति। आदिपदादुन्मेषदशानिषेवणम्। यथोक्तम्

उन्मेषः स तु विज्ञेयः स्वयं तमुपलक्षयेत्॥

इति स्पन्दे। तथा रमणीयविषयचर्वणादयश्च सङ्गृहीताः। यथोक्तं श्रीविज्ञानभैरव एव

जग्धिपानकृतोल्लासरसानन्दविजृम्भणात्।
भावयेद्भरितावस्थां महानन्दमयो भवेत्॥
गीतादिविषयास्वादासमसौख्यैकतात्मनः।
योगिनस्तन्मयत्वेन मनोरूढेस्तदात्मता॥
यत्र यत्र मनस्तुष्टिर्मनस्तत्रैव धारयेत्।
तत्र तत्र परानन्दस्वरूपं सम्प्रकाशते॥

इति। एवमन्यदप्यानन्दपूर्णस्वात्मभावनादिकमनुमन्तव्यम्। इत्येवमादयोऽत्र मध्यविकास उपायाः॥१८॥

Madhyavikāse yuktimāha


Vikalpakṣayaśaktisaṅkocavikāsavāhacchedādyantakoṭinibhālanādaya ihopāyāḥ||18||


Iha madhyaśaktivikāse vikalpakṣayādaya upāyāḥ| Prāgupadiṣṭapañcavidhakṛtyakāritvādyanusaraṇena sarvamadhyabhūtāyāḥ saṁvido vikāso jāyate - ityabhihitaprāyam| Upāyāntaramapi tūcyate - prāṇāyāmamudrābandhādisamastayantraṇātantratroṭanena sukhopāyameva hṛdaye nihitacitta uktayuktyā svasthitipratibandhakaṁ vikalpamakiñciccintakatvena praśamayannavikalpaparāmarśena dehādyakaluṣasvacitpramātṛtānibhālanapravaṇo'cirādevonmiṣadvikāsāṁ turyaturyātītasamāveśadaśāmāsādayati| Yathoktam

Vikalpahānenaikāgryātkrameṇeśvaratāpadam|

iti śrīpratyabhijñāyām| Śrīspande'pi

Yadā kṣobhaḥ pralīyeta tadā syātparamaṁ padam||

iti| Śrījñānagarbhe'pi

Vihāya sakalāḥ kriyā janani mānasīḥ sarvato vimuktakaraṇakriyānusṛtipāratantryojjvalam|
Sthitaistvadanubhāvataḥ sapadi vedyate sā parā daśā nṛbhiratandritāsamasukhāmṛtasyandinī||

iti| Ayaṁ copāyo mūrdhanyatvātpratyabhijñāyāṁ pratipāditatvādādāvuktaḥ| Śaktisaṅkocādayastu yadyapi pratyabhijñāyāṁ na pratipāditāstathāpyāmnāyikatvādasmābhiḥ prasaṅgātpradarśyante bahuṣu hi pradarśiteṣu kaścitkenacitpravekṣyatīti|

Śakteḥ saṅkoca - indriyadvāreṇa prasarantyā evākuñcanakrameṇonmukhīkaraṇam| Yathoktamātharvaṇikopaniṣatsu kaṭhavallyāṁ caturthavalliprathamamantre

Parāñci khāni vyatṛṇatsvayambhūstasmātparāṅpaśyati nāntarātman|
Kaściddhīraḥ pratyagātmānamaikṣadāvṛttacakṣuramṛtatvamaśnan||

iti| Prasṛtāyā api vā kūrmāṅgasaṅkocavattrāsasamaye hṛtpraveśavacca sarvato nivartanam| Yathoktam

Tadapoddhṛte nityoditasthitiḥ|

iti|

Śaktervikāso'ntarnigūḍhāyā akramameva sakalakaraṇacakravisphāraṇena

Antarlakṣyo bahirdṛṣṭirnimeṣonmeṣavarjitaḥ|

iti| Bhairavīyamudrānupraveśayuktyā bahiḥ prasaraṇam| Yathoktaṁ kakṣyāstotre

Sarvāḥ śaktīścetasā darśanādyāḥ sve sve vedye yaugapadyena viṣvak|
Kṣiptvā madhye hāṭakastambhabhūtastiṣṭhanviśvādhāra eko'vabhāsi||

iti| Śrībhaṭṭakallaṭenāpyuktam

Rūpādiṣu pariṇāmāttatsiddhiḥ|

iti| Śakteśca saṅkocavikāsau nāsāpuṭaspandanakramonmiṣatsūkṣmaprāṇaśaktyā bhrūbhedanena kramāsāditordhvakuṇḍalinīpade prasaraviśrāntidaśāpariśīlanamadhaḥkuṇḍalinyāṁ ca ṣaṣṭhavaktrarūpāyāṁ praguṇīkṛtya śaktiṁ tanmūlatadagratanmadhyabhūmisparśāveśaḥ| Yathoktaṁ vijñānabhaṭṭārake

Vahnerviṣasya madhye tu cittaṁ sukhamayaṁ kṣipet|
Kevalaṁ vāyupūrṇaṁ vā smarānandena yujyate||

iti| Atra vahniranupraveśakrameṇa saṅkocabhūrviṣasthānaṁ prasarayuktyā vikāsapadaṁ viṣḷ vyāptāvityarthānugamāt|

Vāhayoḥ - vāmadakṣiṇagatayoḥ prāṇāpānayośchedo - hṛdayaviśrāntipuraḥsaramantaḥ kakārahakārādiprāyānackavarṇoccāreṇa vicchedanam| Yathoktaṁ jñānagarbhe

Anackakakṛtāyatiprasṛtapārśvanāḍīdvayacchido vidhṛtacetaso hṛdayapaṅkajasyodare|
Udeti tava dāritāndhatamasaḥ sa vidyāṅkuro ya eṣa parameśatāṁ janayituṁ paśorapyalam||

iti|

Ādikoṭirhṛdayamantakoṭirdvādaśāntastayoḥ prāṇollāsaviśrāntyavasare nibhālanaṁ - cittaniveśanena pariśīlanam| Yathoktaṁ vijñānabhairave

Hṛdyākāśe nilīnākṣaḥ padmasampuṭamadhyagaḥ|
Ananyacetāḥ subhage paraṁ saubhāgyamāpnuyāt||

iti| Tathā

Yathā tathā yatra tatra dvādaśānte manaḥ kṣipet|
Pratikṣaṇaṁ kṣīṇavṛttervailakṣaṇyaṁ dinairbhavet||

iti| Ādipadādunmeṣadaśāniṣevaṇam| Yathoktam

Unmeṣaḥ sa tu vijñeyaḥ svayaṁ tamupalakṣayet||

iti spande| Tathā ramaṇīyaviṣayacarvaṇādayaśca saṅgṛhītāḥ| Yathoktaṁ śrīvijñānabhairava eva

Jagdhipānakṛtollāsarasānandavijṛmbhaṇāt|
Bhāvayedbharitāvasthāṁ mahānandamayo bhavet||
Gītādiviṣayāsvādāsamasaukhyaikatātmanaḥ|
Yoginastanmayatvena manorūḍhestadātmatā||
Yatra yatra manastuṣṭirmanastatraiva dhārayet|
Tatra tatra parānandasvarūpaṁ samprakāśate||

iti| Evamanyadapyānandapūrṇasvātmabhāvanādikamanumantavyam| Ityevamādayo'tra madhyavikāsa upāyāḥ||18||


(Автор) сказал (āha) о средствах/методах (yuktim) в отношении раскрытия центра (madhya-vikāse):

Здесь (приводятся) (iha) методы (для этого развёртывания, или развития) (upāyāḥ): 1) Растворение, или рассеивание (всех) vikalpa-s, или мыслей, 2) развёртывание (и) сжатие Śakti, или Силы, 3) прекращение двух потоков (prāṇa и apāna посредством повторения звуков «anacka» --то есть «без гласных»--) и т.д. (и) 4) восприятие dvādaśānta и т.д. (vikalpa-kṣaya-śakti-saṅkoca-vikāsa-vāha-cheda-ādi-antakoṭi-nibhālana-ādayaḥ)||18||


