| Descarga e instala la(s) fuente(s) indispensable(s) para ver Sánscrito en toda su gloria Lee Transliterando (2) (castellano) para comprender plenamente el sistema de transliteración |
Bhagavadgītā: Capítulo XIII (Prakṛtipuruṣavivekagayoga - castellano)
El Yoga del discernimiento entre Puruṣa y Prakṛti
Introduction
Ahora el Señor Kṛṣṇa le enseña a Arjuna acerca de cómo discernir entre Puruṣa y Prakṛti...
Importante: Todo lo que está entre paréntesis y en cursiva dentro de la traducción ha sido agregado por mí para completar el sentido de una determinada frase u oración. A su vez, todo lo que está entre doble guión (--...--) constituye adicional información aclaratoria también agregada por mí. Además, aunque no he escrito ningún comentario sobre cada estrofa, he agregado mis propias notas cuando se necesitase de una explicación más detallada. Además, nota que utilizaré comillas para delimitar texto solamente cuando la persona que hable no sea Sañjaya mismo (el narrador). Por consiguiente, las palabras proferidas por Sañjaya no estarán delimitadas por comillas.
Capítulo 13: Prakṛtipuruṣavivekagayoga (El Yoga del discernimiento entre Puruṣa y Prakṛti)
Esta estrofa no aparece en todas las versiones, y cuando aparece lo hace sin numeración para mantener el total de estrofas de la escritura en 700.
De ahí que le pusiese el número 0, para que no altere la numeración de las estrofas subsecuentes.
अर्जुन उवाच
प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च।
एतद्वेदितुमिच्छामि ज्ञानं ज्ञेयं च केशव॥०॥
Arjuna uvāca
Prakṛtiṁ puruṣaṁ caiva kṣetraṁ kṣetrajñameva ca|
Etadveditumicchāmi jñānaṁ jñeyaṁ ca keśava||0||
Arjuna (arjunaḥ) dijo (uvāca):
"¡Oh Tú, de largos cabellos (keśava)!, deseo (icchāmi) conocer (veditum) esto (etad): Prakṛti (prakṛtim) y (ca eva) Puruṣa (puruṣam), campo (kṣetram) y (eva ca) conocedor del campo (kṣetra-jñam), conocimiento (jñānam) y (ca) objeto conocible (jñeyam)"||0||
श्रीभगवानुवाच
इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते।
एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः॥१॥
Śrībhagavānuvāca
Idaṁ śarīraṁ kaunteya kṣetramityabhidhīyate|
Etadyo vetti taṁ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ||1||
El venerable Señor (śrī-bhagavān) dijo (uvāca):
"¡Oh hijo de Kuntī (kaunteya)!, este (idam) cuerpo (śarīram) se denomina (abhidhīyate) «el campo» ( kṣetram iti), (y) a aquél (tam) que (yaḥ) conoce (vetti) esto --dicho campo-- (etad), los que están familiarizados con eso (tad-vidaḥ) (lo) llaman --lit. «(lo) llamaban»-- (prāhuḥ) «el conocedor del campo» (kṣetra-jñaḥ)"||1||
क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम॥२॥
Kṣetrajñaṁ cāpi māṁ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata|
Kṣetrakṣetrajñayorjñānaṁ yattajjñānaṁ mataṁ mama||2||
"Y (ca api) conóceme (mām viddhi) como el Conocedor del campo (ketra-jñam) en todos los campos (sarva-kṣetreṣu), ¡oh descendiente de Bharata (bhārata)! Eso (tad) que (yad) (es) conocimiento (jñānam) de campo y conocedor del campo (kṣetra-kṣetra-jñayoḥ) es considerado (matam) por Mí (mama) como (verdadero) conocimiento (jñānam)"||2||
तत्क्षेत्रं यच्च यादृक्च यद्विकारि यतश्च यत्।
स च यो यत्प्रभावश्च तत्समासेन मे शृणु॥३॥
Tatkṣetraṁ yacca yādṛkca yadvikāri yataśca yat|
Sa ca yo yatprabhāvaśca tatsamāsena me śṛṇu||3||
"Lo que (yad ca) ese campo (es) (tad-kṣetram), de qué clase es --es decir, «a qué se asemeja»-- (yādṛk ca), sus proceso de cambio (yad-vikāri), de dónde procede (yatas ca yad); (y con respecto al conocedor del campo,) lo que él es (sa ca yaḥ), y (ca) su poder (yad-prabhāvaḥ). Oye (śṛṇu) brevemente (samāsena) eso (tad) de Mí --esperaba "mat", en ablativo-- (me)"||3||
