| Descarga e instala la(s) fuente(s) indispensable(s) para ver Sánscrito en toda su gloria Lee Transliterando (2) (castellano) para comprender plenamente el sistema de transliteración |
Bhagavadgītā: Capítulo XV (Puruṣottamayoga - castellano)
El Yoga de la Persona Más Elevada
Introducción
Ahora el Señor Kṛṣṇa le enseña a Arjuna acerca del Yoga de la Persona Suprema...
Importante: Todo lo que está entre paréntesis y en cursiva dentro de la traducción ha sido agregado por mí para completar el sentido de una determinada frase u oración. A su vez, todo lo que está entre doble guión (--...--) constituye adicional información aclaratoria también agregada por mí. Además, aunque no he escrito ningún comentario sobre cada estrofa, he agregado mis propias notas cuando se necesitase de una explicación más detallada. Además, nota que utilizaré comillas para delimitar texto solamente cuando la persona que hable no sea Sañjaya mismo (el narrador). Por consiguiente, las palabras proferidas por Sañjaya no estarán delimitadas por comillas.
Capítulo 15: Puruṣottamayoga (El Yoga de la Persona Más Elevada)
श्रीभगवानुवाच
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम्।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित्॥१॥
Śrībhagavānuvāca
Ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṁ prāhuravyayam|
Chandāṁsi yasya parṇāni yastaṁ veda sa vedavit||1||
El venerable Señor (śrī-bhagavān) dijo (uvāca):
"(Los sabios) hablaron (prāhuḥ) sobre una imperecedera (avyayam) Higuera Sagrada --Ficus Religiosa-- (aśvattham) cuyas raíces están hacia arriba (ūrdhva-mūlam), sus ramas hacia abajo (adhas-śākham), (y) sus (yasya) hojas (parṇāni) (son) los himnos védicos --o también «los Veda-s», o incluso «las métricas» es una traducción posible, aunque no es adecuada en este contexto, supongo-- (chandāṁsi). El que (yaḥ... saḥ) lo conoce --a dicho árbol sagrado-- (tam veda) (es) un conocedor de los Veda-s (veda-vit)"||1||
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः।
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके॥२॥
Adhaścordhvaṁ prasṛtāstasya śākhā guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ|
Adhaśca mūlānyanusantatāni karmānubandhīni manuṣyaloke||2||
"Sus --de esa Higuera Sagrada-- (tasya) ramas (śākhāḥ) se extienden (prasṛtāḥ) hacia abajo (adhas) y (ca) hacia arriba (ūrdhvam), creciendo debido a los guṇa-s --lit. aumentadas por los guṇa-s-- (guṇa-pravṛddhāḥ), (y) con brotes (en la forma) de los objetos de los sentidos (viṣaya-pravālāḥ). Y (ca) debajo (adhas), en el mundo de los hombres (manuṣya-loke), se extienden (anusantatāni) las raíces (mūlāni) relacionadas con/que resultan en acciones (karma-anubandhīni) --otra traducción posible de la segunda línea es: «Y las raíces relacionadas con/que resultan en acciones se extienden hacia abajo en el mundo de los hombres»--"||2||
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च सम्प्रतिष्ठा।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलमसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा॥३॥
ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः।
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी॥४॥
Na rūpamasyeha tathopalabhyate nānto na cādirna ca sampratiṣṭhā|
Aśvatthamenaṁ suvirūḍhamūlamasaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā||3||
Tataḥ padaṁ tatparimārgitavyaṁ yasmingatā na nivartanti bhūyaḥ|
Tameva cādyaṁ puruṣaṁ prapadye yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī||4||