Здесь (iha), в развёртывании Центральной Силы (madhya-śakti-vikāse), средством/методом (upāyāḥ) является растворение vikalpa-s (или мыслей) и т.д. (vikalpa-kṣaya-ādayaḥ). Уже неоднократно упоминалось (abhihita-prāyam), что (iti) развёртывание (vikāsaḥ) Сознания, которое есть Центр всего (sarva-madhya-bhūtāyāḥ saṁvidaḥ), происходит (jāyate), следуя авторству пятеричной функции/акта, как было преподано ранее (prāk-upadiṣṭa-pañcavidha-kṛtya-kāritva-ādi-anusaraṇena). Но (твоё) упоминается (ucyate) даже и (api) другое средство (upāya-antaram). (Существует) лёгкий метод (sukha-upāyam eva), который разрушает основу всех ограничений, налагаемых prāṇāyāma, mudrā, bandha и т.д. (prāṇāyāma-mudrā-bandha-ādi-samasta-yantraṇā-tantra-troṭanena). (Чтобы выполнять практику, yogī должен сначала) сосредоточить (свой) ум (nihita-cittaḥ) в Сердце «в Центральном Сознании» (hṛdaye), (затем,) ни о чём не думая (a-kiñcid-cintakatvena), он удаляет --также «умиротворяет»-- (praśamayan) посредством вышеупомянутого механизма (ukta-yuktyā) vikalpa(-s) (vikalpam), которые препятствуют Состоянию Бытия --или «своему собственному Состоянию»-- (sva-sthiti-pratibandhakam). Овладев состоянием без мыслей (avikalpa-parāmarśena), он склоняется к восприятию своего собственного Сознания, лишённого мутности тела и т.д. (deha-ādi-akaluṣa-sva-cit-pramātṛtā-nibhālana-pravaṇaḥ). (Таким образом,) в кратчайшее время (acirāt eva) он достигает (āsādayati) состояния поглощения в Turya и Turyātīta (turya-turya-atīta-samāveśa-daśām), которое --то есть это состояние-- расцветает --букв. «которое является началом расширения»-- (unmiṣat-vikāsām). Как (yathā) было заявлено (uktam) в (почтенной) Īśvarapratyabhijñā (4.11) (śrī-pratyabhijñāyām):

«Через прекращение vikalpa-s --мыслей-- (vikalpa-hānena) посредством сосредоточения (aikāgryāt) постепенно (достигается) (krameṇa... iti) Состояние Господства (īśvaratā-padam)»

Также (было сказано) (api) в досточтимых Spandakārikā-s (1.9) (śrī-spande):

«Когда (yadā) возбуждение (kṣobhaḥ) полностью растворяется (pralīyeta), тогда (tadā) возникает (syāt... iti) Высшее (paramam) Состояние (padam)»

(И) даже (api) в досточтимом Jñānagarbha (śrī-jñānagarbhe) (сказано следующее:)

«О Мать! (janani), полностью оставив (vihāya... sarvatas) всякую (sakalāḥ) ментальную (mānasīḥ) деятельность (kriyāḥ), (возникает) блистательное состояние, свободное от зависимости следования за деятельностью (органов) чувств (vimukta-karaṇa-kriyā-anusṛti-pāratantrya-ujjvalam). То (sā) высшее (parā) Состояние (daśā), которое источает нектар несравненного счастья, лишённого оцепенения и заблуждения (atandrita-asama-sukha-amṛta-syandinī), благодаря Твоей Милости (tvad-anubhāvataḥ) реализуется (vedyate) немедленно (sapadi) людьми, которые (пребывают в вышеупомянутом великолепном состоянии) (sthitaiḥ... nṛbhiḥ... iti)»

Это (ayam ca) средство (upāyaḥ) было описано (uktaḥ) в первую очередь (ādau), потому что оно самое возвышенное (mūrdhanyatvāt), (а также) потому что оно было объяснено (pratipāditatvāt) в (школе) Pratyabhijñā (pratyabhijñāyām). Но (tu) хотя (yadi api) saṅkoca Śakti и т.д. (śakti-saṅkoca-ādayaḥ) не были объяснены (na pratipāditāḥ) в (школе) Pratyabhijñā (pratyabhijñāyām), тем не менее (tathā api), мы показали их (asmābhiḥ... pradarśyante) попутно (prasaṅgāt), поскольку они принадлежат священной письменной традиции (āmnāyikatvāt). Когда представлены многие (средства) (bahuṣu hi pradarśiteṣu), кто-то (kaścid) «войдёт» (pravekṣyati iti) через одно (из них) (kenacid).

Saṅkoca (saṅkocaḥ) Śakti (śakteḥ) (заключается) в порождении устремлённости (к Самости) (unmukhīkaraṇam) через последовательность сжатий (ākuñcana-krameṇa) (Śakti), распространяющихся (prasarantyāḥ eva) через врата чувств (indriya-dvāreṇa). Как (yathā) было сказано (uktam) в первой Мантре четвёртого раздела (caturtha-valli-prathama-mantre) Kaṭhavallī (kaṭhavallyām) в Upaniṣad-s Атхарваведы (ātharvaṇika-upaniṣatsu):

«Самосущий (svayambhūḥ) пронзил (vyatṛṇat) отверстия (чувств) (khāni) наружу (parāñci). Поэтому (tasmāt) он смотрит (paśyati) вовне (parāṅ), а не (na) в направлении внутренней Самости --ожидалось бы «antarātmānam» вместо этого-- (antar-ātman). Кто-то из (kaścid) мудрых (dhīraḥ), желая вкусить --букв. вкушая-- (aśnan) нектар бессмертия (amṛtatvam), созерцал --предполагая «aikṣata» вместо этого-- (aikṣat) внутреннюю Самость (pratyak-ātmānam) со взором, обращённым внутрь (āvṛtta-cakṣuḥ... iti)»

Или (vā) (saṅkoca Śakti — это) также (api) втягивание/сокращение (nivartanam) со всех сторон (sarvatas) (Śakti), которая распространилась наружу (prasṛtāyāḥ), подобно сжатию конечностей черепахи (kūrma-aṅga-saṅkoca-vat) в момент ощущения страха (trāsa-samaye), и (ca) подобно проникновению в сердце (hṛd-praveśa-vat). Как было сказано (в каком-то писании) (yathā uktam):

«При обращении внутрь (tad-apoddhṛte) (возникает) пребывание в вездесущей (Самости) (nitya-udita-sthitiḥ... iti)»

Vikāsa (vikāsaḥ) Śakti, которая скрыта внутри (śakteḥ... antar-nigūḍhāyāḥ), (происходит) через раскрытие всей группы всех чувств (sakala-karaṇa-cakra-visphāraṇena) одновременно (akramam eva).

«С собственным вниманием, обращённым внутрь (antar-lakṣyaḥ), (и) взором, обращённым наружу (bahis-dṛṣṭiḥ), без закрывания или открывания глаз (nimeṣa-unmeṣa-varjitaḥ... iti)»

Bhairavamudrā (bhairavīya-mudrā) (— это) расширение (prasaraṇam) наружу (bahis) в соединении с проникновением (anupraveśa-yuktyā). Как (yathā) было сказано (uktam) в Kakṣyāstotra (kakṣyāstotre):

«Бросив (kṣiptvā) через ум (cetasā) все (sarvāḥ) силы (śaktīḥ), (такие как) сила зрения и т.д. (darśana-ādyāḥ), в каждый из их (соответствующих) объектов (sve sve vedye) —одновременно (yaugapadyena) (и) во всех направлениях (viṣvak)—, оставаясь (tiṣṭhan) в центре (madhye) как золотая колонна (hāṭaka-stambha-bhūtaḥ), только Ты предстаёшь (ekaḥ avabhāsi) как опора вселенной (viśva-ādhāraḥ... iti)!»

Досточтимейший Kallaṭa сказал (śrī-bhaṭṭa-kallaṭena api uktam) также (api):

«Совершенство в отношении этого --в отношении развития madhyaśakti-- (tad) (осуществляется) через преобразование (своего собственного сознания) (pariṇāmāt) (даже) в присутствии форм и т.д. (rūpa-ādiṣu... iti)»

Saṅkoca и vikāsa --букв. сжатие и расширение-- (saṅkoca-vikāsau) Śakti (śakteḥ ca) (подразумевают) практику состояния покоя и развёртывания (prasara-viśrānti-daśā-pariśīlanam) (Śakti) на стадии ūrdhvakuṇḍalinī --Kuṇḍalinī, движущейся от Mūlādhāra к Brahmarandhra--, постепенно достигаемого (krama-āsādita-ūrdhva-kuṇḍalinī-pade) через пронзание пространства между бровями (bhrū-bhedanena) тонкой prāṇaśakti, которая постепенно расширяется через вибрацию в ноздрях (nāsā-puṭa-spandana-krama-unmiṣat-sūkṣma-prāṇa-śaktyā). И (ca) в adhaḥkuṇḍalinī --той же Kuṇḍalinī, но движущейся вниз, от lambikā (соединения четырёх тонких каналов возле нёба) вниз к Mūlādhāra-- (adhas-kuṇḍalinyām), чья форма — это шестой рот --имеется в виду шестой орган, расположенный чуть ниже Mūlādhāra-- (ṣaṣṭha-vaktra-rūpāyām), после питания (praguṇī-kṛtya) prāṇaśakti (śaktim) (происходит) вход и контакт со стадиями, (называемыми) корнем, кончиком и срединной областью этой (adhaḥkuṇḍalinī) (tad-mūla-tad-agra-tad-madhya-bhūmi-sparśa-āveśaḥ). Как (yathā) было сказано (uktam) в восхитительном Vijñānabhairava (68) (vijñāna-bhaṭṭārake):

«Ему следует направить (kṣipet) (свой) ум (cittam), наполненный наслаждением (sukha-mayam), в центр --в точку равновесия-- (madhye tu) vahni --то есть saṅkoca, или сжатия-- и viṣa --также называемого vikāsa, или расширением-- (vahneḥ viṣasya), (сосредоточившись лишь на) одном --уме-- (kevalam), либо (vā) (на уме,) наполненном жизненным воздухом (vāyu-pūrṇam). (Вследствие этого,) он наделяется (yujyate) сексуальным блаженством (smara-ānandena... iti)»

Здесь (atra) vahni --букв. огонь-- (vahniḥ) (представляет собой) стадию saṅkoca (saṅkoca-bhūḥ), достигаемую через процесс входа (prāṇaśakti в шестой рот, упомянутый ранее) (anupraveśa-krameṇa). Место viṣa --букв. яд-- (viṣa-sthānam) (представляет собой) стадию vikāsa (vikāsa-padam), достигаемую через механизм распространения --prasara-- (prasara-yuktyā), следуя значению (artha-anugamāt) (корня) «viṣ — проникать» (viṣḷ vyāptau).