ऋषिभिर्बहुधा गीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक्।
ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः॥४॥
Ṛṣibhirbahudhā gītaṁ chandobhirvividhaiḥ pṛthak|
Brahmasūtrapadaiścaiva hetumadbhirviniścitaiḥ||4||
"(Todo eso) ha sido cantado (gītam) por los videntes (ṛṣibhiḥ) de muchas maneras (bahudhā), (y también) separadamente (pṛthak) por múltiples himnos védicos (chandobhiḥ vividhaiḥ). Asimismo (ca eva), (todo eso ha sido cantado también) por porciones de versos en los Brahmasūtra-s (brahma-sūtra-padaiḥ), acompañados por argumentos establecidos (hetumadbhiḥ viniścitaiḥ)"||4||
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च।
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः॥५॥
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः।
एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम्॥६॥
Mahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca|
Indriyāṇi daśaikaṁ ca pañca cendriyagocarāḥ||5||
Icchā dveṣaḥ sukhaṁ duḥkhaṁ saṅghātaścetanā dhṛtiḥ|
Etatkṣetraṁ samāsena savikāramudāhṛtam||6||
"Los grandes elementos (mahā-bhūtāni), el ego (ahaṅkāraḥ), el intelecto (buddhiḥ) y (eva ca) lo inmanifiesto (avyaktam), los diez (daśa) poderes de percepción y acción (indriyāṇi), el uno --se refiere a la mente-- (ekam), y (ca... ca) los cinco (pañca) objetos de los sentidos --con «sentidos» Kṛṣṇa se refiere a los jñānendriya-s o poderes de percepción-- (indriya-gocarāḥ), el deseo (icchā), el odio (dveṣaḥ), el placer (sukham), el dolor (duḥkham), el conjunto --todo el organismo corporal-- (saṅghātaḥ), la conciencia/inteligencia (cetanā), la constancia (dhṛtiḥ); a esto (etad) se le llama (udāhṛtam), sucintamente (samāsena), el campo (kṣetram), (y) está munido de cambios (sa-vikāram)"||5-6||
अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम्।
आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः॥७॥
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च।
जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम्॥८॥
असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु।
नित्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु॥९॥
मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी।
विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि॥१०॥
अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम्।
एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतोऽन्यथा॥११॥
Amānitvamadambhitvamahiṁsā kṣāntirārjavam|
Ācāryopāsanaṁ śaucaṁ sthairyamātmavinigrahaḥ||7||
Indriyārtheṣu vairāgyamanahaṅkāra eva ca|
Janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam||8||
Asaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu|
Nityaṁ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu||9||
Mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī|
Viviktadeśasevitvamaratirjanasaṁsadi||10||
Adhyātmajñānanityatvaṁ tattvajñānārthadarśanam|
Etajjñānamiti proktamajñānaṁ yadato'nyathā||11||
"Modestia (amānitvam), sinceridad (adambhitvam), inocuidad --no hacer daño-- (ahiṁsā), paciencia (kṣāntiḥ), rectitud (ārjavam), adoración/servicio al Guru (ācārya-upāsanam), limpieza/pureza (śaucam), firmeza (sthairyam), autocontrol (ātma-vinigrahaḥ), desapego/aversión/indiferencia (vairāgyam) hacia los objetos de los sentidos (indriya-artheṣu), y (eva ca) ausencia de ego (an-ahaṅkāraḥ); percibir el mal de nacimiento, muerte, vejez, enfermedad y dolor (janma-mṛtyu-jarā-vyādhi-duḥkha-doṣa-anudarśanam), ausencia de apego (asaktiḥ), ausencia de intenso apego (an-abhiṣvaṅgaḥ) hacia