| Descarga e instala la(s) fuente(s) indispensable(s) para ver Sánscrito en toda su gloria Lee Transliterando (2) (castellano) para comprender plenamente el sistema de transliteración |
Bhagavadgītā: Capítulo XVI (Daivāsurasampadvibhāgayoga)
El Yoga de la división entre destino divino y demoníaco
Introducción
Ahora el Señor Kṛṣṇa le enseña a Arjuna la división entre el destino divino y el demoníaco....
Importante: Todo lo que está entre paréntesis y en cursiva dentro de la traducción ha sido agregado por mí para completar el sentido de una determinada frase u oración. A su vez, todo lo que está entre doble guión (--...--) constituye adicional información aclaratoria también agregada por mí. Además, aunque no he escrito ningún comentario sobre cada estrofa, he agregado mis propias notas cuando se necesitase de una explicación más detallada. Además, nota que utilizaré comillas para delimitar texto solamente cuando la persona que hable no sea Sañjaya mismo (el narrador). Por consiguiente, las palabras proferidas por Sañjaya no estarán delimitadas por comillas.
Capítulo 16: Daivāsurasampadvibhāgayoga (El Yoga de la división entre destino divino y demoníaco)
श्रीभगवानुवाच
अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः।
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम्॥१॥
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम्।
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम्॥२॥
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता।
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत॥३॥
Śrībhagavānuvāca
Abhayaṁ sattvasaṁśuddhirjñānayogavyavasthitiḥ|
Dānaṁ damaśca yajñaśca svādhyāyastapa ārjavam||1||
Ahiṁsā satyamakrodhastyāgaḥ śāntirapaiśunam|
Dayā bhūteṣvaloluptvaṁ mārdavaṁ hrīracāpalam||2||
Tejaḥ kṣamā dhṛtiḥ śaucamadroho nātimānitā|
Bhavanti sampadaṁ daivīmabhijātasya bhārata||3||
El venerable Señor (śrī-bhagavān) dijo (uvāca):
"Ausencia de miedo (abhayam), pureza sáttvica --o también «pureza de naturaleza o disposición»-- (sattva-saṁśuddhiḥ), permanencia en el Yoga del Conocimiento (jñāna-yoga-vyavasthitiḥ), caridad (dānam), autocontrol (damaḥ), así como también (ca... ca) sacrificio (yajñaḥ), estudio de las escrituras --lit. «estudio de uno mismo»-- (svādhyāyaḥ), austeridad (tapas), rectitud (ārjavam), no violencia --lit. «inocuidad»-- (ahiṁsā), veracidad (satyam), ausencia de ira (akrodhaḥ), renuncia (tyāgaḥ), paz/tranquilidad (śāntiḥ), libertad de la detracción --o sea, no ser un difamador-- (apaiśunam), compasión (dayā) hacia los seres (bhūteṣu), libertad de cualquier deseo --especialmente de la codicia-- (aloluptvam), suavidad/gentileza (mārdavam), modestia (hrīḥ), firmeza/constancia (acāpalam), valor --este término tiene, no obstante, muchos otros significados posibles aquí-- (tejas), indulgencia (kṣamā), fortaleza (dhṛtiḥ), limpieza (śaucam), ausencia de malicia (adrohaḥ), (y) ausencia de altanería --lit. «sin demasiado orgullo»-- (nātimānitā), ¡oh descendiente de Bharata (bhārata)!, son (bhavanti) de aquél que nace (abhijātasya) para el destino divino (sampadam daivīm)"||1-3||
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च।
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्॥४॥
Dambho darpo'bhimānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca|
Ajñānaṁ cābhijātasya pārtha sampadamāsurīm||4||
"Hipocresía/ostentación (dambhaḥ), arrogancia (darpaḥ), y (ca) engreimiento (abhimānaḥ), ira (krodhaḥ), al igual que (ca) aspereza (pāruṣyam eva), e (ca) ignorancia (ajñāna), ¡oh hijo de Pṛthā (pārtha)!, (son) de aquél que nace (abhijātasya) para el destino demoníaco (sampadam āsurīm)"||4||
दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता।
मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव॥५॥
Daivī sampadvimokṣāya nibandhāyāsurī matā|
Mā śucaḥ sampadaṁ daivīmabhijāto'si pāṇḍava||5||
"El destino (sampad) divino (daivī) es para la Liberación (vimokṣāya), (mientras que) se considera que (matā) el demoníaco (āsurī) lleva a la esclavitud (nibandhāya). ¡No te apenes (mā śucaḥ), oh hijo de Pāṇḍu (pāṇḍava)! Tu has nacido (abhijātaḥ asi) para el destino divino (sampadam daivīm)"||5||
द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन्दैव आसुर एव च।
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु॥६॥
Dvau bhūtasargau loke'smindaiva āsura eva ca|
Daivo vistaraśaḥ prokta āsuraṁ pārtha me śṛṇu||6||
"En este mundo (loke asmin) (hay) dos creaciones de seres (dvau bhūta-sargau): Divina (daivaḥ) y (ca) demoníaca (āsuraḥ eva). (Ya) se ha hablado de (proktaḥ) la (creación) divina (daivaḥ) extensamente (vistaraśas). ¡Oh hijo de Pṛthā (pārtha), escucha (śṛṇu) de Mí (me) acerca de la (creación) demoníaca (āsuram)!"||6||
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः।
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते॥७॥
Pravṛttiṁ ca nivṛttiṁ ca janā na vidurāsurāḥ|
Na śaucaṁ nāpi cācāro na satyaṁ teṣu vidyate||7||
"Las personas (janāḥ) demoníacas (āsurāḥ) no conocen --lit. «no conocían/conocieron»-- (na viduḥ) la activa participación en las actividades del mundo (pravṛttim) ni (ca... ca) el alejamiento de tales actividades (nivṛttim). Ni (na... na api ca... na) hay (vidyate) en ellos (teṣu) limpieza (śaucam), buena conducta (ācāraḥ), (y) veracidad (satyam)"||7||
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्।
अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम्॥८॥
Asatyamapratiṣṭhaṁ te jagadāhuranīśvaram|
Aparasparasambhūtaṁ kimanyatkāmahaitukam||8||
"Ellos (te) dicen --lit. «decían/dijeron»-- (āhuḥ) que el mundo (jagat) (es) irreal (asatyam), sin un sólido cimiento (apratiṣṭham), sin un Señor (anīśvaram), no producido en orden regular --a través de la ley de causa y efecto-- (a-paraspara-sambhūtam), causado por el mero deseo (carnal) (kāma-haitukam). ¿Qué más (kim anyat)?"||8||
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः।
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः॥९॥
Etāṁ dṛṣṭimavaṣṭabhya naṣṭātmāno'lpabuddhayaḥ|
Prabhavantyugrakarmāṇaḥ kṣayāya jagato'hitāḥ||9||
"Basándose en/recurriendo a (avaṣṭabhya) este punto de vista (etām dṛṣṭim), (tales) almas perdidas (naṣṭa-ātmānaḥ) de pequeña inteligencia (alpa-buddhayaḥ) (y) de cruel accionar (ugra-karmāṇaḥ) surgen (prabhavanti) como los enemigos (ahitāḥ) para la destrucción (kṣayāya) del mundo (jagataḥ) --otra traducción posible, pero redundante, sería: «como los enemigos del mundo para la destrucción del mundo»--"||9||
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः।
मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः॥१०॥
Kāmamāśritya duṣpūraṁ dambhamānamadānvitāḥ|
Mohādgṛhītvāsadgrāhānpravartante'śucivratāḥ||10||
"Habiendo recurrido (āśritya) a un deseo (carnal) (kāmam) que es difícil de satisfacer (duṣpūram), dotados de hipocresía, engreimiento y lujuria/arrogancia (dambha-māna-mada-anvitāḥ), tras asumir (gṛhītvā) falsas concepciones/nociones (asat-grāhān) debido al engaño --debido a Māyā-- (mohāt), los que poseen votos/resoluciones impuros (aśuci-vratāḥ) actúan (pravartante)"||10||
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः।
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः॥११॥
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः।
ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान्॥१२॥
Cintāmaparimeyāṁ ca pralayāntāmupāśritāḥ|
Kāmopabhogaparamā etāvaditi niścitāḥ||11||
Āśāpāśaśatairbaddhāḥ kāmakrodhaparāyaṇāḥ|