(«Vāhaccheda» в афоризме означает:) Прекращение (chedaḥ) (или) прерывание (vicchedanam) через внутреннее произнесение звуков «anacka» --без гласных--, состоящих, главным образом, из звуков ka, ha и т.д. (antar ka-kāra-ha-kāra-ādi-prāya-anacka-varṇa-uccāreṇa), вместе с покоем в сердце (hṛdaya-viśrānti-puraḥsaram), двух потоков (vāhayoḥ), prāṇa и apāna, расположенных справа и слева (vāma-dakṣiṇa-gatayoḥ prāṇa-apānayoḥ). Как (yathā) было сказано (uktam) в Jñānagarbha (jñāna-garbhe):

«Внутри (udare) лотоса сердца (hṛdaya-paṅkajasya) того, чей ум обуздан (vidhṛta-cetasaḥ), кто осуществил прерывание (потока жизненной энергии) через два тонких канала, простирающихся по (обе) стороны, посредством ограничения, произведённого безгласным звуком «ka» (anacka-ka-kṛta-āyati-prasṛta-pārśva-nāḍī-dvaya-chidaḥ), возникает (udeti) тот самый росток Твоего Знания (tava... saḥ vidyā-aṅkuraḥ... eṣaḥ) —чья плотная тьма была рассеяна (dārita-andhatamasaḥ)—, который (yaḥ) способен (alam) породить (janayitum) Состояние Всевышнего Господа (parama-īśatām) даже (api) для paśu --ограниченного существа-- (paśoḥ... iti)»

Начальная точка (ādi-koṭiḥ) (— это) сердце (hṛdayam), конечная точка (anta-koṭiḥ) (—) dvādaśānta (dvādaśāntaḥ). Nibhālana --букв. восприятие-- (nibhālanam) (— это) практика (pariśīlanam) через фиксацию ума (citta-niveśanena) между этими двумя --между сердцем и dvādaśānta-- (tayoḥ) в моменте (между) появлением жизненной энергии и её покоем (prāṇa-ullāsa-viśrānti-avasare). Как (yathā) было сказано (uktam) в Vijñānabhairava (vijñāna-bhairave):

«О прекрасная (subhage), тот, чьи органы чувств погружены (nilīna-akṣaḥ) в эфир (ākāśe) сердца (hṛdi), кто пребывает посреди полусфер (того) лотоса --т.е. он пребывает в Pramātā, или Познающем, тогда как в верхней полусфере находится Pramāṇa (средство познания), а в нижней полусфере — Prameya (познаваемое)-- (padma-sampuṭa-madhyagaḥ), (и) кто полностью однонаправлен --т.е. его ум сосредоточен ни на чём ином, кроме Сознания, или Bhairava-- (ananya-cetāḥ), обретает (āpnuyāt) Высшее (param) Благо/Благоденствие --т.е. он получает владычество над вселенной, Высшее Блаженство и очарование-- (saubhāgyam... iti)»

Подобным же образом (tathā):

«Как бы то ни было (yathā tathā) (и) где бы то ни было (yatra tatra), в каждый момент (pratikṣaṇam), он должен бросить (kṣipet) (свой) ум (manas) в dvādaśānta (dvādaśānte). Для того, чьё ментальное колебание уменьшилось (таким образом) (kṣīṇa-vṛtteḥ), через несколько дней (dinaiḥ... iti) возникает (bhavet) (проявление) необычайной природы Parabhairava --букв. неописуемости-- (vailakṣaṇyam)»

Слово «ādi» --букв. и т.д.-- (ādi-padāt) (отсылает к) практике состояния Unmeṣa --которой учил Vasugupta в своих Spandakārikā-s-- (unmeṣa-daśā-niṣevaṇam). Как (yathā) было сказано (uktam) в Spandakārikā-s (3.9) (spande):

«Это (saḥ), безусловно, должно быть известно как (tu vijñeyaḥ) как Unmeṣa (unmeṣaḥ)... Ему следует воспринимать (upalakṣayet) это (состояние Unmeṣa) (tam) самому (svayam... iti)»

Аналогичным образом (tathā), были обобщены (saṅgṛhītāḥ) вкушение/наслаждение приятными вещами и т.д. (ramaṇīya-viṣaya-carvaṇa-ādayaḥ ca). Как (yathā) было сказано (uktam) в досточтимом Vijñānabhairava (72-74) (śrī-vijñānabhairave eva):

«Из расширения наслаждения вкусом, которое появляется от актов еды и питья (jagdhi-pāna-kṛta-ullāsa-rasa-ānanda-vijṛmbhaṇāt), ему следует созерцать (bhāvayet) состояние полноты (bharita-avasthā). После этого (tatas) возникает (bhavet) великий восторг (mahā-ānandaḥ)»

«Когда yogī становится единым с несравненным блаженством из-за наслаждения в сферах песен и т.д. (gīta-ādi-viṣaya-āsvāda-asama-saukhya-ekatā-ātmanaḥ... yoginaḥ), благодаря отождествлению с ним --то есть «с несравненным блаженством»-- (tad-mayatvena), (происходит) отождествление с Тем (Высшим Брахмой) (tad-ātmatā) через развитие, или расширение ума (manas-rūḍheḥ)»

«Где бы ни (yatra yatra) (возникала) ментальная удовлетворённость (manas-tuṣṭiḥ), ум (manas) следует фиксировать (dhārayet) прямо там (tatra eva). В тех обстоятельствах (tatra tatra) проявляется (samprakāśate... iti) сущностная природа Высшего Блаженства (para-ānanda-svarūpam)»

Таким образом (evam), также должны подразумеваться (api... anumantavyam) другие (anyat) (практики, такие как) созерцание своей собственной Самости, полной Блаженства и т.д. (ānanda-pūrṇa-sva-ātma-bhāvanā-ādikam). Итак (iti evam), здесь (atra) (термин) 'и так далее' (ādayaḥ) (относится к) средствам (upāyāḥ), касающимся развёртывания центра (madhya-vikāse)||18||

в начало


 Афоризм 19

मध्यविकासाच्चिदानन्दलाभः स एव च परमयोगिनः समावेशसमापत्त्यादिपर्यायः समाधिस्तस्य नित्योदितत्वे युक्तिमाह


समाधिसंस्कारवति व्युत्थाने भूयो भूयश्चिदैक्यामर्शान्नित्योदितसमाधिलाभः॥१९॥


आसादितसमावेशो योगिवरो व्युत्थानेऽपि समाधिरससंस्कारेण क्षीव इव सानन्दं घूर्णमानो भावराशिं शरदभ्रलवमिव चिद्गगन एव लीयमानं पश्यन्भूयो भूयोऽन्तर्मुखतामेव समवलम्बमानो निमीलनसमाधिक्रमेण चिदैक्यमेव विमृशन्व्युत्थानाभिमतावसरेऽपि समाध्येकरस एव भवति। यथोक्तं क्रमसूत्रेषु

क्रममुद्रयान्तःस्वरूपया बहिर्मुखः समाविष्टो भवति साधकः। तत्रादौ बाह्यादन्तः प्रवेश आभ्यन्तराद्बाह्यस्वरूपे प्रवेश आवेशवशाज्जायत - इति सबाह्याभ्यन्तरोऽयं मुद्राक्रमः

इति। अत्रायमर्थः सृष्टिस्थितिसंहृतिसंविच्चक्रात्मकं क्रमं मुद्रयति स्वाधिष्ठितमात्मसात्करोति येयं तुरीया चितिशक्तिस्तया क्रममुद्रयान्तरिति - पूर्णाहन्तास्वरूपया बहिर्मुख - इति विषयेषु व्यापृतोऽपि समाविष्टः - साक्षात्कृतपरशक्तिस्फारः साधकः - परमयोगी भवति। तत्र च बाह्याद्ग्रस्यमानाद्विषयग्रामादन्तः - परस्यां चिति भूमौ ग्रसनक्रमेणैव प्रवेशः - समावेशो भवति। आभ्यन्तराच्चितिशक्तिस्वरूपाच्च साक्षात्कृतादावेशवशात् - समावेशसामर्थ्यादेव बाह्यस्वरूपे - इदन्तानिर्भासे विषयग्रामे वमनयुक्त्या प्रवेशः - चिद्रसाश्यानताप्रथनात्मा समावेशो जायत - इति। सबाह्याभ्यन्तरोऽयं नित्योदितसमावेशात्मा मुदो - हर्षस्य वितरणात्परमानन्दस्वरूपत्वात्पाशद्रावणाद्विश्वस्यान्तस्तुरीयसत्तायां मुद्रणाच्च मुद्रात्मा क्रमोऽपि सृष्ट्यादिक्रमाभासकत्वात्तत्क्रमाभासरूपत्वाच्च क्रम इत्यभिधीयत इति॥१९॥