hijo, esposa, hogar, etc. (putra-dāra-gṛha-ādiṣu), y (ca) constante (nityam) ecuanimidad (sama-cittatvam) con relación a sucesos deseados y no deseados (iṣṭa-aniṣṭa-upapattiṣu); y también (ca) permanente (avyabhicāriṇī) devoción (bhaktiḥ) a Mí (mayi) mediante un Yoga desprovisto de distracción --aquí, otra vez, los significados son muy ambiguos-- (ananya-yogena), una búsqueda de lugares solitarios (vivikta-deśa-sevitvam), descontento (aratiḥ) con referencia a una multitud de gente --en simples términos, «no le gusta estar en medio de multitudes»-- (jana-saṁsadi), constancia en el conocimiento espiritual (adhyātma-jñāna-nityatvam), (y finalmente,) percepción del significado/meta del Conocimiento del Principio (Supremo) --«tattvajñāna» también podría significar «conocimiento de los tattva-s o principios de la creación», pero lo dudo en este contexto-- (tattva-jñāna-artha-darśanam) — Se dice que (proktam) esto --todo lo mencionado antes-- (etad) (es) «Conocimiento» (jñānam iti). Por lo tanto (atas), (todo) lo que (yad) (es) de otro modo (anyathā) (es) ignorancia (ajñānam)"||7-11||
ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वाऽमृतमश्नुते।
अनादिमत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते॥१२॥
Jñeyaṁ yattatpravakṣyāmi yajjñātvā'mṛtamaśnute|
Anādimatparaṁ brahma na sattannāsaducyate||12||
"(Ahora) hablaré (vakṣyāmi) acerca de Eso (tad) que (yad) ha de conocerse (jñeyam), (y que) conociendo (jñātvā) a lo cual (yad), él --o «uno mismo»-- obtiene (aśnute) inmortalidad (amṛtam), (en otras palabras,) el Supremo (param) Brahma (brahma) que no tiene un comienzo (an-ādimat). Se dice que (ucyate) Eso (tad) no es ni (na) existente/existencia (sat) ni (na) inexistente/inexistencia (asat)"||12||
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम्।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति॥१३॥
Sarvataḥ pāṇipādaṁ tatsarvato'kṣiśiromukham|
Sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati||13||
"Eso (tad), con manos y pies (pāṇi-pādam) en todas partes (sarvatas), con ojos, cabezas y bocas/rostros (akṣi-śiras-mukham) en todas partes (sarvatas), con oídos (śrutimat) en todas partes (sarvatas), permanece (tiṣṭhati) en el mundo (loke) llenándolo/penetrándolo --estos significados están adaptados para esta escritura, pero el término también podría significar «cubriéndolo/ocultándolo», etc.-- (āvṛtya) todo (sarvam)"||13||
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम्।
असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च॥१४॥
Sarvendriyaguṇābhāsaṁ sarvendriyavivarjitam|
Asaktaṁ sarvabhṛccaiva nirguṇaṁ guṇabhoktṛ ca||14||
"(Eso) luce como los guṇa-s --las modalidades de Prakṛti-- en todos los indriya-s --en los cinco poderes de percepción y en los cinco poderes de acción-- (sarva-indriya-guṇa-ābhāsam), (y aún así) carece de todos los indriya-s (sarva-indriya-vivarjitam); está desapegado (asaktam), y (aún así) (ca eva) lo sostiene todo (sarva-bhṛt); no tiene guṇa-s (nirguṇam), y (aún así) (ca) es el disfrutador de los guṇa-s (guṇa-bhoktṛ)"||14||
बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च।
सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत्॥१५॥
Bahirantaśca bhūtānāmacaraṁ carameva ca|
Sūkṣmatvāttadavijñeyaṁ dūrasthaṁ cāntike ca tat||15||
"(Eso está) fuera (bahis) y (ca) dentro (antar) de los seres (bhūtānām); no se mueve (acaram), y (aún así) (ca) se mueve (caram eva). Eso (tad) es incognocible (avijñeyam) debido a (Su) sutileza (muestra). Eso (tad) está lejos (dūra-stham), y (aún así) (ca... ca) cerca (antike)"||15||
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम्।