"Su --de esa Higuera-- (asya) forma (rūpam) no se percibe (na... upalabhyate) de este modo (tathā) aquí (iha), ni (na) (su) fin (antaḥ) ni (na ca) (su) comienzo (ādiḥ) ni (na ca) (su) continuación (sampratiṣṭhā). Tras cortar (chittvā) a esta Higuera Sagrada (aśvattham enam), cuyas raíces están bien desarrolladas (suvirūḍha-mūlam), con la firme espada del desapego (asaṅga-śastreṇa dṛḍhena), de ahora en adelante (tatas), debe buscarse (parimārgitavyam) ese (tad) Estado (padam) desde el cual --lit. «en el cual», esperaba «yasmāt»-- (yasmin) no regresan (na nivartanti) nuevamente (bhūyas) los que (lo) han alcanzado (gatāḥ). (Uno debería decir esto:) «Tomo refugio (prapadye) únicamente en esa Persona Primordial (tam eva ca ādyam puruṣam) de quién (yatas) ha surgido (prasṛtā) la antigua (purāṇī) Manifestación --se refiere a la Manifestación del universo-- (pravṛttiḥ)"||3-4||
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः।
द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञैर्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत्॥५॥
Nirmānamohā jitasaṅgadoṣā adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ|
Dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṁjñairgacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṁ tat||5||
"Los que no están confundidos --es decir, «los que no están bajo el dominio de Māyā»-- (amūḍhāḥ), que carecen de engreimiento y engaño (nis-māna-mohāḥ), que han conquistado el mal del apego (jita-saṅga-doṣāḥ), que están siempre establecidos en el Espíritu Supremo (adhyātma-nityāḥ), cuyos deseos han cesado totalmente (vinivṛtta-kāmāḥ), que están completamente liberados (vimuktāḥ) de los pares de opuestos llamados placer y dolor --la expresión está en plural pero debería estar en singular, ya que Kṛṣṇa sólo menciona un único par-- (dvandvaiḥ... sukha-duḥkha-saṁjñaiḥ), se dirigen (gacchanti) hacia ese (tad) Estado (padam) Imperecedero (avyayam)"||5||
न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः।
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम॥६॥
Na tadbhāsayate sūryo na śaśāṅko na pāvakaḥ|
Yadgatvā na nivartante taddhāma paramaṁ mama||6||
"El sol (sūryaḥ) no ilumina (na... bhāsayate) Eso (tad), ni la luna (na śaśāṅkaḥ) ni el fuego (na pāvakaḥ). Ésa (tad) (es) Mi (mama) Morada (dhāma) Suprema (paramam), (y) después de llegar a la cual (yad gatvā), ellos --los que la alcanzaron-- no regresan (na nivartante)"||6||
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति॥७॥
Mamaivāṁśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ|
Manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati||7||
"Una eterna (sanātanaḥ) porción (aṁśaḥ) Mía (mama eva) dotada de vida --o «que se ha vuelto un alma individual», mucha ambigüedad, como es usual-- (jīva-bhūtaḥ) en el mundo de los seres vivientes (jīva-loke) atrae (karṣati) a los indriya-s --en este contexto, Kṛṣṇa se refiere a los cinco Jñānendriya-s o poderes de percepción-- (indriyāṇi) que moran en la Prakṛti (prakṛti-sthāni) (y) tienen a la mente como su sexto (integrante) (manas-ṣaṣṭhāni)"||7||
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः।
गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात्॥८॥
Śarīraṁ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ|
Gṛhītvaitāni saṁyāti vāyurgandhānivāśayāt||8||
"Cuando --raramente "yad" significa "cuando"-- (yad) el Señor (īśvaraḥ) obtiene (avāpnoti) un cuerpo (śarīram), y (ca) también (api) cuando (yad) sale (de él) --cuando el cuerpo fallece-- (utkrāmati), tras tomar (gṛhītvā) a estos --a los seis indriya-s, incluida la mente-- (etāni), se va (saṁyāti), (y) como (iva) el viento (vāyus) (lleva a otra parte) fragancias (gandhāt) desde un receptáculo/lugar (āśayāt)"||8||
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च।