Madhyavikāsāccidānandalābhaḥ sa eva ca paramayoginaḥ samāveśasamāpattyādiparyāyaḥ samādhistasya nityoditatve yuktimāha


Samādhisaṁskāravati vyutthāne bhūyo bhūyaścidaikyāmarśānnityoditasamādhilābhaḥ||19||


Āsāditasamāveśo yogivaro vyutthāne'pi samādhirasasaṁskāreṇa kṣīva iva sānandaṁ ghūrṇamāno bhāvarāśiṁ śaradabhralavamiva cidgagana eva līyamānaṁ paśyanbhūyo bhūyo'ntarmukhatāmeva samavalambamāno nimīlanasamādhikrameṇa cidaikyameva vimṛśanvyutthānābhimatāvasare'pi samādhyekarasa eva bhavati| Yathoktaṁ kramasūtreṣu

Kramamudrayāntaḥsvarūpayā bahirmukhaḥ samāviṣṭo bhavati sādhakaḥ| Tatrādau bāhyādantaḥ praveśa ābhyantarādbāhyasvarūpe praveśa āveśavaśājjāyata - iti sabāhyābhyantaro'yaṁ mudrākramaḥ

iti| Atrāyamarthaḥ sṛṣṭisthitisaṁhṛtisaṁviccakrātmakaṁ kramaṁ mudrayati svādhiṣṭhitamātmasātkaroti yeyaṁ turīyā citiśaktistayā kramamudrayāntariti - pūrṇāhantāsvarūpayā bahirmukha - iti viṣayeṣu vyāpṛto'pi samāviṣṭaḥ - sākṣātkṛtaparaśaktisphāraḥ sādhakaḥ - paramayogī bhavati| Tatra ca bāhyādgrasyamānādviṣayagrāmādantaḥ - parasyāṁ citi bhūmau grasanakrameṇaiva praveśaḥ - samāveśo bhavati| Ābhyantarāccitiśaktisvarūpācca sākṣātkṛtādāveśavaśāt - samāveśasāmarthyādeva bāhyasvarūpe - idantānirbhāse viṣayagrāme vamanayuktyā praveśaḥ - cidrasāśyānatāprathanātmā samāveśo jāyata - iti| Sabāhyābhyantaro'yaṁ nityoditasamāveśātmā mudo - harṣasya vitaraṇātparamānandasvarūpatvātpāśadrāvaṇādviśvasyāntasturīyasattāyāṁ mudraṇācca mudrātmā kramo'pi sṛṣṭyādikramābhāsakatvāttatkramābhāsarūpatvācca krama ityabhidhīyata iti||19||


От развёртывания центра (madhya-vikāsāt) (происходит) обретение Блаженства Абсолютного Сознания (cit-ānanda-lābhaḥ). Та самая вещь --вышеупомянутое обретение-- (saḥ eva) (есть) samādhi, или транс (samādhiḥ) —чьи синонимы — это samāveśa, samāpatti и т.д. (samāveśa-samāpatti-ādi-paryāyaḥ)— Высшего Yogī (parama-yoginaḥ). Касательно его вечно активного состояния --постоянного состояния такого транса, или samādhi-- (tasya nitya-uditatve), (автор) сказал (āha) о средстве (yuktim):

В состоянии, наступающем после samādhi, или транса, которое полно saṁskāra-s (того) samādhi (samādhi-saṁskāravati vyutthāne), (происходит) обретение вечно активного samādhi (nitya-udita-samādhi-lābhaḥ) через размышление снова и снова о своём собственном тождестве с Абсолютным Сознанием (bhūyas bhūyas cit-aikya-āmarśāt)||19||

Лучший из Yogī-s (yogi-varaḥ), который достиг samāveśa --поглощения, то есть транса-- (āsādita-samāveśaḥ), (и который) даже (api) во vyutthāna --в любом состоянии, кроме транса-- (vyutthāne) (пребывает) словно (iva) опьянённый (kṣīvaḥ) saṁskāra --впечатлением/отпечатком-- сока и силы samādhi, или транса (samādhi-rasa-saṁskāreṇa), (и) блаженно движется туда и сюда (sa-ānandam ghūrṇamānaḥ), видит/воспринимает (paśyan) массу сущностей --существ и объектов-- (bhāva-rāśim) —(которая выглядит) как (iva) небольшой обрывок осеннего облака (śarad-abhra-lavam)—, растворяющейся (līyamānam) в Тверди Абсолютного Сознания (cit-gagane eva). Прибегая (samavalambamānaḥ) к интроверсии (antarmukhatām eva) снова и снова (bhūyas bhūyas) (и) размышляя (vimṛśan) о единстве с Абсолютным Сознанием (cit-aikyam eva) в процессе транса с закрытыми глазами (nimīlana-samādhi-krameṇa), (такой) Yogī (bhavati) есть тот, чьё единственное удовольствие — это samādhi (samādhi-eka-rasaḥ eva) даже (api) в случае того, что считается vyutthāna (vyutthāna-abhimata-avasare). Как (yathā) было сказано (uktam) в Kramasūtra-s (krama-sūtreṣu):

«Sādhaka --духовный искатель-- (sādhakaḥ), (хотя и кажется находящимся) во вне (bahirmukhaḥ), погружён --находится в трансе-- (samāviṣṭaḥ bhavati) посредством Kramamudrā, чья природа внутренняя --то есть она относится к интроверсии-- (krama-mudrayā antar-svarūpayā). Там (tatra), под действием силы поглощения (āveśa-vaśāt), вначале (ādau) возникает (jāyate) проникновегие (praveśaḥ) извне (bāhyāt) внутрь (antar), (а затем) вхождение (praveśaḥ) изнутри (ābhyantarāt) к тому, что имеет внешнюю природу --наружу-- (bāhya-svarūpe). Таким образом (iti), эта (ayam) Kramamudrā (mudrā-kramaḥ) содержит и внешнее, и внутреннее (sa-bāhya-ābhyantaraḥ... iti)»

Здесь (atra) значение (arthaḥ) таково (ayam): (Выражение) «krama-mudrayā», (которое буквально означает «посредством Kramamudrā»,) (krama-mudrayā), (объясняется так:) Посредством той четвёртой Силы Сознания (iyam turīyā citi-śaktiḥ tayā), которая «mudrayati» --3-е лицо ед. ч. от именного глагола «mudraya»-- (mudrayati... yā) krama --букв. последовательность-- (kramam), (т.е. которая) присваивает себе (ātmasāt) (последовательность), являющуюся группой сознаний проявления, поддержания и иэъятия (вселенной) (sṛṣṭi-sthitisaṁhṛti-saṁvid-cakra-ātmakam), которая --такая последовательность-- (уже) контролируется Самостью (sva-adhiṣṭhitam). «Antaḥ(svarūpayā)» (antar iti) (означает:) «Той, чья природа есть совершенное Само-сознание» (pūrṇa-ahantā-svarūpayā). «Bahirmukhaḥ» (bahirmukhaḥ... iti) (означает, что sādhaka) погружён в транс (samāviṣṭaḥ), даже (при том, что) (api) он занят (vyāpṛtaḥ) (внешними) вещами (viṣayeṣu). (И) sādhaka, или духовный искатель (sādhakaḥ), осознавший расширение Высшей Силы (sākṣāt-kṛta-para-śakti-sphāraḥ), (при всех этих обстоятельствах,) становится (bhavati) Высшим Yogī (parama-yogī). И (ca) там (tatra), пожирая/поглощая множество объектов извне (bāhyāt grasyamānāt viṣaya-grāmāt) внутрь (antar) —к стадии Высшего Сознания (parasyām citi bhūmau)—, происходит (bhavati) погружение в транс (samāveśaḥ), (то есть) вхождение (praveśaḥ) посредством самого процесса поглощения (grasana-krameṇa eva). Изнутри (ābhyantarāt) —благодаря осознанию сущностной природы Силы Сознания (citi-śakti-svarūpāt ca sākṣātkṛtāt)— «там имеет место» (jāyate... iti), посредством силы āveśa (āveśa-vaśāt) —силы поглощения (samāveśa-sāmarthyāt eva)— , вхождение (praveśaḥ) через средство vamana --букв. «акт извержения», то есть проявления-- (vamana-yuktyā) в то, что имеет внешнюю природу (bāhya-svarūpe) —в массу объектов, сияющих как состояние «Это» (idantā-nirbhāse viṣaya-grāme)—. (Такое вхождение) представляет собой поглощение (samāveśaḥ), чья природа состоит в развёртывании (процесса) затвердевания сока Абсолютного Сознания (cit-rasa-āśyānatā-prathana-ātmā). Эта (ayam) (Mudrākrama --Kramamudrā--), которая содержит как внешнее, так и внутреннее (sa-bāhya-ābhyantaraḥ), (и) представляет собой вечно активное поглощение (nitya-udita-samāveśa-ātmā), (является) mudrā (mudrā-ātmā) (по следующим трём причинам:) (1) Потому что она дарует mudā, или блаженство (mudaḥ... harṣasya vitaraṇāt), поскольку её природа есть Высшее Блаженство (parama-ānanda-svarūpatvāt); (2) потому что она растворяет узы (pāśa-drāvaṇāt); (3) и (ca) потому что она запечатывает вселенную (viśvasya... mudraṇāt) в бытии внутреннего Четвёртого состояния Сознания (antar turīya-sattāyā). (И эта Kramamudrā/Mudrākrama есть) также (api) krama (kramaḥ). (Почему?) Она называется (abhidhīyate ti) «krama» (kramaḥ iti) (по следующим двум причинам:) (1) Потому что позволяет представить проявление и т.д. как последовательность (sṛṣṭi-ādi-krama-ābhāsakatvāt); и (ca) (2) потому что сама (Kramamudrā/Mudrākrama) есть проявление той последовательности (tad-krama-ābhāsa-rūpatvāt)||19||