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च॥१६॥
Avibhaktaṁ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam|
Bhūtabhartṛ ca tajjñeyaṁ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca||16||
"(Eso) no está dividido (avibhaktam ca), y (aún así) (ca... ca) permanece (sthitam) como si (iva) estuviese dividido (vibhaktam) en seres (bhūteṣu). Eso (tad) ha de conocerse (jñeyam) como el Preservador de los seres (bhūta-bhartṛ), (su) Devorador (grasiṣṇu), y (ca... ca) (su) Originador (prabhaviṣṇu)"||16||
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते।
ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम्॥१७॥
Jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate|
Jñānaṁ jñeyaṁ jñānagamyaṁ hṛdi sarvasya viṣṭhitam||17||
"Esa Luz (tad-jyotis) de incluso (todas) las luces (jyotiṣām api) se dice que está (ucyate) más allá (param) de la oscuridad (tamasaḥ). (Ella, dicha Luz, es) conocimiento (jñānam), el objeto cognoscible (jñeyam), (y) es alcanzable a través del Conocimiento (jñāna-gamyam). (Ella) está presente (viṣṭhitam) en el corazón (hṛdi) de todos (sarvasya)"||17||
इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः।
मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते॥१८॥
Iti kṣetraṁ tathā jñānaṁ jñeyaṁ coktaṁ samāsataḥ|
Madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate||18||
"De este modo (iti), el campo (kṣetram), al igual que (tathā) el conocimiento (jñānam) y (ca) el objeto cognoscible (jñeyam), han sido descriptos (uktam) brevemente (samāsatas). Mi devoto (mad-bhaktaḥ), conociendo/siendo consciente de/comprendiendo (vijñāya) esto (etad), arriba (upapadyate) a Mi Estado (mad-bhāvāya)"||18||
प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि।
विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसम्भवान्॥१९॥
Prakṛtiṁ puruṣaṁ caiva viddhyanādī ubhāvapi|
Vikārāṁśca guṇāṁścaiva viddhi prakṛtisambhavān||19||
"Sabe (viddhi) que Prakṛti (prakṛtim) y (ca eva) Puruṣa (puruṣam) (son) ambos (ubhau api) sin comienzo (anādī). (Asimismo,) sabe (viddhi) que los cambios (vikārān) y (ca... ca eva) los guṇa-s --las modalidades llamadas sattva, rajas y tamas-- (guṇān) están contenidos en/han surgido de/son ocasionados por Prakṛti (prakṛti-sambhavān)"||19||
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते॥२०॥
Kāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate|
Puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṁ bhoktṛtve heturucyate||20||
"Prakṛti (prakṛtiḥ) se dice que es (ucyate) la causa (hetuḥ) de la agencia de causa y efecto (kārya-kāraṇa-kartṛtve). Puruṣa (puruṣaḥ) se dice que es (ucyate) la causa (hetuḥ) del disfrute (bhoktṛtve) de placeres y dolores (sukha-duḥkhānām)"||20||
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान्।
कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु॥२१॥
Puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijānguṇān|
Kāraṇaṁ guṇasaṅgo'sya sadasadyonijanmasu||21||
"Puruṣa (puruṣaḥ), residiendo en Prakṛti (prakṛti-sthaḥ), disfruta (bhuṅkte) de los guṇa-s nacidos de Prakṛti (prakṛti-jān guṇān). Su --de Puruṣa-- (asya) apego a los guṇa-s (guṇa-saṅgaḥ) (es) la causa (kāraṇam) de (sus) nacimientos en buenos y malos vientres/úteros (sat-asat-yoni-janmasu)"||21||
उपद्रष्टानुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः।
परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन्पुरुषः परः॥२२॥
Upadraṣṭānumantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ|
Paramātmeti cāpyukto dehe'sminpuruṣaḥ paraḥ||22||