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते॥९॥
Śrotraṁ cakṣuḥ sparśanaṁ ca rasanaṁ ghrāṇameva ca|
Adhiṣṭhāya manaścāyaṁ viṣayānupasevate||9||
"Él --se refiere a la porción del Señor-- (ayam) disfruta --también «es adicto a»-- (anupasevate) a los objetos de los sentidos (viṣayān) presidiendo sobre/acudiendo al (adhiṣṭhāya) poder auditivo (śrotram), poder visual (cakṣus), poder táctil (sparśanam), poder gustativo (rasanam), poder olfativo (ghrāṇam eva), y (ca... ca... ca) la mente (manas)"||9||
उत्क्रामन्तं स्थितं वाऽपि भुञ्जानं वा गुणान्वितम्।
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः॥१०॥
Utkrāmantaṁ sthitaṁ vā'pi bhuñjānaṁ vā guṇānvitam|
Vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ||10||
"Los engañados (vimūḍhāḥ) no (lo) perciben (na anupaśyanti) yéndose (del cuerpo) (utkrāmantam), permaneciendo (en el cuerpo) (sthitam), o (vā) incluso (api) disfrutando (bhuñjānam) o (vā) acompañado por los guṇa-s (guṇa-anvitam), (pero) los que poseen el ojo del Conocimiento (jñāna-cakṣuṣaḥ) (sí que lo) perciben (paśyanti)"||10||
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम्।
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः॥११॥
Yatanto yoginaścainaṁ paśyantyātmanyavasthitam|
Yatanto'pyakṛtātmāno nainaṁ paśyantyacetasaḥ||11||
"Y (ca) los yogī-s (yoginaḥ) que son diligentes/que se esfuerzan (yatantaḥ) lo perciben (enam paśyanti) morando (avasthitam) en el Ser/en ellos mismos (ātmani); (pero) los insensibles --lit. «los que no pueden sentir»-- (acetasaḥ) (e) indisciplinados --o también «que todavía no se han identificado con el Espíritu Supremo»-- (akṛta-ātmānaḥ) no lo perciben (na enam paśyanti), aunque (api) sean diligentes/se esfuercen (yatantaḥ)"||11||
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम्।
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्॥१२॥
Yadādityagataṁ tejo jagadbhāsayate'khilam|
Yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam||12||
"El esplendor (tejas) que (yad) reside en el sol --en este contexto «āditya» se refiere específicamente a la deidad solar-- (āditya-gatam) ilumina (bhāsayate) a todo el mundo (jagad... akhilam), a lo que (yad) (está) en la luna (candramasi), y (ca) a lo que (yad) (está) en el fuego (agnau). Sabe (viddhi) que ese esplendor (tad tejas) es Mío (māmakam)"||12||
गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा।
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः॥१३॥
Gāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā|
Puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ somo bhūtvā rasātmakaḥ||13||
"Entrando (āviśya) en la tierra (gām), Yo (aham) sostengo (dhārayāmi) a los seres (bhūtāni) mediante (Mi) Vigor (ojasā); y (ca) nutro (puṣṇāmi) a todas (sarvāḥ) las plantas (auṣadhīḥ) volviéndome (bhūtvā) el Soma (somaḥ) consistente en rasa --lit. savia-- (rasa-ātmakaḥ)"||13||
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः।
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम्॥१४॥
Ahaṁ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṁ dehamāśritaḥ|
Prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṁ caturvidham||14||
"Yo (aham), volviéndome (bhūtvā) el fuego digestivo (vaiśvānaraḥ), moro (āśritaḥ) en el cuerpo (deham) de los seres vivientes (prāṇinām); (y) provisto de prāṇa y apāna (prāṇa-apāna-samāyuktaḥ), digiero (pacāmi) el cuádruple alimento (annam caturvidham)"||14||
सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनञ्च।
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम्॥१५॥
Sarvasya cāhaṁ hṛdi sanniviṣṭo mattaḥ smṛtirjñānamapohanañca|
Vedaiśca sarvairahameva vedyo vedāntakṛdvedavideva cāham||15||