в начало


 Афоризм 20

इदानीमस्य समाधिलाभस्य फलमाह


तदा प्रकाशानन्दसारमहामन्त्रवीर्यात्मकपूर्णाहन्तावेशात्सदा सर्वसर्गसंहारकारिनिजसंविद्देवताचक्रेश्वरताप्राप्तिर्भवतीति शिवम्॥२०॥


नित्योदिते समाधौ लब्धे सति प्रकाशानन्दसारा - चिदाह्लादैकघना महती मन्त्रवीर्यात्मिका - सर्वमन्त्रजीवितभूता पूर्णा पराभट्टारिकारूपा येयमहन्ता - अकृत्रिमः स्वात्मचमत्कारस्तत्रावेशात्सदा कालाग्न्यादेश्चरमकलापर्यन्तस्य विश्वस्य यौ सर्गसंहारौ - विचित्रौ सृष्टिप्रलयौ तत्कारि यन्निजं संविद्देवताचक्रं तदैश्वर्यस्य प्राप्तिः - आसादनं भवति प्राकरणिकस्य परमयोगिन इत्यर्थ इत्येतत्सर्वं शिवस्वरूपमेवेत्युपसंहारः - इति सङ्गतिः। तत्र यावदिदं किञ्चित्संवेद्यते तस्य संवेदनमेव स्वरूपं तस्याप्यन्तर्मुखविमर्शमयाः प्रमातारस्तत्त्वं तेषामपि विगलितदेहाद्युपाधिसङ्कोचाभिमानाशेषशरीरा सदाशिवेश्वरतैव सारमस्या अपि प्रकाशैकसद्भावापादिताशेषविश्वचमत्कारमयः श्रीमान्महेश्वर एव परमार्थः - नहि पारमार्थिकप्रकाशावेशं विना कस्यापि प्रकाशमानता घटते - स च परमेश्वरः स्वातन्त्र्यसारत्वादादिक्षान्तामायीयशब्दराशिपरामर्शमयत्वेनैवैतत्स्वीकृतसमस्तवाच्यवाचकमयाशेषजगदानन्दसद्भावापादनात्परं परिपूर्णत्वात्सर्वाकाङ्क्षाशून्यतयानन्दप्रसरनिर्भरोऽत एवानुत्तराकुलस्वरूपादकारादारभ्य शक्तिस्फाररूपहकलापर्यन्तं यद्विश्वं प्रसृतं क्षकारस्य प्रसरशमनरूपत्वात्तदकारहकाराभ्यामेव सम्पुटीकारयुक्त्या प्रत्याहारन्यायेनान्तः स्वीकृतं सदविभागवेदनात्मकबिन्दुरूपतया स्फुरितमनुत्तर एव विश्राम्यति - इति शब्दराशिस्वरूप एवायमकृतको विमर्शः। यथोक्तम्

प्रकाशस्यात्मविश्रान्तिरहंभावो हि कीर्तितः।
उक्ता च सैव विश्रान्तिः सर्वापेक्षानिरोधतः॥
स्वातन्त्र्यमथ कर्तृत्वं मुख्यमीश्वरतापि च।

इति। एषैव चाहन्ता सर्वमन्त्राणामुदयविश्रान्तिस्थानत्वादेतद्बलेनैव च तत्तदर्थक्रियाकारित्वान्महती वीर्यभूमिः। तदुक्तम्

तदाक्रम्य बलं मन्त्रा...।

इत्यादि

... तेनैते शिवधर्मिणः॥

इत्यन्तं श्रीस्पन्दे। शिवसूत्रेष्वपि

महाह्रदानुसन्धानान्मन्त्रवीर्यानुभवः

इति। तदत्र महामन्त्रवीर्यात्मिकायां पूर्णाहन्तायामावेशो - देहप्राणादिनिमज्जनात्तत्पदावाप्त्यवष्टम्भेन देहादीनां नीलादीनामपि तद्रसाप्लावनेन तन्मयीकरणम्। तथा हि - देहसुखनीलादि यत्किञ्चित्प्रथतेऽध्यवसीयते स्मर्यते सङ्कल्प्यते वा तत्र सर्वत्रैव भगवती चितिशक्तिमयी प्रथा भित्तिभूतैव स्फुरति - तदस्फुरणे कस्याप्यस्फुरणादित्युक्तत्वात्। केवलं तथा स्फुरन्त्यपि सा तन्मायाशक्त्यावभासितदेहनीलाद्युपरागदत्ताभिमानवशाद्भिन्नभिन्नस्वभावेव भान्ती ज्ञानसङ्कल्पाध्यवसायादिरूपतया मायाप्रमातृभिरभिमन्यते वस्तुतस्त्वेकैवासौ चितिशक्तिः। यथोक्तम्

या चैषा प्रतिभा तत्तत्पदार्थक्रमरूषिता।
अक्रमानन्तचिद्रूपः प्रमाता स महेश्वरः॥

इति। तथा

मायाशक्त्या विभोः सैव भिन्नसंवेद्यगोचरा।
कथिता ज्ञानसङ्कल्पाध्यवसायादिनामभिः॥

इति। एवमेषा सर्वदशास्वेकैव चितिशक्तिर्विजृम्भमाणा यदि तदनुप्रवेशतदवष्टम्भयुक्त्या समासाद्यते तत्तदावेशात्पूर्वोक्तयुक्त्या करणोन्मीलननिमीलनक्रमेण सर्वस्य सर्वमयत्वात्तत्तत्संहारादावपि सदा सर्वसर्गसंहारकारि यत्सहजसंवित्तिदेवताचक्रम् - अमायीयान्तर्बहिष्करणमरीचिपुञ्जस्तत्रेश्वरता - साम्राज्यं परभैरवात्मता तत्प्राप्तिर्भवति परमयोगिनः। यथोक्तम्

यदा त्वेकत्र संरूढस्तदा तस्य लयोद्भवौ।
नियच्छन्भोक्तृतामेति ततश्चक्रेश्वरो भवेत्॥

इति। अत्रैकत्रेति

एकत्रारोपयेत्सर्वम्...।

इति। चित्सामान्यस्पन्दभूरुन्मेषात्मा व्याख्यातव्या। तस्येत्यनेन

पुर्यष्टकेन संरुद्ध...।

इति। उपक्रान्तं पुर्यष्टकमेव पराम्रष्टव्यं न तु यथा विवरणकृत एकत्र सूक्ष्मे स्थूले शरीरे वेति व्याकृतवन्तः। स्तुतं च मया

स्वतन्त्रश्चितिचक्राणां चक्रवर्ती महेश्वरः।
संवित्तिदेवताचक्रजुष्टः कोऽपि जयत्यसौ॥

इति। इतिशब्द उपसंहारे यदेतावदुक्तप्रकरणशरीरं तत्सर्वं शिवम् - शिवप्राप्तिहेतुत्वाच्छिवात्प्रसृतत्वाच्छिवस्वरूपाभिन्नत्वाच्च शिवमयमेवेति शिवम्॥

देहप्राणसुखादिभिः प्रतिकिलं संरुध्यमानो जनः पूर्णानन्दघनामिमां न चिनुते माहेश्वरीं स्वां चितिम्।
मध्ये बोधसुधाब्धि विश्वमभितस्तत्फेनपिण्डोपमं यः पश्येदुपदेशतस्तु कथितः साक्षात्स एकः शिवः॥
येषां वृत्तः शाङ्करः शक्तिपातो येऽनभ्यासात्तीक्ष्णयुक्तिष्वयोग्याः।
शक्ता ज्ञातुं नेश्वरप्रत्यभिज्ञामुक्तस्तेषामेष तत्त्वोपदेशः॥


समाप्तमिदं प्रत्यभिज्ञाहृदयम्॥

कृतिस्तत्रभवन्महामाहेश्वराचार्यवर्यश्रीमदभिनवगुप्तपादपद्मोपजीविनः श्रीमतो राजानकक्षेमराजाचार्यस्य॥

