Sanskrit & Trika Shaivism (Español-Home)

¡Javascript está deshabilitado! ¡Revisa este enlace!


 Bhagavadgītā (Bhagavad Gita): Capítulo XVII (Śraddhātrayavibhāgayoga)

El Yoga de la división de las tres fes


 Introducción

El Señor Kṛṣṇa le enseña ahora a Arjuna acerca de la tríada de fes...

Importante: Todo lo que está entre paréntesis y en cursiva dentro de la traducción ha sido agregado por mí para completar el sentido de una determinada frase u oración. A su vez, todo lo que está entre doble guión (--...--) constituye adicional información aclaratoria también agregada por mí. Además, aunque no he escrito ningún comentario sobre cada estrofa, he agregado mis propias notas cuando se necesitase de una explicación más detallada. Además, nota que utilizaré comillas para delimitar texto solamente cuando la persona que hable no sea Sañjaya mismo (el narrador). Por consiguiente, las palabras proferidas por Sañjaya no estarán delimitadas por comillas.

al inicio


 Capítulo 17: Śraddhātrayavibhāgayoga (El Yoga de la división de las tres fes)

अर्जुन उवाच
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः।
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः॥१॥

Arjuna uvāca
Ye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ|
Teṣāṁ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ||1||

Arjuna (arjunaḥ) dijo (uvāca):

"(En el caso de) aquéllos que (ye), habiendo abandonado (utsṛjya) los preceptos de las escrituras (śāstra-vidhim), adoran/hacen sacrificios (yajante) dotados (anvitāḥ) de fe (śraddhayā), ¿cuál (kā... āho) (es), ¡oh Kṛṣṇa (kṛṣṇa)!, su (teṣām) posición (niṣṭhā tu)?: ¿Sáttvica (sattvam), rajásica (rajas) (o) tamásica (tamas)?"||1||


श्रीभगवानुवाच
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा।
सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु॥२॥

Śrībhagavānuvāca
Trividhā bhavati śraddhā dehināṁ sā svabhāvajā|
Sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṁ śṛṇu||2||

El venerable Señor (śrī-bhagavān) dijo (uvāca):

"La fe (śraddhā... sā) innata (svabhāva-jā) de los encarnados (dehinām) es (bhavati) de tres clases (trividhā): «Sáttvica (sāttvikī), rajásica (rājasī), y (ca eva... ca) tamásica (tāmasī... iti)». Escúchame --lit. Escucha-- (śṛṇu) (hablar sobre) ella (tām)"||2||


सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः॥३॥

Sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata|
Śraddhāmayo'yaṁ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ||3||

"¡Oh descendiente de Bharata (bhārata)!, la fe (śraddhā) de todos (sarvasya) va de acuerdo con la naturaleza --es decir, «con la naturaleza de tales personas»-- (sattva-anurūpā... bhavati). Esta (ayam) persona (puruṣaḥ) consiste en (su) fe (śraddhā-mayaḥ). Cualquier cosa (yaḥ yad) (su) fe (śraddhaḥ) (sea,) eso (saḥ) ciertamente (eva) (es) ella --tal persona-- (saḥ)"||3||


यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः।
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः॥४॥

Yajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṁsi rājasāḥ|
Pretānbhūtagaṇāṁścānye yajante tāmasā janāḥ||4||

"Los sáttvicos (sāttvikāḥ) adoran (yajante) a los dioses (devān), los rajásicos (rājasāḥ) a yakṣa-s y rakṣas-s --esos dos términos se pueden traducir como «semidioses y demonios», aunque el tema es más complicado que eso-- (yakṣa-rakṣāṁsi), (mientras que) las otras (anye) personas (janāḥ) tamásicas (tāmasāḥ) (adoran) a los que han partido (pretān) y (ca) a las huestes de fantasmas (bhūta-gaṇān)"||4||


अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः।
दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः॥५॥

कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः।
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान्॥६॥

Aśāstravihitaṁ ghoraṁ tapyante ye tapo janāḥ|
Dambhāhaṅkārasaṁyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ||5||
Karṣayantaḥ śarīrasthaṁ bhūtagrāmamacetasaḥ|
Māṁ caivāntaḥśarīrasthaṁ tānviddhyāsuraniścayān||6||

"Las personas (janāḥ) dotadas de hipocresía y ego (dambha-ahaṅkāra-saṁyuktāḥ), (y) acompañadas por la fuerza de la lujuria y la pasión (muestra), que (ye) practican (tapyante) una terrible (ghoram) austeridad (tapas) que no está estipulada en las escrituras (a-śāstra-vihitam), (al ser) imprudentes (acetasaḥ), (sólo) torturan (karṣayantaḥ) al grupo de elementos (bhūta-grāmam) que mora en el cuerpo (śarīra-stham) —y (ca eva) a Mí (mām), que (también) resido dentro del cuerpo (antar-śarīra-stham). Sabe (viddhi) que ellos (tān) son de convicción/resolución demoníaca (āsura-niścayān)"||5-6||


आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः।
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु॥७॥

Āhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ|
Yajñastapastathā dānaṁ teṣāṁ bhedamimaṁ śṛṇu||7||

"Incluso (api) el alimento (āhāraḥ tu) que es querido (priyaḥ) para todos (sarvasya) es (bhavati) de tres tipos (trividhaḥ). Así ocurre también (tathā) con el sacrificio (yajñaḥ), la austeridad (tapas) y la caridad (dānam). Escucha (śṛṇu) acerca de esta división/distinción (bhedam imam) suya --es decir, «de ellos»-- (teṣām)"||7||


आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः।
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः॥८॥

Āyuḥsattvabalārogyasukhaprītivivardhanāḥ|
Rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ||8||

"Los alimentos (āhārāḥ) que promueven la vida, (la modalidad de) sattva, la fuerza, la salud, el placer y la felicidad (āyus-sattva-bala-ārogya-sukha-prīti-vivardhanāḥ), que son jugosos/sabrosos (rasyāḥ), suaves/untuosos (snigdhāḥ), firmes/sólidos (sthirāḥ), (y) agradables (hṛdyāḥ), son queridos para el sáttvico --para la persona con predominancia de sattva-- (sāttvika-priyāḥ)"||8||


 कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः।
आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः॥९॥

Kaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇarūkṣavidāhinaḥ|
Āhārā rājasasyeṣṭā duḥkhaśokāmayapradāḥ||9||

"Los alimentos (āhārāḥ) que son amargos, agrios, salados, muy picantes, acres, ásperos/secos, (y) quemantes (kaṭu-amla-lavaṇa-atyuṣṇa-tīkṣṇa-rūkṣa-vidāhinaḥ), que conceden dolor, pesar y enfermedad (muestra), son deseables (iṣṭāḥ) para el rajásico --para la persona con predominancia de rajas-- (rājasasya)"||9||


यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत्।
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम्॥१०॥

Yātayāmaṁ gatarasaṁ pūti paryuṣitaṁ ca yat|
Ucchiṣṭamapi cāmedhyaṁ bhojanaṁ tāmasapriyam||10||

"La comida (bhojanam) que está arruinada (yātayāmam), carente de sabor (gatarasam), podrida (pūti), y (ca) que (yad) está rancia (paryuṣitam), (e) incluso (api) que es las sobras (ucchiṣṭam) y (ca) que es impura --también, «que no es apta para el sacrificio»-- (amedhyam), es querida para el tamásico --para la persona con predominancia de tamas-- (tāmasa-priyam)"||10||


अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते।
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः॥११॥

Aphalākāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyate|
Yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ||11||

"El sacrificio (yajñaḥ... saḥ) prescripto por las reglas (vidhi-dṛṣṭaḥ), que (yaḥ) es ofrecido (ijyate) por los que no desean frutos (a-phala-ākāṅkṣibhiḥ), tras resolver mentalmente (manas samādhāya) que «hay que hacer el sacrificio» (yaṣṭavyam eva iti), (es) sáttvico (sāttvikaḥ)"||11||


अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत्।
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम्॥१२॥

Abhisandhāya tu phalaṁ dambhārthamapi caiva yat|
Ijyate bharataśreṣṭha taṁ yajñaṁ viddhi rājasam||12||

"Pero (tu), ¡oh tú, el mejor de los Bharata-s (bharata-śreṣṭha)!, sabe (viddhi) que es rajásico (rājasam) ese sacrificio (tam yajñam) que --esperaba «yaḥ»-- (yad) es ofrecido (ijyate) pensando en/teniendo como meta (abhisandhāya) el fruto (phalam) y también (api ca eva) con el fin de ostentar (dambha-artham)"||12||


विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम्।
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते॥१३॥

Vidhihīnamasṛṣṭānnaṁ mantrahīnamadakṣiṇam|
Śraddhāvirahitaṁ yajñaṁ tāmasaṁ paricakṣate||13||

"Ellos --los sabios-- llaman (paricakṣate) tamásico (tāmasam) al sacrificio (yajñam) que carece de reglas (vidhi-hīnam), en el cual no se distribuye alimento (asṛṣṭa-annam), que no tiene Mantra-s (mantra-hīnam) ni dakṣiṇā-s --honorarios para los sacerdotes que ofician el ritual-- (adakṣiṇam), (y) que está desprovisto de fe (śraddhā-virahitam)"||13||


देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम्।
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते॥१४॥

Devadvijaguruprājñapūjanaṁ śaucamārjavam|
Brahmacaryamahiṁsā ca śārīraṁ tapa ucyate||14||

"Se dice que (ucyate) la austeridad (tapas) del cuerpo (śārīram) (es) la adoración de los dioses, de los nacidos dos veces, del Guru y de los sabios (deva-dvija-guru-prājña-pūjanam), la limpieza (śaucam), la rectitud (ārjavam), la continencia (brahmacaryam), y (ca) la inocuidad (ahiṁsā)"||14||


अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत्।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते॥१५॥

Anudvegakaraṁ vākyaṁ satyaṁ priyahitaṁ ca yat|
Svādhyāyābhyasanaṁ caiva vāṅmayaṁ tapa ucyate||15||

"Se dice que (ucyate) la austeridad (tapas) relativa al habla (vāk-mayam) (es) el habla (vākyam) que no causa agitación/ansiedad (an-udvega-karam), que es veraz (satyam), y (ca) que (yad) es agradable y saludable (priya-hitam), al igual que (ca eva) la práctica de svādhyāya --recitación de escrituras-- (svādhyāya-abhyasanam)"||15||


मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः।
भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते॥१६॥

Manaḥprasādaḥ saumyatvaṁ maunamātmavinigrahaḥ|
Bhāvasaṁśuddhirityetattapo mānasamucyate||16||

"Se dice que (ucyate) esta (etad) (es) la penitencia (tapas) de la mente (mānasam): «Serenidad mental (manaḥ-prasādaḥ), gentileza (saumyatvam), silencio (maunam), autocontrol (ātma-vinigrahaḥ), (y) pureza mental (bhāva-saṁśuddhiḥ iti)»"||16||


 श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः।
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते॥१७॥

Śraddhayā parayā taptaṁ tapastattrividhaṁ naraiḥ|
Aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṁ paricakṣate||17||

"Ellos --los sabios-- llaman (paricakṣate) sáttvica (sāttvikam) a esa triple (tad trividham) austeridad (tapas) practicada (taptam) con suprema fe (śraddhayā parayā) por hombres aptos (naraiḥ... yuktaiḥ) que no desean frutos (a-phala-ākāṅkṣibhiḥ)"||17||


सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत्।
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम्॥१८॥

Satkāramānapūjārthaṁ tapo dambhena caiva yat|
Kriyate tadiha proktaṁ rājasaṁ calamadhruvam||18||

"Esa (tad) austeridad (tapas) para ganar reverencia, respeto y adoración (satkāra-māna-pūjā-artham), que (yad) también (ca eva) se realiza (kriyate) con ostentación (dambhena), se dice que es aquí (iha proktam) rajásica (rājasam), inestable (calam) (e) impermanente (adhruvam)"||18||


मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः।
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम्॥१९॥

Mūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥ|
Parasyotsādanārthaṁ vā tattāmasamudāhṛtam||19||

"Esa (tad) austeridad (tapas) que (yad) se realiza (kriyate) con un concepto erróneo/con encaprichamiento/con ceguedad --hay más traducciones posibles-- (mūḍha-grāheṇa), con sufrimiento (pīḍayā) para uno mismo (ātmanaḥ), o (vā) para destruir a otro (parasya utsādana-artham), se dice que es (udāhṛtam) tamásica (tāmasam)"||19||


दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे।
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम्॥२०॥

Dātavyamiti yaddānaṁ dīyate'nupakāriṇe|
Deśe kāle ca pātre ca taddānaṁ sāttvikaṁ smṛtam||20||

"Se dice que (smṛtam) es sáttvica (sāttvikam) esa (tad) caridad (dānam) que (yad) (consiste en) un regalo (dānam) que es dado (dīyate)(con la actitud de) «Hay que dar» (dātavyam iti)— a alguien que no puede regresar el favor (anupakāriṇe). (Este regalo se concede) en lugar (deśe) y (ca) tiempo (apropiados) (kāle), y (ca) a una persona digna/competente (pātre)"||20||


यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः।
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम्॥२१॥

Yattu pratyupakārārthaṁ phalamuddiśya vā punaḥ|
Dīyate ca parikliṣṭaṁ taddānaṁ rājasaṁ smṛtam||21||

"Pero (tu) se dice que (smṛtam) es rajásica (rājasam) esa (tad) caridad/regalo (dānam) que (yad) se da (dīyate) esperando un retorno (pratyupakāra-artham), o (vā) de nuevo (punar), con referencia (uddiśya) a un fruto (phalam), y (ca) a regañadientes (parikliṣṭam)"||21||


अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते।
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम्॥२२॥

Adeśakāle yaddānamapātrebhyaśca dīyate|
Asatkṛtamavajñātaṁ tattāmasamudāhṛtam||22||

"Se dice que (udāhṛtam) es tamásica (tāmasam) esa (tad) caridad/regalo (dānam) que (yad) se da (dīyate) en lugar y tiempo inapropiados (a-deśa-kāle) y (ca) a personas no dignas o competentes (a-pātrebhyaḥ), con un mal tratamiento --o sea, toda la ceremonia no es adecuada-- (asatkṛtam) (y) desprecio (avajñātam)"||22||


ॐतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः।
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा॥२३॥

Om̐ tatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ|
Brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā||23||

"La triple (trividhaḥ) descripción/especificación (nirdeśaḥ) de Brahma (brahmaṇaḥ) se dice que es (smṛtaḥ) «Om̐ tatsat» (om̐ tad sat iti). Antaño (purā), los Brāhmaṇa-s --sacerdotes-- (brāhmaṇāḥ), los Veda-s (vedāḥ), y (ca... ca) los sacrificios (yajñāḥ) eran ordenados/instituidos (vihitāḥ) por eso --por Om̐ tatsat-- (tena)"||23||


तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः।
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम्॥२४॥

Tasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥ|
Pravartante vidhānoktāḥ satataṁ brahmavādinām||24||

"Por ende (tasmāt), los actos de sacrificio, caridad y austeridad (yajña-dāna-tapas-kriyāḥ) —proclamados por las reglas o preceptos (vidhāna-uktāḥ)— de los seguidores de la doctrina de Brahma (brahma-vādinām), siempre (satatam) comienzan (pravartante) tras pronunciar (udāhṛtya) «Om» (om iti)"||24||


 तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः।
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः॥२५॥

Tadityanabhisandhāya phalaṁ yajñatapaḥkriyāḥ|
Dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ||25||

"(Tras pronunciar) «Tat» (tad iti), (y) sin pensar en/tener como meta (anabhisandhāya) el fruto (phalam), los actos de sacrificio y austeridad (yajña-tapas-kriyāḥ), al igual que (ca) los diversos actos de caridad (dāna-kriyāḥ... vividhāḥ), son realizados (kriyante) por los que desean Liberación (mokṣa-kāṅkṣibhiḥ)"||25||


सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते।
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते॥२६॥

Sadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate|
Praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate||26||

"Este (etad) «Sat» (sat iti) se utiliza (prayujyate) con relación a realidad/existencia (sat-bhāve) y (ca) bondad (sādhu-bhāve). De igual manera (tathā), ¡oh hijo de Pṛthā (pārtha)!, la palabra Sat (sat-śabdaḥ) se usa (yujyate) con referencia a una acción/ritual auspiciosa/digna de alabanza (praśaste karmaṇi)"||26||


यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते।
कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते॥२७॥

Yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate|
Karma caiva tadarthīyaṁ sadityevābhidhīyate||27||

"La firmeza/perseverancia (sthitiḥ) con respecto a sacrificio (yajñe), austeridad (tapasi) y (ca) caridad (dāne) se dice también que es (ca ucyate) «Sat» (sat iti). La acción (karma) con ese fin (tad-arthīyam) también (ca eva) se llama (abhidhīyate) «Sat» (sat iti eva)"||27||


अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत्।
असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह॥२८॥

Aśraddhayā hutaṁ dattaṁ tapastaptaṁ kṛtaṁ ca yat|
Asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha||28||

"Cualquier cosa que (yad) se haya ofrecido (como oblación al fuego) (hutam), (cualquier cosa que) se haya dado (en caridad) (dattam), (cualquier) austeridad (tapas) se haya practicado (taptam), y (ca) (cualquier ritual) se haya realizado (kṛtam), (todo ello) sin fe (aśraddhayā), se denomina (ucyate) «Asat» (asat iti). ¡Oh hijo de Pṛthā (pārtha)!, eso (tad) no (tiene importancia) (na ca) después de la muerte (pretya) ni tampoco (no) aquí (iha)"||28||

al inicio


 Información adicional

Gabriel Pradīpaka

Este documento ha sido concebido por Gabriel Pradīpaka, uno de los dos fundadores de este sitio, y guru espiritual versado en idioma Sánscrito y filosofía Trika.

Para mayor información sobre Sánscrito, Yoga y Filosofía India; o si quieres hacerme algún comentario, preguntar algo o corregir algún error, siéntete libre de contactarnos: Ésta es nuestra dirección de correo.



Regresa a XVI. Daivāsurasampadvibhāgayoga Top  Sigue leyendo XVIII. Paramārthanirṇaya