"Y (ca) Yo (aham) me alojo/he entrado (sanniviṣṭaḥ) en el corazón (hṛdi) de todos (sarvasya); desde Mí (mattaḥ) (proceden) la memoria (smṛtiḥ), el conocimiento (jñānam), y (ca) (su) cesación (apohanam). Asimismo (ca), sólo Yo (aham eva) (soy) lo que ha de ser conocido (vedyaḥ) mediante todos los Veda-s (vedaiḥ... sarvaiḥ). Yo (aham) (soy) el Autor del Vedānta (vedānta-kṛt), y (ca) el Conocedor de los Veda-s (veda-vit eva)"||15||
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च।
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते॥१६॥
Dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca|
Kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate||16||
"En el mundo (loke) (existen) estas (imau) dos (dvau) personas (puruṣau): La perecedera (kṣaraḥ) y (ca... ca) la Imperecedera (akṣaraḥ eva). La perecedera (kṣaraḥ) (es) todos (sarvāṇi) los seres (bhūtāni), (y) la Immutable (kūṭasthaḥ) se dice que es (ucyate) la Imperecedera (akṣaraḥ)"||16||
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः।
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः॥१७॥
Uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ|
Yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ||17||
"Pero (tu) (existe) otra (anyaḥ) Persona (puruṣaḥ) (llamada) la Más Elevada (uttamaḥ), que se dice que es (udāhṛtaḥ) «el Ser Supremo» (parama-ātmā iti). (Ella es) el Imperecedero (avyayaḥ) Señor (īśvaraḥ) que (yaḥ), tras penetrar (āviśya) en los tres mundos (loka-trayam), (los) sostiene (bibharti)"||17||
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः॥१८॥
Yasmātkṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ|
Ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ||18||
"Puesto que (yasmāt) Yo (aham) estoy más allá (atītaḥ) de la (persona) perecedera (kṣaram), e (ca) inclusive (api) más alto (uttamaḥ) que la Imperecedera (akṣarāt), por consiguiente (atas), (tanto) en el mundo (loke) como (ca) en el Veda (vede), se me proclama (asmi... prathitaḥ) como la Persona Más Elevada (puruṣa-uttamaḥ)"||18||
यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम्।
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत॥१९॥
Yo māmevamasammūḍho jānāti puruṣottamam|
Sa sarvavidbhajati māṁ sarvabhāvena bhārata||19||
"El que está libre del engaño (asammūḍhaḥ... saḥ), (y) que (yaḥ) Me (mām) conoce (jānāti) de este modo (evam) como la Persona Más Elevada (puruṣa-uttamam), lo conoce todo (sarva-vit), (y) Me adora (bhajati mām) con todo (su) ser/de todo corazón (sarva-bhāvena), ¡oh descendiente de Bharata (bhārata)!"||19||
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ।
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत॥२०॥
Iti guhyatamaṁ śāstramidamuktaṁ mayānagha|
Etadbuddhvā buddhimānsyātkṛtakṛtyaśca bhārata||20||
"De esta forma (iti), ¡oh impecable (anagha)!, he enunciado (uktam mayā) esta (etad) muy secreta (guhya-tamam) enseñanza (śāstram). Tras conocer/comprender (buddhvā) esto (etad), él se vuelve (syāt) inteligente/sabio (buddhimān) y (ca) alguien que ha cumplido con su deber (kṛta-kṛtyaḥ), ¡oh descendiente de Bharata (bhārata)!"||20||
Información adicional
Este documento ha sido concebido por Gabriel Pradīpaka, uno de los dos fundadores de este sitio, y guru espiritual versado en idioma Sánscrito y filosofía Trika.
Para mayor información sobre Sánscrito, Yoga y Filosofía India; o si quieres hacerme algún comentario, preguntar algo o corregir algún error, siéntete libre de contactarnos: Ésta es nuestra dirección de correo.
| Regresa a XIV. Guṇatrayavibhāgayoga | Sigue leyendo XVI. Daivāsurasampadvibhāgayoga |