शुभमस्तु॥

Idānīmasya samādhilābhasya phalamāha


Tadā prakāśānandasāramahāmantravīryātmakapūrṇāhantāveśātsadā
sarvasargasaṁhārakārinijasaṁviddevatācakreśvaratāprāptirbhavatīti śivam||20||


Nityodite samādhau labdhe sati prakāśānandasārā - cidāhlādaikaghanā mahatī mantravīryātmikā - sarvamantrajīvitabhūtā pūrṇā parābhaṭṭārikārūpā yeyamahantā - akṛtrimaḥ svātmacamatkārastatrāveśātsadā kālāgnyādeścaramakalāparyantasya viśvasya yau sargasaṁhārau - vicitrau sṛṣṭipralayau tatkāri yannijaṁ saṁviddevatācakraṁ tadaiśvaryasya prāptiḥ - āsādanaṁ bhavati prākaraṇikasya paramayogina ityartha ityetatsarvaṁ śivasvarūpamevetyupasaṁhāraḥ - iti saṅgatiḥ| Tatra yāvadidaṁ kiñcitsaṁvedyate tasya saṁvedanameva svarūpaṁ tasyāpyantarmukhavimarśamayāḥ pramātārastattvaṁ teṣāmapi vigalitadehādyupādhisaṅkocābhimānāśeṣaśarīrā sadāśiveśvarataiva sāramasyā api prakāśaikasadbhāvāpāditāśeṣaviśvacamatkāramayaḥ śrīmānmaheśvara eva paramārthaḥ - nahi pāramārthikaprakāśāveśaṁ vinā kasyāpi prakāśamānatā ghaṭate - sa ca parameśvaraḥ svātantryasāratvādādikṣāntāmāyīyaśabdarāśiparāmarśamayatvenaivaitatsvīkṛtasamastavācyavācakamayāśeṣajagadānandasadbhāvāpādanātparaṁ paripūrṇatvātsarvākāṅkṣāśūnyatayānandaprasaranirbharo'ta evānuttarākulasvarūpādakārādārabhya śaktisphārarūpahakalāparyantaṁ yadviśvaṁ prasṛtaṁ kṣakārasya prasaraśamanarūpatvāttadakārahakārābhyāmeva sampuṭīkārayuktyā pratyāhāranyāyenāntaḥ svīkṛtaṁ sadavibhāgavedanātmakabindurūpatayā sphuritamanuttara eva viśrāmyati - iti śabdarāśisvarūpa evāyamakṛtako vimarśaḥ| Yathoktam

Prakāśasyātmaviśrāntirahaṁbhāvo hi kīrtitaḥ|
Uktā ca saiva viśrāntiḥ sarvāpekṣānirodhataḥ||
Svātantryamatha kartṛtvaṁ mukhyamīśvaratāpi ca|

iti| Eṣaiva cāhantā sarvamantrāṇāmudayaviśrāntisthānatvādetadbalenaiva ca tattadarthakriyākāritvānmahatī vīryabhūmiḥ| Taduktam

Tadākramya balaṁ mantrā...|

ityādi

... tenaite śivadharmiṇaḥ||

ityantaṁ śrīspande| Śivasūtreṣvapi

Mahāhradānusandhānānmantravīryānubhavaḥ

iti| Tadatra mahāmantravīryātmikāyāṁ pūrṇāhantāyāmāveśo - dehaprāṇādinimajjanāttatpadāvāptyavaṣṭambhena dehādīnāṁ nīlādīnāmapi tadrasāplāvanena tanmayīkaraṇam| Tathā hi - dehasukhanīlādi yatkiñcitprathate'dhyavasīyate smaryate saṅkalpyate vā tatra sarvatraiva bhagavatī citiśaktimayī prathā bhittibhūtaiva sphurati - tadasphuraṇe kasyāpyasphuraṇādityuktatvāt| Kevalaṁ tathā sphurantyapi sā tanmāyāśaktyāvabhāsitadehanīlādyuparāgadattābhimānavaśādbhinnabhinnasvabhāveva bhāntī jñānasaṅkalpādhyavasāyādirūpatayā māyāpramātṛbhirabhimanyate vastutastvekaivāsau citiśaktiḥ| Yathoktam

Yā caiṣā pratibhā tattatpadārthakramarūṣitā|
Akramānantacidrūpaḥ pramātā sa maheśvaraḥ||

iti| Tathā

Māyāśaktyā vibhoḥ saiva bhinnasaṁvedyagocarā|
Kathitā jñānasaṅkalpādhyavasāyādināmabhiḥ||

iti| Evameṣā sarvadaśāsvekaiva citiśaktirvijṛmbhamāṇā yadi tadanupraveśatadavaṣṭambhayuktyā samāsādyate tattadāveśātpūrvoktayuktyā karaṇonmīlananimīlanakrameṇa sarvasya sarvamayatvāttattatsaṁhārādāvapi sadā sarvasargasaṁhārakāri yatsahajasaṁvittidevatācakram - amāyīyāntarbahiṣkaraṇamarīcipuñjastatreśvaratā - sāmrājyaṁ parabhairavātmatā tatprāptirbhavati paramayoginaḥ| Yathoktam

Yadā tvekatra saṁrūḍhastadā tasya layodbhavau|
Niyacchanbhoktṛtāmeti tataścakreśvaro bhavet||

iti| Atraikatreti

Ekatrāropayetsarvam...|

iti| Citsāmānyaspandabhūrunmeṣātmā vyākhyātavyā| Tasyetyanena

Puryaṣṭakena saṁruddha...|

iti| Upakrāntaṁ puryaṣṭakameva parāmraṣṭavyaṁ na tu yathā vivaraṇakṛta ekatra sūkṣme sthūle śarīre veti vyākṛtavantaḥ| Stutaṁ ca mayā

Svatantraściticakrāṇāṁ cakravartī maheśvaraḥ|
Saṁvittidevatācakrajuṣṭaḥ ko'pi jayatyasau||

iti| Itiśabda upasaṁhāre yadetāvaduktaprakaraṇaśarīraṁ tatsarvaṁ śivam - śivaprāptihetutvācchivātprasṛtatvācchivasvarūpābhinnatvācca śivamayameveti śivam||

Dehaprāṇasukhādibhiḥ pratikilaṁ saṁrudhyamāno janaḥ pūrṇānandaghanāmimāṁ na cinute māheśvarīṁ svāṁ citim|
Madhye bodhasudhābdhi viśvamabhitastatphenapiṇḍopamaṁ yaḥ paśyedupadeśatastu kathitaḥ sākṣātsa ekaḥ śivaḥ||
Yeṣāṁ vṛttaḥ śāṅkaraḥ śaktipāto ye'nabhyāsāttīkṣṇayuktiṣvayogyāḥ|
Śaktā jñātuṁ neśvarapratyabhijñāmuktasteṣāmeṣa tattvopadeśaḥ||


Samāptamidaṁ pratyabhijñāhṛdayam||

Kṛtistatrabhavanmahāmāheśvarācāryavaryaśrīmadabhinavaguptapādapadmopajīvinaḥ śrīmato rājānakakṣemarājācāryasya||

Śubhamastu||


Теперь (idānīm) (автор) упомянул (āha) плод (phalam) этого достижения samādhi, или транса (asya samādhi-lābhasya):

Затем (tadā), через вхождение в Совершенное Я-Сознание, которое есть Великая (стадия) Силы Мантры и чья сущность есть Свет и Блаженство (prakāśa-ānanda-sāra-mahā-mantra-vīrya-ātmaka-pūrṇa-ahantā-veśāt), всегда (происходит) (sadā) обретение высшей власти, или господства над самой группой божеств Сознания, которая производит все проявления (и) удаления (вселенной) (sarva-sarga-saṁhāra-kāri-nija-saṁvid-devatā-cakra-īśvaratā-prāptiḥ). Таким образом, всё имеет природу Śiva (iti śivam)||20||