Īhante kāmabhogārthamanyāyenārthasañcayān||12||
"Reposando (upāśritāḥ) en innumerables pensamientos --lit. «en un pensamiento inconmensurable»-- (cintām aparimeyām ca) que terminan en la disolución --es decir, en la muerte-- (pralaya-antām), teniendo a la satisfacción de deseos --especialmente carnales-- como el máximo objetivo (kāma-upabhoga-paramāḥ), convencidos de que (iti niścitāḥ) esto es todo lo que hay (etāvat), amarrados (baddhāḥ) por cientos de ataduras del deseo (āśā-pāśa-śataiḥ), dados a la lujuria y la ira (kāma-krodha-parāyaṇāḥ), ellos se esfuerzan por obtener (īhante) pilas de riqueza (artha-sañcayān) inapropiadamente (anyāyena) (tan sólo) para la gratificación de los deseos (kāma-bhoga-artham)"||11-12||
इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम्।
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम्॥१३॥
Idamadya mayā labdhamimaṁ prāpsye manoratham|
Idamastīdamapi me bhaviṣyati punardhanam||13||
"Hoy (adya) conseguí (mayā labdham) esto (idam); conseguiré (prāpsye) este (imam) objeto de deseo (manoratham) (en el futuro); este (idam) dinero (dhanam) es (asti) mío (me); además (punar) este (idam) (otro) dinero (dhanam) también (api) será (bhaviṣyati) mío (me)"||13||
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि।
ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी॥१४॥
Asau mayā hataḥ śatrurhaniṣye cāparānapi|
Īśvaro'hamahaṁ bhogī siddho'haṁ balavānsukhī||14||
"Maté (mayā hataḥ) a este (asau) enemigo (śatruḥ), y (ca) mataré (haniṣye) a otros (aparān) también (api); yo (aham) (soy) el señor (īśvaraḥ), yo (aham) (soy) el disfrutador (bhogī); yo (aham) (soy) exitoso (siddhaḥ), fuerte (balavān), (y) feliz (sukhī)"||14||
आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया।
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः॥१५॥
Āḍhyo'bhijanavānasmi ko'nyo'sti sadṛśo mayā|
Yakṣye dāsyāmi modiṣya ityajñānavimohitāḥ||15||
"Los que están totalmente engañados por la ignorancia (ajñāna-vimohitāḥ) (hablan así:) «Soy (asmi) rico (āḍhyaḥ) (y) de noble nacimiento (abhijanavān); ¿quién más (kaḥ anyaḥ) es (asti) igual (sadṛśaḥ) a mí (mayā)? Haré sacrificios (yakṣye), daré (dāsyāmi), me regocijaré (modiṣye iti)»"||15||
अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः।
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ॥१६॥
Anekacittavibhrāntā mohajālasamāvṛtāḥ|
Prasaktāḥ kāmabhogeṣu patanti narake'śucau||16||
"Desconcertados por los muchos pensamientos (aneka-citta-vibhrāntāḥ), envueltos por la red del engaño --de Māyā-- (moha-jāla-samāvṛtāḥ), excesivamente apegados a/adictos a (prasaktāḥ) la gratificación de los deseos (kāma-bhogeṣu), ellos caen (patanti) en un inmundo infierno (narake aśucau)"||16||
आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः।
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम्॥१७॥
Ātmasambhāvitāḥ stabdhā dhanamānamadānvitāḥ|
Yajante nāmayajñaiste dambhenāvidhipūrvakam||17||
"Engreídos (ātma-sambhāvitāḥ), obstinados (stabdhāḥ), dotados de orgullo y arrogancia debido a la riqueza (dhana-māna-mada-anvitāḥ), ellos (te) adoran (yajante) mediante sacrificios (que son solamente sacrificios) de nombre (nāma-yajñaiḥ), con hipocresía y ostentación (dambhena), (y) sin seguir las reglas (a-vidhi-pūrvakam)"||17||
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः।
मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः॥१८॥
Ahaṅkāraṁ balaṁ darpaṁ kāmaṁ krodhaṁ ca saṁśritāḥ|
Māmātmaparadeheṣu pradviṣanto'bhyasūyakāḥ||18||
"Adictos (saṁśritāḥ) al ego (ahaṅkāram), la fuerza (balan), la arrogancia (darpam), la lujuria (kāmam), y (ca) la ira (krodham), (tales) envidiosos/celosos/detractores (abhyasūyakāḥ) muestran odio (pradviṣantaḥ) hacia Mí (mām) en sus propios cuerpos y los de otros (ātma-para-deheṣu)"||18||
तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान्।
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु॥१९॥
Tānahaṁ dviṣataḥ krūrānsaṁsāreṣu narādhamān|
Kṣipāmyajasramaśubhānāsurīṣveva yoniṣu||19||
"Yo (aham) constantemente (ajasram) arrojo (kṣipāmi) a esos (tān) crueles (krūrān) (y) repugnantes (aśubhān) odiadores (dviṣataḥ), que son los más viles de los hombres (nara-adhamān), hacia vientres/úteros demoníacos (āsurīṣu eva yoniṣu) durante los ciclos transmigratorios (saṁsāreṣu)"||19||
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनिजन्मनि।
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्॥२०॥
Āsurīṁ yonimāpannā mūḍhā janmanijanmani|
Māmaprāpyaiva kaunteya tato yāntyadhamāṁ gatim||20||
"Al no alcanzarme (mām aprāpya eva) de nacimiento en nacimiento (janmani janmani), los engañados (mūḍhāḥ) que han caído (āpannāḥ) en un vientre/útero demoníaco (āsurīm yonim) se dirigen (yānti), por ende (tatas), ¡oh hijo de Kuntī (kaunteya)!, hacia el estado más bajo (adhamām gatim)"||20||
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत्॥२१॥
Trividhaṁ narakasyedaṁ dvāraṁ nāśanamātmanaḥ|
Kāmaḥ krodhastathā lobhastasmādetattrayaṁ tyajet||21||
"Esta (idam) puerta (dvāram) al infierno (narakasya) (que lleva) a la propia destrucción (nāśanam ātmanaḥ) es triple (trividham): Lujuria (kāmaḥ), ira (krodhaḥ) y (tathā) codicia (lobhaḥ). Por lo tanto (tasmāt), uno debería abandonar (tyajet) esta tríada (etad trayam)"||21||
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः।
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम्॥२२॥
Etairvimuktaḥ kaunteya tamodvāraistribhirnaraḥ|
Ācaratyātmanaḥ śreyastato yāti parāṁ gatim||22||
"El hombre (naraḥ) que está totalmente libre (vimuktaḥ) de estas tres puertas a la oscuridad (etaiḥ... tamas-dvāraiḥ tribhiḥ), ¡oh hijo de Kuntī (kaunteya)!, realiza (ācarati) lo que es mejor (śreyas) para sí mismo --para el Ser-- (ātmanaḥ), (y) después de eso (tatas) se dirige (yāti) hacia el Estado Supremo (parām gatim)"||22||
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः।
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्॥२३॥
Yaḥ śāstravidhimutsṛjya vartate kāmakārataḥ|
Na sa siddhimavāpnoti na sukhaṁ na parāṁ gatim||23||
"El que (yaḥ... saḥ), tras abandonar (utsṛjya) los preceptos de las escrituras (śāstra-vidhim), actúa (vartate) según sus propios deseos (kāma-kārataḥ), no obtiene (na... avāpnoti) perfección (siddhim) ni (na) felicidad (sukham) ni (na) Estado Supremo (parām gatim)"||23||
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ।
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि॥२४॥
Tasmācchāstraṁ pramāṇaṁ te kāryākāryavyavasthitau|
Jñātvā śāstravidhānoktaṁ karma kartumihārhasi||24||
"Por consiguiente (tasmāt), la escritura (śāstram) (es) tu (te) autoridad (pramāṇam) con relación a determinar lo que hay que hacer y lo que no hay que hacer (kārya-akārya-vyavasthitau). Sabiendo (jñātvā) lo que los preceptos de las escrituras declaran (śāstra-vidhāna-uktam), por favor, haz (kartum... arhasi) (tu) acción (karma) aquí --en este mundo-- (iha)"||24||
Información adicional
Este documento ha sido concebido por Gabriel Pradīpaka, uno de los dos fundadores de este sitio, y guru espiritual versado en idioma Sánscrito y filosofía Trika.
Para mayor información sobre Sánscrito, Yoga y Filosofía India; o si quieres hacerme algún comentario, preguntar algo o corregir algún error, siéntete libre de contactarnos: Ésta es nuestra dirección de correo.
| Regresa a XV. Puruṣottamayoga | Sigue leyendo XVII. Śraddhātrayavibhāgayoga |