"El Supremo (paraḥ) Puruṣa --lit. «Person»-- (puruṣaḥ) en este cuerpo (dehe asmin) se dice que es (uktaḥ) «el Testigo (upadraṣṭā), el Permitidor (anumantā), el Preservador (bhartā), el Disfrutador (bhoktā), el Gran Señor (mahā-īśvaraḥ), y también (ca... ca api) el Ser Supremo (parama-ātmā iti)»"||22||
य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैः सह।
सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते॥२३॥
Ya evaṁ vetti puruṣaṁ prakṛtiṁ ca guṇaiḥ saha|
Sarvathā vartamāno'pi na sa bhūyo'bhijāyate||23||
"El que (yaḥ) conozca (vetti) de este modo (evam) a Puruṣa (puruṣam) y (ca) Prakṛti (prakṛtim), junto con los guṇa-s (guṇaiḥ saha), aunque (api) viva/exista (vartamānaḥ) de cualquier manera (sarvathā), no nace (na saḥ... abhijāyate) nuevamente (bhūyas)"||23||
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना।
अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे॥२४॥
Dhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā|
Anye sāṅkhyena yogena karmayogena cāpare||24||
"Algunos (kecid) ven/perciben (paśyanti) al Ser (ātmānam) en el Ser (ātmani) mediante el Ser (ātmanā) a través de la meditación (dhyānena). Otros (anya) (lo hacen) a través del Sāṅkhyayoga (sāṅkhyena yogena), e (ca) (incluso) otros (apare) a través del Karmayoga (karma-yogena)"||24||
अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वान्येभ्य उपासते।
तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः॥२५॥
Anye tvevamajānantaḥ śrutvānyebhya upāsate|
Te'pi cātitarantyeva mṛtyuṁ śrutiparāyaṇāḥ||25||
"Sin embargo (tu) (existen inclusive) otros (anye) que no saben (ajānantaḥ) de este modo (evam), (pero,) tras escuchar (śrutvā) de otros (anyebhyaḥ), (igualmente) adoran (upāsate). También (api ca) ellos (muestra), que están dedicados a escuchar (śrutiparāyaṇāḥ), cruzan más allá de/superan a (atitaranti eva) la muerte (mṛtyum)"||25||
यावत्सञ्जायते किञ्चित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम्।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ॥२६॥
Yāvatsañjāyate kiñcitsattvaṁ sthāvarajaṅgamam|
Kṣetrakṣetrajñasaṁyogāttadviddhi bharatarṣabha||26||
"Tan pronto como (yāvat) alguna (kiñcid) entidad --este término es muy ambiguo en sus posibles significados-- (sattvam), estacionaria o móvil (sthāvara-jaṅgamam), nace/surge (sañjāyate), ¡oh tú, el mejor de los descendientes de Bharata (bharata-rṣabha)!, sabe (viddhi) que eso (tad) (aparece) debido a la asociación entre campo y conocedor del campo (kṣetra-kṣetra-jña-saṁyogāt)"||26||
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम्।
विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति॥२७॥
Samaṁ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṁ parameśvaram|
Vinaśyatsvavinaśyantaṁ yaḥ paśyati sa paśyati||27||
"(Realmente) ve (saḥ paśyati), aquél que (yaḥ) ve (paśyati) con ecuanimidad (samam) al Señor Supremo (parama-īśvaram) que reside (tiṣṭhantam) en todos los seres (sarveṣu bhūteṣu) no siendo destruido (avinaśyantam) cuando ellos son destruidos (vinaśyatsu)"||27||
समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम्।
न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति परां गतिम्॥२८॥
Samaṁ paśyanhi sarvatra samavasthitamīśvaram|
Na hinastyātmanātmānaṁ tato yāti parāṁ gatim||28||
"El que ve (paśyan), indudablemente --este término también podría significar «porque»-- (hi), que el Señor (īśvaram) está presente (samavasthitam) igualmente (samam) en todas partes (sarvatra), no daña (na hinasti) al Ser (ātmānam) mediante el Ser (ātmanā). Por esa razón (tatas), él se dirige (yāti) al Estado Supremo (parām gatim)"||28||
प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः।
यः पश्यति तथात्मानमकर्तारं स पश्यति॥२९॥
Prakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ|
Yaḥ paśyati tathātmānamakartāraṁ sa paśyati||29||
"(Realmente) ve (sa paśyati), el que (yaḥ) ve (paśyati) que las acciones (karmāṇi) están siendo enteramente realizadas (kriyamāṇāni sarvaśas) por la Prakṛti (prakṛtyā) únicamente (eva ca), y de igual modo (tathā), que el Ser (ātmānam) no es el hacedor (ātmānam akartāram)"||29||
यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति।
तत एव च विस्तारं ब्रह्म सम्पद्यते तदा॥३०॥
Yadā bhūtapṛthagbhāvamekasthamanupaśyati|
Tata eva ca vistāraṁ brahma sampadyate tadā||30||
"Cuando (yadā) él percibe (anupaśyati) que el estado diferenciado de los seres (bhūta-pṛthak-bhāvam) permanece en el Uno (eka-stham), y (ca) que (su) expansión --es decir, la expansión de esa diversidad de seres-- (vistāram) (también proviene) de Eso solamente (tatas eva), entonces (tadā) se convierte --hay otras posibles traducciones-- (sampadyate) en Brahma (brahma)"||30||
अनादित्वान्निर्गुणत्वात्परमात्मायमव्ययः।
शरीरस्थोऽपि कौन्तेय न करोति न लिप्यते॥३१॥
Anāditvānnirguṇatvātparamātmāyamavyayaḥ|
Śarīrastho'pi kaunteya na karoti na lipyate||31||
"Puesto que no tiene comienzo (anāditvāt) (y) puesto que no tiene guṇa-s o modalidades (nirguṇatvāt), este (ayam) Ser Supremo (parama-ātmā) es Imperecedero (avyayaḥ). Aunque (api) permanece en el cuerpo (śarīra-sthaḥ), ¡oh hijo de Kuntī (kaunteya)!, Él no hace (na karoti) ni es contaminado (na lipyate)"||31||
यथा सर्वगतं सौक्ष्म्यादाकाशं नोपलिप्यते।
सर्वत्रावस्थितो देहे तथात्मा नोपलिप्यते॥३२॥
Yathā sarvagataṁ saukṣmyādākāśaṁ nopalipyate|
Sarvatrāvasthito dehe tathātmā nopalipyate||32||
"Al igual que (yathā) el todopenetrante (sarvagatam) espacio/éter (ākāśam) no se contamina (na upalipyate) debido a (su) sutileza (saukṣmyāt), de manera similar (tathā), el Ser (ātmā) que está presente (avasthitaḥ) en todo cuerpo --aquí considero a «sarvatra» como idéntico a «sarvasmin»-- (sarvatra... dehe) no se contamina (na upalipyate)"||32||
यथा प्रकाशयत्येकः कृत्स्नं लोकमिमं रविः।
क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत॥३३॥
Yathā prakāśayatyekaḥ kṛtsnaṁ lokamimaṁ raviḥ|
Kṣetraṁ kṣetrī tathā kṛtsnaṁ prakāśayati bhārata||33||
"Así como (hathā) un único (ekaḥ) sol (raviḥ) ilumina (prakāśayati) a todo (kṛtsnam) este (imam) mundo (lokam), de igual forma (tathā), el propietario del campo --o sea, el conocedor del campo-- (kṣetrī), ¡oh descendiente de Bharata (bhārata)!, ilumina (prakāśayati) a todo (kṛtsnam) el campo (kṣetram)"||33||
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा।
भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम्॥३४॥
Kṣetrakṣetrajñayorevamantaraṁ jñānacakṣuṣā|
Bhūtaprakṛtimokṣaṁ ca ye viduryānti te param||34||
"Los que (ye) conocen --lit. «conocían hace mucho tiempo»-- (viduḥ), mediante el ojo del Conocimiento (jñāna-cakṣuṣā), la diferencia (antaram) entre campo y conocedor del campo (kṣetra-kṣetra-jñayoḥ) de este modo (evam), así como también (ca) la liberación de la Prakṛti por parte de los seres (bhūta-prakṛti-mokṣam), se dirigen (yānti te) al Supremo (param)"||34||
Información adicional
Este documento ha sido concebido por Gabriel Pradīpaka, uno de los dos fundadores de este sitio, y guru espiritual versado en idioma Sánscrito y filosofía Trika.
Para mayor información sobre Sánscrito, Yoga y Filosofía India; o si quieres hacerme algún comentario, preguntar algo o corregir algún error, siéntete libre de contactarnos: Ésta es nuestra dirección de correo.
| Regresa a XII. Bhaktiyoga | Sigue leyendo XIV. Guṇatrayavibhāgayoga |