Когда достигается постоянно активный samādhi (nitya-udite samādhau labdhe sati), (заключительный процесс разворачивается так:) (1) (Сначала у нас есть) это (iyam) Я-Сознание (ahantā) —естественное Изумление своей собственной Самости, или camatkāra (akṛtrimaḥ sva-ātma-camatkāraḥ)—, которое (yā) Совершенно (pūrṇā) —которое есть Высшее и Досточтимое --т.е. это Parā, или высшая форма Śakti-- (parā-bhaṭṭārikā-rūpā)—. (2) (Такое Я-Сознание) является Великим (mahatī), (и это) Сила Мантры (mantra-vīrya-ātmikā) —Она есть жизнь всех Мантр (sarva-mantra-jīvita-bhūtā)—. (3) (И Её) сущность — это Свет и Блаженство (prakāśa-ānanda-sārā) —Она является единой массой Сознания и Восторга (cit-āhlāda-eka-ghanā)—. (4) Через вхождение (āveśāt) туда —в это Я-Сознание— (tatra) всегда (sadā) происходит (bhavati) обретение (prāptiḥ) (или) получение (āsādanam) верховной власти, или господства над тем (tad-aiśvaryasya), (то есть) над собственной группой божеств Сознания (nijam saṁvid-devatā-cakram), которая (yad) производит это (tad-kāri), (а именно,) проявления и удаления/изъятия (sarga-saṁhārau) —различные эманации и растворения (vicitrau sṛṣṭi-pralayau)—, которые (yau) относятся ко вселенной (viśvasya) —которая начинается с Kālāgni (kālāgni-ādeḥ) и заканчивается последней Kalā --в Śāntakalā-- (carama-kalā-paryantasya)—. (Но к кому всё это приходит?) К Высшему Yogī, о котором говорилось всё это время --букв. «prākaraṇika» означает «относящийся к рассматриваемому вопросу»-- (prākaraṇikasya parama-yoginaḥ). Таков смысл (iti arthaḥ). Итак, заключение (iti upasaṁhāraḥ): Таким образом (iti), всё (sarvam) это (etad) имеет природу Śiva (śiva-svarūpam eva). Такова связь (всех терминов, присутствующих в афоризме 20) (iti saṅgatiḥ). При таких обстоятельствах (tatra), пока (yāvat) это --prameya, или объект-- (idam) познано (saṁvedyate) немного (kiñcid), его --prameya, или объекта-- (tasya) природа (svarūpam)(есть) познание --pramāṇa-- (saṁvedanam eva). Истина, сама сущность (tattvam) даже этого --познания-- (tasya api), (заключается в том, что) познающие (pramātāraḥ) полны интровертного сознания (antarmukha-vimarśa-mayāḥ). Сущность (sāram) даже их --таких познающих-- (teṣām api) (— это) сама высшая власть и господство Sadāśiva (sadāśiva-īśvaratā eva), чьё Тело является Всем (aśeṣa-śarīrā), (и) в ком исчезло ошибочное представление и сжатие (относительно) ограничивающих условий, (таких как) тело и т.д. (vigalita-deha-ādi-upādhi-saṅkoca-abhimānā). Высшая Реальность (parama-arthaḥ) даже этого --высшей власти и господства Sadāśiva-- (asyāḥ api) (есть) сам досточтимый Великий Господь (śrīmān mahā-īśvaraḥ eva), преисполненный Изумления всей вселенной, порождённого тем, что её существование едино со Светом (prakāśa-eka-sadbhāva-āpādita-aśeṣa-viśva-camatkāra-mayaḥ). Проявление чего-либо невозможно (nahi... kasyāpi prakāśamānatā ghaṭate) без (vinā) проникновения в Свет Высшей Реальности (pāramārthika-prakāśa-āveśam). И (ca) Всевышний Господь (saḥ... parama-īśvaraḥ) исполнен потока Блаженства (ānanda-prasara-nirbharaḥ), потому что: (1) Его сущность есть Абсолютная Свобода (svātantrya-sāratvāt), (2) Он привёл всё это --вселенную--, состоящее из совокупности обозначаемого --объектов-- и обозначающего --слов--, присвоенных Им (Самим), к истинному состоянию Jagadānanda --к Блаженству восприятия того, что всё есть Śiva-- (etad-svīkṛta-samasta-vācya-vācaka-maya-aśeṣa-jagat-ānanda-sat-bhāva-āpādanāt) через размышление о массе немайических слов, начинающихся с «a» и заканчивающихся «kṣa» (a-ādi-kṣa-anta-amāyīya-śabda-rāśi-parāmarśa-mayatvena eva), (3) Он в высшей степени Совершенен и Полон (param paripūrṇatvāt), (и) (4) Он лишён всякого желания (sarva-ākāṅkṣā-śūnyatayā). Именно по этой причине (atas eva), начиная (ārabhya) с буквы «a», чья природа — Высшая Akula --Akula есть Śiva-- (anuttara-akula-svarūpāt a-kārāt), и заканчивая буквой --букв. «kalā» означает «малая часть»-- «ha», которая является расширением Śakti (śakti-sphāra-rūpa-ha-kalā-paryantam) —поскольку «kṣa» есть конец расширения (kṣa-kārasya prasara-śamana-rūpatvāt)—, эта --букв. «та»-- (tad) вселенная (viśvam), которая (yad) (ныне) развёрнута (перед тобой) (prasṛtam), посредством механизма охвата (sampuṭīkāra-yuktyā) буквами «a» и «ha» (a-kāra-ha-kārābhyām eva), будучи принятой (svīkṛtam) внутренне (antar) способом Pratyāhāra --a+ha = aha-- (pratyāhāra-nyāyena) (и) вибрирующей (sphuritam) в форме Bindu, состоящего из сознания недвойственности (avibhāga-vedana-ātmaka-bindu-rūpatayā), покоится (viśrāmyati) в Самом Anuttara --в Великом Господе Śiva-- (anuttare eva). Таким образом (iti), этот (ayam) естественный (akṛtakaḥ) Vimarśa --Śakti-- (vimarśaḥ) имеет по своей природе массу слов (śabda-rāśi-svarūpaḥ eva). Как (yathā) было заявлено (uktam) (в Ajaḍapramātṛsiddhi 22-23 Утпаладевы):

«Безмятежность, или Покой всего объективного опыта --горшка, удовольствия и т.д.-- внутри себя (prakāśasya ātma-viśrāntiḥ), несомненно, известен (hi kīrtitaḥ) как концепция «Я» (aham-bhāvaḥ). И (ca) тот самый Покой, или Безмятежность (sā eva viśrāntiḥ) называется (uktā) Абсолютной Свободой (svātantryam), Главным Деянием (kartṛtvam mukhyam), а также (atha... api ca) Господством (īśvaratā), поскольку оно подавляет всякую зависимость (sarva-apekṣā-nirodhatas... iti)»

Также (ca) именно это (eṣā eva) Я-Сознание (ahantā) (есть) великая стадия Силы (mahatī vīrya-bhūmiḥ) (по двум причинам:) (1) Поскольку оно является местом возникновения и покоя (udaya-viśrānti-sthānatvāt) всех Мантр (sarva-mantrāṇām), и (ca) (2) поскольку благодаря Его Силе, Оно является Исполнителем/Делателем различных действий, имеющих цель (etad-balena eva... tad-tad-artha-kriyā-kāritvāt). Это (tad) было выражено (uktam) в досточтимых Spandakārikā-s (2.1-2) (śrī-spande), начиная с (iti-ādi):

«Ухватившись за (ākramya) ту (tad) Силу (balam), Мантры (mantrāḥ)...»

и заканчивая (iti antam):

«... Поэтому (tena) эти (Мантры) (ete) имеют природу Śiva (śiva-dharmiṇaḥ)»

В Śivasūtra-s (1.22) (Śivasūtreṣu) также (api):

«Через единение с Великим Озером (mahā-hrada-anusandhānāt) (Yogī получает) опыт животворящего источника --могущества, или силы-- (всех) Мантр (mantra-vīrya-anubhavaḥ... iti)»

Поэтому (tad) здесь (atra) проникновение (āveśaḥ) в совершенное Я-Сознание (pūrṇa-ahantāyām), которое является Великой (стадией) Силы Мантры (mahā-mantra-vīrya-ātmikāyām), (есть) акт отождествления с Тем --с Истинным Я-- (tad-mayīkaraṇam) (1) через погружение тела, жизненной энергии и т.д. (в То) (deha-prāṇa-ādi-nimajjanāt), (2) через пребывание в достижении той стадии (tat-pada-avāpti-avaṣṭambhena), (и) (3) через погружение тела и т.д., а также синего цвета и т.д. в тот Сок и Силу (реального Я) (deha-ādīnām nīla-ādīnām api tad-rasa-āplāvanena). Таким образом (tathā), что бы (yad kiñcid) ни разворачивалось --возникало-- (prathate), будь то тело, удовольствие, синее и т.д. (deha-sukha-nīla-ādi), ни определялось (adhyavasīyate), ни вспоминалось (smaryate) или (vā) ни обдумывалось/решалось (saṅkalpyate), в этом случае (tatra) повсюду (sarvatra eva) сияет (sphurati) Госпожа --Śakti-- (bhagavatī), которая есть расширение (prathā), подобно полотну --букв. «которая есть полотно»-- (bhitti-bhūtā eva), полная Силы Сознания (citi-śakti-mayī), так как было сказано (uktatvāt), что (iti) «поскольку без Её --Госпожи-- сияния, (вообще) нет сияния и т.д. чего бы то ни было» (tad-asphuraṇe kasyāpi asphuraṇāt). Сияя (sphurantī api) только (kevalam) так (tathā), Она (sā), силой Своей Māyāśakti (tad-māyā-śaktyā), проявляясь (bhāntī) словно обладающая различными природами (bhinna-bhinna-svabhāvā iva) из-за ошибочного представления, которое предстаёт перед нами как бедствие проявленного тела, синего цвета и т.д. --«uparāga», помимо «бедствия», также означает «цвет», то есть это бедствие, когда Чистое Сознание считает Себя телом, синим цветом и т.д.; да, Kṣemarāja часто очень запутан-- (avabhāsita-deha-nīla-ādi-uparāga-datta-abhimāna-vaśāt), māyic познающими --Sakala-s и Pralayākala-s-- (māyā-pramātṛbhiḥ) (Она также) ошибочно считается (abhimanyate) знанием, воображением, определением и т.д. (jñāna-saṅkalpa-adhyavasāya-ādi-rūpatayā). Но (tu), в действительности (vastutas), эта (asau) Сила Сознания (citi-śaktiḥ) только одна (ekā eva). Как (yathā) было сказано (uktam) (в Īśvarapratyabhijñākārikā-s 1.7.1:)

«И (ca) эта (eṣā) Pratibhā, или вечно созидательное Сознание (pratibhā), которая (yā) украшена/пропитана последовательностью различных категорий/объектов опыта (tad-tad-padārtha-krama-rūṣitā), (есть) Познающий (pramātā), Великий Господь (saḥ mahā-īśvaraḥ), чья природа/форма — бесконечное Сознание, лишённое последовательности (akrama-ananta-cit-rūpaḥ... iti)»

Подобным же образом (tathā) (в Īśvarapratyabhijñākārikā-s 1.5.18:)

«Благодаря Силе Māyā (māyā-śaktyā), для Вездесущего --для Владыки-- (vibhoḥ) то (проявление) (sā eva), сферой действия которого являются различные объекты (bhinna-saṁvedya-gocarā), называется (kathitā) именами знания, воображения, определения и т.д. (jñāna-saṅkalpa-adhyavasāya-ādi-nāmabhiḥ... iti)»

Таким образом (evam), эта (eṣā) Сила Сознания (citi-śaktiḥ) расцветает/возникает (vijṛmbhamāṇā) как единственная (ekā eva) во всех состояниях (sarva-daśāsu). Если (yadi) Она достигается --Сила Сознания обретается-- (samāsādyate) посредством вхождения в То и твёрдого схватывания Того --Силы Сознания-- (tad-anupraveśa-tad-avaṣṭambha-yuktyā), тогда (tad) через проникновение в То (tad-āveśāt) благодаря вышеупомянутому методу (pūrva-ukta-yuktyā) —через процесс/последовательность открывания и закрывания чувств --Kramamudrā-- (karaṇa-unmīlana-nimīlana-krameṇa)—, поскольку всё состоит из всего (sarvasya sarva-mayatvāt), даже (api) в различных изъятиях и т.д. (tad-tad-saṁhāra-ādu), для высшего Yogī (parama-yoginaḥ) происходит (bhavati) обретение/получение того (tad-prāptiḥ). (Чего?) Состояния Parabhairava (parabhairava-ātmatā), (которое есть) īśvaratā (īśvaratā), (или) высшая власть (sāmrājyam) над тем (tatra). (Высшая власть над чем? Над) группой божеств естественного Сознания (sahaja-saṁvitti-devatā-cakram) —немайической массой лучей внутренних и внешних инструментов --богинь ума, эго, интеллекта и indriya-s-- (a-māyīya-antar-bahis-karaṇa-marīci-puñjaḥ)—, которая (yad) производит все проявления (и) изъятия (вселенной) (sarva-sarga-saṁhārakāri). Как (yathā) было сказано (uktam) (в Spandakārikā-s 3.19:)

«Но (tu) когда (yadā), твёрдо укоренившись (saṁrūḍhaḥ) в одном месте --то есть в принципе Спанды-- (ekatra), тогда (tadā), контролируя (niyacchan) исчезновение и возникновение (laya-udbhavau) того (Puryaṣṭaka --тонкого тела--) (tasya), (бывший ограниченный) становится (истинным) наслаждающимся (bhoktṛtām eti), (и,) следовательно (tatas), он (также) становится (bhavet) Владыкой группы (śakti-s, или сил) (cakra-īśvaraḥ... iti)»

Здесь (atra) (термин) «ekatra» --в одном месте-- (ekatra iti) (из предыдущей строфы объясняется Vasugupta через эту часть Spandakārikā-s 3.12:)

«... следует поместить (āropayet) всё (sarvam) в одно место (ekatra... iti)...»

Стадию общей Спанды Сознания (cit-sāmānya-spanda-bhūḥ) следует объяснять (vyākhyātavyā) как обладающую природой Unmeṣa (unmeṣa-ātmā). Этим (anena) «tasya» --смотри выше в цитате из Spandakārikā-s 3.19-- (tasya iti) (Vasugupta имел в виду Puryaṣṭaka, или тонкое тело, которое он упомянул в Spandakārikā-s 3.17:)

«Полностью остановленный и осаждённый (saṁruddhaḥ) Puryaṣṭaka (puryaṣṭakena... iti)...»

(Таким образом, как я сказал ранее, слово «tasya» --букв. того--) следует рассматривать (parāmraṣṭavyam), как (относящееся к) Puryaṣṭaka --тонкому телу-- (puryaṣṭakam eva), которое было упомянуто ранее (upakrāntam), а не (na tu) как (yathā) истолковал (vyākṛtavantaḥ) автор Vivaraṇa --Kṣemarāja имеет в виду Kallaṭa и использует множественное число из уважения-- (vivaraṇa-kṛtaḥ): «В одном месте (ekatra), (то есть) в тонком или грубом теле (sūkṣme sthūle śarīre vā iti)». Я восхваляю (stutam ca mayā) (посредством этой строфы таким образом:)

«Торжествует (jayati asau) тот (kaḥ api), кто является Свободным (svatantraḥ) Владыкой (cakravartī) cakra-s, или групп Citi --Śakti-- (citi-cakrāṇām), (и) Великий Господь (mahā-īśvaraḥ), которому служат и поклоняется группа божеств Сознания (saṁvitti-devatā-cakra-juṣṭaḥ... iti)»

(Теперь Kṣemarāja анализирует выражение «iti śivam» в конце этого афоризма 20:) Слово «iti» (iti-śabdaḥ) подразумевает заключение (upasaṁhāre). Всё (sarvam) то (tad), что (yad) является телом вышеупомянутой книги --букв. «вышеупомянутой книги, чей объём таков», то есть этого комментария к Pratyabhijñāhṛdayam-- (etāvat ukta-prakaraṇa-śarīram), (есть) Śiva (śivam). (Почему?) (1) Потому что оно есть причина достижения Śiva (śiva-prāpti-hetutvāt), (2) потому что оно развернулось (prasṛtatvāt) из Śiva (śivāt), и (ca) (3) потому что оно не отлично от сущностной природы Śiva (śiva-svarūpa-abhinnatvāt). Iti śivam (iti śivam) —(Таким образом, всё) состоит исключительно из Śiva (śiva-mayam eva) — (Здесь закончился комментарий к афоризму 20. То, что следует, завершает книгу).

«Человек (janaḥ), будучи постоянно блокируемый (pratikalam saṁrudhyamānaḥ) телом, жизненной энергией, удовольствием и т.д. (deha-prāṇa-sukha-ādibhiḥ), не воспринимает (na cinute) эту свою Citi --Śakti-- (imām... svām citim), которая (является Силой) Великого Господа (māheśvarīm) (и) компактной массой Полного и Совершенного Блаженства (pūrṇa-ānanda-ghanām). Но (tu) тот (yaḥ... saḥ), кто посреди Океана Нектара Сознания (madhye bodha-sudhā-abdhi) воспринимает (paśyet) через учение (upadeśatas), что вселенная (viśvam) со всех сторон (abhitas) подобна массе Его пены --того Океана Нектара Сознания-- (tad-phena-piṇḍa-upamam), о нём говорится (kathitaḥ), что он (ekaḥ) Śiva (śivaḥ) воочию (sākṣāt)»

«Это (eṣaḥ) учение о (Высшем) Принципе --об Истине-- (tattva-upadeśaḥ) было провозглашено (uktaḥ) для тех (teṣām), кто (ye) из-за отсутствия практики (anabhyāsāt) непригоден (ayogyāḥ) для глубоких рассуждений (tīkṣṇa-yuktiṣu), (и) кто не способен (śaktāḥ jñātum na) познать/понять Īśvarapratyabhijñā (Утпаладевы) (īśvara-pratyabhijñām), (но) для кого (yeṣām), (тем не менее), произошло нисхождение Силы (śakti-pātaḥ) Śaṅkara --Śiva-- (śāṅkaraḥ)»

Это (idam) Pratyabhijñāhṛdayam (pratyabhijñā-hṛdayam) завершено (samāptam).

(Это) работа (kṛtiḥ) досточтимого Ācārya (по имени) Rājānaka Kṣemarāja (śrīmataḥ rājānaka-kṣemarāja-ācāryasya), который зависит от лотосных стоп Его Святейшества, восхитительного Abhinavagupta, лучшего из Ācārya-s и Великого Преданного Великого Господа (tatrabhavat-mahā-māheśvara-ācārya-varya-śrīmat-abhinavagupta-pāda-padma-upajīvinaḥ).

Да будет (astu) процветание и благополучие (śubham)!

в начало


 Дополнительная Информация

Габриэль Pradīpaka

Этот документ был составлен Габриэлем Pradīpaka, одним из двух основателей этого сайта, духовным гуру, экспертом в санскрите и философии Трика.

Для получения дополнительной информации о санскрите, йоге и философии, или если вы просто хотите оставить комментарий, задать вопрос или нашли ошибку, напишите нам: Это наша электронная почта.